بازار ارز در شرایط شکننده؛ قیمت دلار دوباره صعودی شد

 کارشناسان اقتصادی دلایل متعددی برای نوسانات بازار ارز در چهار دهه اخیر که البته از سال ۱۳۹۷ به بعد با تشدید تحریم‌ها شدت گرفته مطرح می‌کنند.

عامل نخست کاهش شدید درآمدهای نفتی کشور است؛ نفتی که پارسال دولت به طور میانگین ۷۲ دلار می‌فروخت، اکنون با کسورات تنها ۵۱ دلار به فروش می‌رسد، یعنی حدود ۳۰ درصد کاهش درآمد ارزی که اثر مستقیمی بر بازار دارد. عامل دوم، تثبیت نرخ دلار نیما در سطح ۷۰ هزار تومان طی یک سال گذشته است. کارشناسان معتقدند این اقدام برخلاف اصول اقتصادی و تجارب جهانی باعث شد اختلاف نرخ نیما و بازار آزاد افزایش یابد، انگیزه صادرکنندگان برای عرضه ارز کاهش یابد و واردکنندگان نیز با ارائه تقاضای غیرواقعی، رانت بزرگی کسب کنند.

محمد صادق‌الحسینی، اقتصاددان بر اهمیت تعیین کانال واقعی قیمت دلار تأکید دارد و می‌گوید «قیمت واقعی دلار بر اساس اختلاف نرخ تورم ایران و آمریکا باید در حدود ۱۳۰ هزار تومان باشد.» او توضیح می‌دهد که سقف این کانال در آذر و دی بین ۱۳۳ تا ۱۳۴ هزار تومان است، گرچه امکان افزایش موقت بالاتر وجود دارد، اما به سرعت دوباره به کانال بازمی‌گردد.

صادق‌الحسینی معتقد است که تثبیت نرخ نیما، تولید و صادرات کشور را دچار اختلال کرده و یکی از دلایل استیضاح برخی مدیران بانکی بوده است. علاوه بر این، تقاضای فصلی پایان سال میلادی و پایان سال چینی نیز نوسانات افزایشی قیمت ارز را تشدید کرده است.

کاهش عرضه ارز در شرایط تحریم یکی از عوامل کلیدی رشد نرخ دلار و افزایش تورم در ایران است. محمدرضا نجفی‌منش، عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی تهران تأکید می‌کند «تا زمانی که حجم نقدینگی بدون افزایش متناسب با تولید و کالا رشد می‌کند، افزایش قیمت‌ها در همه بازارها اجتناب‌ناپذیر است.»

در نهایت، نوسانات ارزی که از اردیبهشت ۱۳۹۷ و همزمان با خروج آمریکا از برجام شدت گرفت، ریشه در کاهش عرضه ارز ناشی از تحریم‌ها، افت صادرات و رشد بی‌ضابطه نقدینگی دارد و این ترکیب، اقتصادی شکننده ایجاد کرده که نه‌تنها بازار ارز، بلکه تولید، صادرات و قدرت خرید خانوارها را نیز تحت فشار قرار داده است.