بازار ۳۲تریلیوندلاری آمریکا لرزید
جهان صنعت _ بازار اوراق خزانهداری آمریکا برای دههها بهعنوان امنترین و نقدشوندهترین بازار مالی جهان شناخته میشد؛ بازاری که نهتنها معیار قیمتگذاری بسیاری از داراییهای مالی جهان است بلکه ستون اصلی نظام مالی بینالمللی محسوب میشود. با این حال مجموعهای از تحولات شامل رشد سریع بدهی دولت آمریکا، تغییر ترکیب سرمایهگذاران، بازگشت تورم، بیثباتیهای سیاسی و چندین بحران نقدینگی در سالهای اخیر این پرسش را مطرح کرده که آیا بازار اوراق خزانهداری میتواند جایگاه تاریخی خود را حفظ کند یا خیر. نگرانی اصلی دیگر خطر نکول دولت آمریکا نبوده بلکه احتمال فرسایش تدریجی نقش محوری این بازار در اقتصاد جهانی است.
بهگزارش جهانصنعتنیوز، برای هربازار مالی بدترین سناریو زمانی رخ میدهد که همه سرمایهگذاران همزمان تصمیم بهفروش بگیرند و هیچ خریداری درطرف مقابل وجود نداشته باشد. تا چندسال پیش تصور میشد چنین اتفاقی در بازار اوراق خزانهداری آمریکا که نقدشوندهترین بازار مالی جهان بهشمار میرود تقریبا غیرممکن باشد.
در نخستین ماههای همهگیری کرونا در سال۲۰۲۰ اما این تصور بهچالش کشیده شد. با توقف فعالیتهای اقتصادی و کاهش ناگهانی درآمد شرکتها، دولتها و خانوارها نیاز بهنقدینگی بهشدت افزایش یافت. بسیاری از سرمایهگذاران برای دستیابی بهپول نقد بهفروش اوراق خزانهداری روی آوردند؛ داراییای که همواره بهدلیل نقدشوندگی بالا گزینه نخست فروش در شرایط بحرانی محسوب میشد. برخلاف انتظار قیمت اوراق خزانهداری بهجای افزایش کاهش یافت. بانکهای بزرگ که معمولا نقش بازارگردان اصلی را ایفا میکنند خود تحت فشار قرار داشتند و نتوانستند حجم عظیم فروش را جذب کنند. درنتیجه بازاری که همواره بهعنوان امنترین پناهگاه مالی جهان شناخته میشد در آستانه قفلشدن قرار گرفت و فدرال رزرو ناچار شد با خرید تریلیونهادلار اوراق دولتی وارد عمل شود.
ایناتفاق دقیقا نقطه مقابل رویایی بود که الکساندر همیلتون، نخستین وزیر خزانهداری آمریکا بیش از دوقرن پیش برای بازار بدهی این کشور ترسیم کرده بود.
میراث همیلتون و ستون اصلی مالی جهان
در سال۱۷۹۰ همیلتون دولت فدرال را متقاعد کرد بدهیهای ایالتهای تازهتاسیس آمریکا را بر عهده بگیرد و نخستین اوراق خزانهداری واقعی را منتشر کند. او معتقد بود بدهی عمومی باید هم امن و هم بهآسانی قابل معامله باشد. از نگاه او، وجود بازاری عمیق و نقدشونده نهتنها هزینه استقراض دولت را کاهش میدهد بلکه کل اقتصاد از آن بهرهمند خواهد شد.
امروز بازار اوراق خزانهداری آمریکا بزرگترین بازار بدهی دولتی جهان است. ارزش این بازار بهحدود ۳۲تریلیوندلار رسیده و فاصله قابلتوجهی با هر بازار بدهی دولتی دیگر دارد. این اوراق فقط دارایی امن آمریکا نیستند بلکه دارایی امن جهان محسوب میشوند. بسیاری از داراییهای مالی درسراسر جهان برمبنای نرخهای بازده این بازار قیمتگذاری میشوند و بههمین دلیل نقش آن فراتر از مرزهای آمریکا است.
همین بازار که ستونفقرات نظام مالی بینالمللی بهشمار میرود اما اکنون درحال تجربه تغییرات عمیقی است.
بازاری که بیشازحد بزرگ شده است
درسهسال گذشته حجم اوراق خزانهداری منتشرشده بهطور متوسط سالانه ۸درصد رشد کرده است. سهم آمریکا از کل بدهی دولتی کشورهای گروههفت نیز بهشکل چشمگیری افزایش یافته است. دودهه پیش آمریکا حدود ۳۸درصد از بدهی دولتی این گروه را تشکیل میداد اما اکنون این سهم به۶۰درصد رسیده است.
برآوردها نشان میدهد در کمتر از یکدهه آینده ارزش بازار اوراق خزانهداری آمریکا بهحدود ۵۰تریلیوندلار خواهد رسید؛ رقمی که بیش از ۶۰درصد بزرگتر از اندازه کنونی بازار است. اما تنها اندازه بازار تغییر نکرده است. ترکیب خریداران نیز دگرگون شده است. در گذشته بخش مهمی از اوراق خزانهداری در اختیار بانکها، بانکهای مرکزی خارجی و فدرالرزرو قرار داشت؛ سرمایهگذارانی که هدف اصلی آنها حفظ امنیت و ثبات بود. اکنون سهم این گروهها بهپایینترین سطح سهدهه اخیر رسیده و کمتر از یکسوم بازار را در اختیار دارند.
درمقابل صندوقهای پوشش ریسک، شرکتهای بیمه و صندوقهای بازنشستگی نقش پررنگتری یافتند. این گروهها بیشتر بهدنبال بازدهی هستند تا امنیت و حضور آنها وابسته بهعواملی مانند نرخ بهره، نرخ ارز و هزینه پوشش ریسک ارزی است.
تورم و سیاست؛ ۲تهدید تازه
بازگشت تورم در سالهای اخیر ضربه دیگری بهجایگاه سنتی اوراق خزانهداری وارد کرده است. برای دههها سرمایهگذاران در زمان افت بازار سهام بهاوراق خزانهداری پناه میبردند اما از سال۲۰۲۱ بهبعد بارها مشاهده شده که سهام و اوراق قرضه بهطور همزمان افت کردند.
در جریان جنگ ایران نیز چنین اتفاقی رخ داد. همزمان با کاهش ۸درصدی شاخص S&P500 بازده اوراق دهساله خزانهداری از ۴درصد به۳/۴درصد افزایش یافت؛ اتفاقی که بهمعنای کاهش قیمت این اوراق است.
اما تنها تورم نیست که جایگاه این اوراق را تهدید میکند. سیاستگذاریهای غیرقابل پیشبینی نیز بهنگرانی سرمایهگذاران دامن زده است. افزایش تعرفههای تجاری توسط دولت ترامپ، تنشهای مکرر بر سر سقف بدهی آمریکا و تهدیدهای دورهای بهنکول فنی دولت همگی باعث شده بخشی از سرمایهگذاران خارجی نسبتبه امنیت بلندمدت داراییهای خود تردید پیدا کنند.
همزمان اعتبار مالی دولت آمریکا نیز با فشار مواجه شده است. سال گذشته موسسه مودیز رتبه اعتباری ممتاز AAA آمریکا را کاهش داد؛ اقدامی که پیشتر نیز توسط دیگر موسسات بزرگ رتبهبندی انجام شده بود.
