ایران در قاب دود
پویا اصل باغ- 14روز است که سکوت، جای هیاهوی شهرها را گرفته؛ نه صدای فریاد آزادی، آزادی رانندگان تاکسی، نه شور و شلوغی بازار تجریش، نه بوق ممتد رانندگان در میدان آریاشهر، نه دستفروشان مترو و نه ازدحام بازار تهران. حال، تمام این صداها در غرش مهیب بمب و موشک گم شدهاند. ۱۴روز از نخستین انفجار گذشت؛ روزهایی که هر کدام حامل حوادثی عظیم بود. امروز در آستانه هفته دوم جنگ، آمار جانباختگان و تخریبها از تصورات فراتر رفته است. از کودک تا کهنسال و از مدرسه تا پالایشگاه همگی در تیررس حملات بودهاند. اگر به آسمان شهرها بهویژه تهران بنگریم، ایران را در قابی از دود خواهیم یافت. خلوتی خیابانها نیز این تصویر را واضحتر میکند در حالی که تنها شش روز تا پایان سال باقی مانده، خبری از شور و شوق همیشگیِ سالنو نیست. این گزارش روزشمارِ جنگ، تنها سیاهه ویرانیها نیست بلکه نشان از آسیب دیدن فردایی است که در غبار مجهولات گم شده است.
جانباختگان و مجروحان به روایت آمار
پیش از ورود به جزئیات و ارقام خسارات در بخشهای مختلف، لازم به ذکر است که بخشی از آمارهای ارائه شده، مربوط به هفت، هشت روز گذشته بوده و ممکن است بهروز نباشند.
سخنگوی وزارت بهداشت درباره آخرین وضعیت جانباختگان و مجروحان جنگ تا روز هفدهم اسفندماه گفت: تعداد مجروحان جنگ تا این لحظه حدود ۹ تا ۱۰هزار نفر است: این آمار هنوز دقیق نیست و باید تجمیع شود. همچنین حدود ۱۵۰۰تن از مجروحان را زنان و مادران تشکیل دادهاند که کوچکترین آنها دختری چهارماهه از اهالی «پلدختر» بوده است.
۷۰۰نفر از مجروحان هم زیر ۱۸سال هستند که از این میان ۶۰نفر کمتر از پنج سال دارند. این شرایط برای جامعه جهانی که نظارهگر هستند، خبر بسیار بدی است. این مقام مسوول همچنین درباره آمار جانباختگان جنگ هم گفت: تا این لحظه و براساس آنچه ما رصد کردهایم تعداد کشتهشدگان حدود ۱۲۲۱نفر است که از این میان حدود ۲۰۰نفر از آنها کودکان و نوجوانان زیر ۱۸سال هستند که بخش اعظم آنها دانشآموزان مینابی هستند و ۷نفر از جانباختگان این جنگ نیز کودکان زیر هفت سال بودهاند.
حجم گسترده تخریب منازل و مغازهها طی روزهای اخیر
به گفته سخنگوی شهرداری تهران تاکنون به ۳۴۹نقطه در شهر آسیب وارد شده است و در این مدت ۸۹۹خانوار (۲۸۵۴شهروند) برای اسکان به هتلها معرفی شدند.
رییس جمعیت هلالاحمر نیز در تازهترین گزارش از ارزیابی خسارات وارده به مراکز غیرنظامی در حملات با اشاره به ابعاد گسترده آسیبها در بخشهای مسکونی، آموزشی، درمانی و امدادی که موجب تخریب زیرساختها شده است، گفت: تاکنون ۲۴هزارو ۵۳۱واحد غیرنظامی در بخشهای مختلف دچار آسیب شده که ۱۹هزارو ۷۷۵واحد آن مسکونی است. وی گفت: ۴هزارو ۵۱۱واحد تجاری نیز آسیب دیدهاند که میتواند پیامدهای اقتصادی و معیشتی قابل توجهی برای ساکنان این مناطق به همراه داشته باشد.
کولیوند افزود: براساس گزارشهای دریافت شده، ۶۹مدرسه وابسته به آموزشوپرورش دچار آسیب شدهاند و در پی این حوادث ۱۵۴نفر کشته و ۱۹۵نفر از معلمان و دانشآموزان مجروح شدهاند؛ آماری که نشاندهنده عمق تاثیر این حادثه بر جامعه آموزشی کشور است. همچنین ۱۶مرکز هلالاحمر دچار آسیب شدهاند و ۲۱دستگاه خودروی عملیاتی امداد و نجات به همراه ۱۹دستگاه آمبولانس هلالاحمر و اورژانس نیز خسارت دیدهاند.
