باران نفت

پویا اصل باغ– صبح روز گذشته تهرانی‌ها در حالی از خواب بیدار شدند که آسمان شهر تیره و غرق در دود بود، در حالی که بارانی سیاه رنگ می‌بارید؛ صحنه‌ای سورئال که بیشتر به کابوسی سینمایی شباهت داشت. این وضعیت، حاصل حملات شنبه شب گذشته به انبارهای نفتی در تهران و البرز بود که از همان ساعات اولیه، آلایندگی شدیدی را وارد جو پایتخت کرد. تصاویر منتشر شده در فضای مجازی دود سیاه و غلیظی را نشان می‌داد که آسمان پایتخت را فراگرفته و صبح یکشنبه را نیز با تیرگی هوا و بارش باران اسیدی همراه کرده بود. مسوولان هلال‌احمر دراین‌باره هشدار دادند که باران اسیدی حاوی هیدروکربن‌ها و اکسیدهای گوگرد خطرناک است که می‌تواند سلامت مردم و محیط‌زیست را به طور جدی تهدید کند.

آسمان سمی تهران

حوالی ساعت۲۳ شب شنبه ۱۶اسفندماه حملات شدیدی انبارهای نفتی تهران در شهران و شهر ری را هدف قرار داد. صدای مهیب انفجار و دود غلیظ حاصل از آن، شهروندان را با ترس و نگرانی مواجه کرد. این دود که از سوختگی مایعات شیمیایی نشات می‌گرفت، توانایی ایجاد تبعات فراوان را داشت و به سرعت وارد هوای پایتخت شد. سازمان جمعیت هلال‌احمر پس از این واقعه در اطلاعیه‌ای هشدار داد: انفجار انبارهای نفت موجب ورود حجم انبوهی از ترکیبات سمی هیدروکربن‌ها، اکسیدهای گوگرد و نیتروژن به جو و ابرها شده است. این ترکیبات در صورت بارندگی، باران حاصل را به شدت اسیدی و خطرناک می‌سازند. خطری که می‌تواند منجر به سوختگی‌های شیمیایی پوست و آسیب جدی به ریه‌ها شود. با این حال این پایان ماجرا نبود؛ آسمان تاریک و بارش باران اسیدی در صبح روز یکشنبه نیز نگرانی‌ها در خصوص انفجار تاسیسات نفتی پایتخت را تشدید کرد.

صبح تاریک پایتخت

پیشتر گفته شد که در ساعات ابتدایی روز گذشته علاوه بر دود حاصل از انفجار، آسمان تهران با تاریکی عجیبی مواجه بود. سازمان هواشناسی دراین‌باره اعلام کرد که تاریکی تهران ناشی از ترکیب دود و ابرناکی است. رییس مرکز پیش‌بینی هواشناسی توضیح داد: در تهران شاهد ترکیب دود و ابر در آسمان هستیم و مناطقی که به محل‌های آتش‌سوزی نزدیک‌ترند تاریکی هوای بیشتری احساس می‌شود. یکشنبه و دوشنبه سامانه بارشی در تهران فعال خواهد بود و شاهد بارش معمولی باران خواهیم بود. از صبح امروز، وزش باد می‌تواند به جابه‌جایی دود و روشن‌تر شدن هوا کمک کند. رفع شرایط فعلی و دود ایجاد شده مستلزم اطفای حریق در مناطق مورد هدف قرار گرفته است و باید منشأ دود از بین برود. تا به اینجای کار، دود و تاریکی حاص از اثرات اولیه این اتفاق بود اما خطر اصلی زمانی آشکار شد که باران صبح روز یکشنبه آغاز گردید.

باران مرگبار پایتخت

برخلاف باران‌های معمول که هوای آلوده پایتخت را پاک می‌کردند و جلوه‌ای زیبا به شهر می‌بخشیدند، باران روز گذشته بارانی مرگبار و سمی بود. در پی حملات اخیر و ورود آلودگی‌های نفتی به شهر تهران، سازمان حفاظت محیط‌زیست با صدور اطلاعیه‌ای از شهروندان درخواست کرد تا حد امکان از حضور غیرضروری در فضای باز خودداری کرده و در منازل خود بمانند. این توصیه با هدف کاهش مواجهه شهروندان با آلودگی هوا و پیشگیری از بروز مشکلات تنفسی و پیامدهای احتمالی ناشی از آن صورت گرفت. به گروه‌های سنی حساس از جمله کودکان، سالمندان، بیماران قلبی، ریوی و زنان باردار به‌طور ویژه تاکید شد که از تردد در فضای آزاد پرهیز کنند. سازمان حفاظت محیط‌زیست اعلام کرد که وضعیت کیفی هوا را به طور مستمر پایش کرده و در صورت هرگونه تغییر، اطلاع‌رسانی‌های لازم را از طریق مراجع رسمی انجام خواهد داد.

از سوی دیگر سازمان هلال‌احمر نیز ضمن هشدار نسبت به بارش باران اسیدی در پایتخت، اطلاع داد که در صورت وقوع بارندگی، باران حاصل بسیار خطرناک و دارای خاصیت اسیدی شدید بوده و می‌تواند باعث سوختگی‌های شیمیایی پوست و آسیب جدی به ریه‌ها شود. این سازمان تاکید کرد: در زمان بارش پس از انفجارهای نفتی، تحت هیچ شرایطی از منزل خارج نشوید و تمام منافذ را با پارچه مرطوب بپوشانید زیرا ذرات دوده سمی معلق در باران بسیار ریز بوده و به راحتی وارد فضای داخلی می‌شوند. همچنین توصیه شد اگر در فضای باز غافلگیر شدید، بلافاصله به زیر سقف‌های بتنی یا فلزی پناه ببرید و از پناه گرفتن زیر درختان خودداری کنید چراکه برگ درختان قطرات اسیدی را جمع کرده و به صورت متمرکز و خطرناک‌تری روی شما می‌ریزند. در صورت تماس باران با پوست، به هیچ‌وجه محل را نمالید و فقط با جریان مداوم آب سرد شست‌وشو دهید زیرا مالش باعث نفوذ بیشتر ترکیبات نفتی و اسیدی به منافذ پوست و ایجاد درماتیت شدید می‌شود.

توصیه‌های بهداشتی درباره این حادثه

به‌دنبال این حادثه، کارشناسان بر لزوم رعایت نکات بهداشتی توسط شهروندان برای عبور سالم از این وضعیت تاکید کردند.

عباس شاهسونی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم‌پزشکی بهشتی نسبت به عوارض جدی برای دستگاه تنفسی و سلامت عمومی هشدار داد و در این راستا، ماندن در منزل و استفاده از ماسک‌های CBRN (مخصوص مواد شیمیایی) را توصیه کرد.

شاهسونی با اشاره به عوارض دود ناشی از سوخت مخازن نفت در تهران و کرج اظهار کرد: بهترین راهکار در شرایط کنونی، مواجهه کمتر با آلاینده‌هاست. بنابراین مردم از خانه‌های خود خارج نشوند تا مواجهه کمتری با آلاینده‌ها داشته باشند. وی همچنین بر مسدود کردن درب و پنجره‌ها با استفاده از چسب نواری، پارچه خیس و پارچه تاکید کرد تا کمترین آلودگی به خانه‌ها وارد شود. این عضو هیات‌علمی دانشگاه علوم‌پزشکی شهید بهشتی درباره استفاده از دستگاه‌های تهویه هوا هشدار داد: دستگاه‌های تهویه هوایی که هوای بیرون را به داخل خانه منتقل می‌کنند، نباید در شرایط کنونی روشن شوند. او توضیح داد که اجتناب از روشن‌ کردن این دستگاه‌ها برای جلوگیری از افزایش غلظت آلاینده‌ها در خانه اهمیت فراوانی دارد. شاهسونی با بیان اینکه بهتر است از وسایل حفاظت فردی استفاده کنیم، افزود: ماسک‌هایی که به‌طور معمول در دسترس هستند، اغلب برای ذرات معلق کاربرد دارند. ماسک‌های CBRN، مخصوص مواد شیمیایی هستند و حفاظت کامل در برابر گازهای سمی ایجاد می‌کنند. تهیه و استفاده از این ماسک‌ها توصیه می‌شود.