مراکز درمانی زیرسایه بمب و موشک
استاندار تهران نیز در تازهترین اظهارات خود بیان کرد که دستکم ۱۲مرکز درمانی از جمله مراکز ارائهدهنده خدمات اورژانسی که بهطور مستقیم به مردم خدمترسانی میکنند در این حملات مورد آسیب و هدف قرار گرفتهاند.
همچنین براساس گزارشات رسمی، در خلال این مدت مراکز درمانی و زیرساختهای مرتبط با درمان نیز مورد اصابت حملات قرار گرفته و گزارش شده که متاسفانه تاکنون ۱۵نفر از کادر سلامت طی روزهای اخیر بر اثر حملات، جان خود را از دست دادهاند. بنابر اعلام سازمان هلالاحمر در جریان جنگ، ۱۶۰مرکز درمانی، دارویی، بهداشتی و اورژانسی نیز آسیب دیدهاند. به گفته مقامات این سازمان، علاوه بر جانباختگان تعدادی از نیروهای امدادی و کادر سلامت تاکنون ۷۸نفر از نیروهای امدادی این سازمان در جریان حملات، مجروح شدند.
براساس پروتکلهای بینالمللی و قوانین حقوق بشری، مناطق غیرنظامی ازجمله مدارس، بیمارستانها و منازل مسکونی نباید مورد هدف حملات طرفین قرار گیرد و این اقدامات نقض اساسی پروتکلهاست.
فرهنگ و تاریخ؛ میان دود و آتش
متاسفانه از ابتدای جنگ، برخی از آثار تاریخی در چندین شهر بر اثر موج انفجار و پرتابهها آسیب جدی دیدهاند. در ۱۴روز اخیر کاخ گلستان تهران، برج آزادی تهران، میدان نقشجهان اصفهان و قلعه فلکالافلاک خرمآباد ازجمله مراکز تاریخی و فرهنگی بودهاند که دچار آسیب شدهاند. بمباران میدان ارگ در خیابان ۱۵خرداد، علاوه بر خسارت به برخی حجرههای بازار، بخشهایی از کاخ گلستان، ازجمله تزئینات معماری، درهای چوبی و تالار آینه را نیز دچار آسیب جدی کرده است. این میراث چندصدساله که در طول تاریخ بحرانهای بسیاری را پشت سر گذاشته، اکنون بر اثر شدت موج انفجار، خسارات فراوانی دیده است. بازار تهران که در روزهای پایانی اسفندماه همواره مملو از جمعیت و جنبوجوش است، طی هفته اخیر مورد اصابت قرار گرفته و بخشی از حجرههای آن آسیب دیدهاند.
همچنین، گزارشها حاکی از آن است که بر اثر موج انفجار ناشی از حملات در نزدیکی میدان آزادی، برخی از مجموعههای این بنای تاریخی آسیب دیدهاند. در اصفهان، نشانههایی از آسیب در بخشی از مجموعه دولتخانه صفوی گزارش شده است؛ مجموعهای تاریخی که بناهایی چون عمارت رکیبخانه، تالار اشرف و کاخموزه چهلستون را در بر میگیرد. این فضاها در قلب بافت تاریخی اصفهان قرار دارند و در مجاورت میدان نقش جهان واقع شدهاند؛ میدانی که از شاخصترین آثار ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو بهشمار میرود. در غرب کشور نیز گزارشهایی از آسیب به محوطه تاریخی قلعه فلکالافلاک در خرمآباد منتشر شده است؛ دژی با پیشینهای که به دوره ساسانی بازمیگردد و یکی از برجستهترین نمونههای معماری نظامی در فلات ایران محسوب میشود. این قلعه قرنها بر فراز شهر ایستاده و به نمادی از تاریخ و هویت منطقه تبدیل شده است.