او مجددا تاکید کرد که شهروندان از تردد غیرضروری در شهر پرهیز کرده و از خانه‌های خود خارج نشوند. شاهسونی اضافه کرد: اگر بنا به هر دلیلی ناچار به خروج از خانه‌ها شدیم باید از عینک ایمنی، ماسک و شیلد استفاده کنیم تا تماس مستقیم با ذرات و بخارات نداشته باشیم. وی با اشاره به ماهیت کربنی آلاینده‌های کنونی توصیه کرد: اگر از خانه خارج شدیم، پس از بازگشت به خانه باید دهان و بینی را به طور کامل شست و استحمام کرد تا آلودگی روی پوست و چشم‌ها باقی نماند.

احتمال وخیم شدن اوضاع تهران

علاوه بر توصیه‌های بهداشتی، هشدارهای جدی‌تری نیز از منظر محیط‌زیستی مطرح شده است؛ پیامدهای این حادثه تنها به حوزه سلامت محدود نمی‌شود و ابعاد وسیع‌تری را در بر می‌گیرد.

محمد درویش، کنشگر و فعال محیط‌زیستی در گفت‌وگو با خبرآنلاین با اشاره به انفجار تاسیسات نفتی، نسبت به قرار گرفتن مردم در معرض بارش این باران اسیدی هشدار داد و بر لزوم اطلاع‌رسانی دقیق و واضح از سوی دولت و شهرداری تاکید کرد. وی این باران را بسیار خطرناک توصیف کرد که علاوه ‌بر آلوده کردن منابع سطحی خاک با تبدیل شدن به جریان‌های آبی و هرزآب، مناطق جنوبی تهران را نیز تحت‌تاثیر قرار داده و بر حیات آبزیان اثرگذار خواهد بود.

درویش شدت انفجارات نفتی شنبه شب گذشته در جنوب تهران را بی‌سابقه خواند و گفت: فکر نمی‌کنم تاریخ پایتخت چنین حجمی از دود و آلودگی را طی این چند ده سال اخیر تجربه کرده باشد. این فعال محیط‌زیست با وجود بهبود ظاهری کیفیت هوا پس از بارندگی باز هم به مردم توصیه کرد: مردم خیلی باید مراقب باشند و تا جایی که امکان دارد نباید در معرض این بارندگی قرار بگیرند؛ حیوانات و گیاهان در این شرایط خیلی آسیب می‌بینند. خودروهایی که تحت‌تاثیر این بارندگی قرار گرفته‌اند باید بلافاصله شست‌وشو شوند تا از آسیب ماندگار به رنگ آنها جلوگیری شود. درویش همچنین به اعلام دولت مبنی بر فراهم شدن امکانات در سایر شهرها و نقاط اشاره کرد و بیان داشت: مردم تهران در صورت امکان باید پایتخت را ترک کنند؛ پایتخت احتمالا روزهای بدتری را هم خواهد دید. اگر افراد نمی‌توانند از تهران بروند پس در نظر داشته باشند در صورت اینکه مجبور نیستند به هیچ عنوان از خانه خارج نشوند اما اگر مجبور هستند از حضور در اطراف نقاطی که انفجارهای انبارهای نفت رخ داده است خودداری کنند. پس از اتمام بارندگی‌ها نیز افراد باید در تردد روزانه خود در محدوده نقاط آلوده و اطراف آن مراقب باشند و از ماسک استفاده کنند اما مهم‌ترین خطر، اصابت قطرات باران به انسان‌هاست که باید از آن جلوگیری شود.

فاجعه در زمین و آسمان

در مجموع، آنچه این روزها شهر و شهروندان با آن مواجه هستند، فاجعه‌ای بزرگ در زمین و آسمان است؛ پرتابه‌ها در زمین جان افراد را به مخاطره انداخته و آلایندگی ناشی از ادوات جنگی، سلامت عمومی را در آسمان به خطر انداخته است. در چنین شرایط بحرانی، رعایت دقیق نکات بهداشتی و ایمنی برای سلامت تمامی گروه‌های جامعه امری حیاتی است تا بتوانیم از این بحران عبور کنیم. آنچه امروز شاهد آن هستیم به خطر افتادن همزمان جان مردم و محیط‌زیست نیمه‌جان کشور است. امید می‌رود هر چه زودتر، رخت بحران‌های کنونی از سر کشور پاک شود و شاهد بازگشت آرامش و سلامتی به جامعه و محیط‌زیست باشیم.