محیطزیست در بحبوحه تنشها
یکی دیگر از میراث شوم هر جنگ و تقابلی، آسیب وارد شدن به محیطزیست آن کشور است. طی روزهای گذشته با هدف قرار دادن انبارهای نفتی در تهران و البرز، علاوه بر کشته شدن تعدادی از کارکنان پالایشگاههای تهران، آلایندگی وسیعی نیز وارد جو هوای پایتخت شد. این اتفاق در شرایطی رخ داد که تهران یکی از آلودهترین سالهای خود را سپری میکرد و همین امر باعث شد تا آلایندگی شدیدی وارد هوای شهر شود. باران اسیدی که در نتیجه هدف قرار دادن انبار نفت در بخشهایی از تهران بود، منجر به این شد که بسیاری از مقامات بهداشتی درباره خطر تنفس هوای ناشی از سوختن مواد شیمیایی و قرار گرفتن زیر باران اسیدی هشدار دهند. کودکان، سالمندان و زنان باردار از جمله افرادی هستند که مستقیما این هوا میتواند به آنها آسیب جدی وارد کند.
همچنین محیطزیست نیمهجان کشور نیز بر اثر تبعات انفجار میتواند چنین شرایطی برایش خطرآفرین باشد.
اقتصاد در آتش جنگ
پیشتر بیان شد که برخی از مناطق تجاری و مغازهها در شهرها مورد اصابت حملات قرار گرفت. این رخداد نیز یکی دیگر از آثار منفی جنگ و تقابلهاست اما این تنها بخشی از مشکلات است؛ شدت گرفتن بحران معیشتی در ۱۱ماه گذشته به همراه پیامدهای جنگ اسفندماه، ضربهای مهلک بر اقتصاد و معیشت کشور وارد کرده است. نکته نگرانکنندهتر این است که ترکشهای این بحران تنها به ساختمانها محدود نمانده است. براساس گزارش نت بلاکس، قطعی اینترنت در ایران وارد چهاردهمین روز خود شده و پس از گذشت ۳۱۲ساعت، سطح اتصال کشور همچنان در حدود یکدرصد باقی مانده است. این وضعیت عملا به معنای نابودی کامل کسبوکارهای وابسته به اینترنت است. بسیاری از کاسبان که پس از قطعیهای گسترده اینترنت در خرداد و دیماه، چشم امید به بازار روزهای پایانی سال داشتند اکنون با این خاموشی فراگیر اینترنت، با انبوهی از مشکلات معیشتی دستوپنجه نرم میکنند. متاسفانه تاکنون نیز هیچ راهکار عملی و موثری از سوی نهادهای مسوول برای برونرفت از این بحران ارائه نشده و کسبوکارها در سکوتی تلخ و ناامیدی سهمگین قرار گرفتهاند.
آوارگی و بحران روحی
فراتر از تخریب ساختمانها و خیابانها که با هر انفجار جان انسانها را به دره خطر میکشاند، بحران عمیق فکری و روحی و احساس بیپناهی، میراث تلخ ۱۴روز گذشته برای جامعه است. آسیبدیدگی مناطق مسکونی، شهروندان را ناچار به ترک خانههای خود و پناه بردن به نقاط امن سوق داده است. فرو ریختن ناگهانی حاصل سالها تلاش و رنج در کسری از ثانیه، علاوه بر آوارگی، پیامدهای روحی و فکری ویرانگری بهدنبال دارد. کارشناسان هشدار میدهند که کودکان و سالمندان به دلیل آسیبپذیری بیشتر در هر درگیری و جنگی دچار صدمات روانی جدی میشوند. آسیبهایی که حتی پس از پایان تنشها نیز ممکن است تا مدتها همراهشان بماند. دوری از منازل و شهر، شنیدن صدای مهیب انفجارها و دنبال کردن اخبار پرتنش مرتبط با جنگ، همگی از عواملی هستند که میتواند سلامت روانی این گروههای حساس را به شدت به مخاطره اندازد.
میراث شوم اسفندماه
آنچه در ۱۴روز اخیر جامعه و کشور با آن مواجه شده، چیزی جز ویرانی و آتش نبوده است. اقتصاد، تاریخ و جان آدمیان، همگی در روزهای گذشته در آتش این تقابل سوختهاند. امید میرود این تقابل کنونی پایان پذیرد تا بیش از این ویرانهای تمامتر باقی نماند. ناگفته نماند که دود هر تنشی، مستقیما به چشم مردم خواهد رفت.
