اما و اگرهای دور دوم مذاکرات اسلامآباد
جهان صنعت – در حالی که برخی منابع رسانهای از احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در روز پنجشنبه به میزبانی اسلامآباد و میانجیگری طرف پاکستانی خبر داده و دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا نیز در گفتوگوی روز سهشنبه خود با روزنامه نیویورکپست ادعا کرده که ممکن است ظرف دو روز پیشرو اتفاقات شگفتانگیزی رقم بخورد، سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در جریان نشست مطبوعاتی عصر دیروز خود باوجود تایید تلاشهایی که در راستای ازسرگیری مذاکرات انجام گرفته، تاکید کرد که «هنوز زمان مشخصی برای مذاکرات آتی تعیین نشده است.»
افزایش احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد
حال اگرچه به فاصله تنها چندساعت مانده به فرارسیدن موعدی که چند رسانه معتبر بینالمللی همچون سیانان از آن بهعنوان موعد برگزاری دور دوم مذاکرات خبر دادهاند، هنوز روشن نیست این مذاکرات در چه زمان و چه مکانی برگزار خواهد شد اما دستکم دو نکته تا حدودی قطعی به نظر میرسد؛ یکی اینکه اگر ظرف ساعات پیشرو اتفاق عجیب و غریبی رقم نخورد، قاعدتا تا پیش از پایان مهلت دوهفتهای آتشبسی که بیش از یک هفته از آن را پشت سر گذاشتیم، دستکم شاهد برگزاری یک دور دیگر از مذاکرات ایران و آمریکا نیز خواهیم بود و دیگر آنکه در دور دوم این گفتوگوها – که بهگفته رییسجمهور آمریکا بار دیگر به میزبانی اسلامآباد برگزار خواهد شد- هیاتی عالیرتبه از ایالات متحده به ریاست جیدی ونس، معاون اول رییسجمهور ایالات متحده و با حضور استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه و جارد کوشنر، داماد و مشاور ارشد رییسجمهور آمریکا در آن شرکت خواهد کرد. آنطور که منابع مورد استناد سیانان به این رسانه اطلاع دادهاند، «ترامپ این سه مشاور ارشد خود را مسوول یافتن یک خروجی دیپلماتیک برای جنگ با ایران تعیین کرده و همچنان به آنها برای اجرای این مسوولیت اعتماد دارد.» به ادعای سیانان، ونس، ویتکاف و کوشنر پس از شرکت در دور نخست مذاکرات اسلامآباد که بهمدت ۲۱ ساعت به طول انجامید، تعاملاتی را با مقامهای ایرانی و واسطهها داشتهاند.
تلاشهای اروپاییها برای ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا
حال اگرچه دستکم تا زمان نگارش این گزارش در واپسین ساعات غروب چهارشنبه، هنوز خبری از تایید یا تکذیب ادعای رسانهها مبنیبر برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد مخابره نشده اما تلاشها برای برگزاری این گفتوگوها در بالاترین سطوح ادامه دارد. تا جاییکه شامگاه سهشنبه به وقت تهران، امانوئل مکرون، رییسجمهور فرانسه در تماسهای تلفنی جداگانه خود با دونالد ترامپ و مسعود پزشکیان، طرفین را به ازسرگیری مذاکرات ترغیب کرد و آنتونیو کاستا، رییس شورای اروپا نیز روز گذشته ضمن تاکید بر اهمیت حفظ روند آتشبس میان آمریکا و ایران از همه طرفها خواست تا با «حسننیت» برای دستیابی به یک «توافق پایدار و جامع» تلاش کنند. او که بلافاصله پس از نخستین سفرش به ریاض و دیدار با محمد بن سلمان ولیعهد سعودی در این رابطه اظهارنظر میکرد، در توئیتی با اعلام همبستگی کامل اتحادیه اروپا با عربستان سعودی و مردم این کشور، «نقش ثباتبخش عربستان سعودی» و «تلاشهای این کشور برای ترویج گفتوگو و دیپلماسی» را «بسیار ارزشمند» ارزیابی کرد و گفت: «دیپلماسی تنها راه رسیدن به صلح پایدار است؛ باید از فرصت آتشبس میان ایالات متحده و ایران برای رسیدگی به نگرانیهای جامعه بینالمللی درمورد مسائل هستهای، موشکی، آزادی دریانوردی در تنگه هرمز و گروههای مقاومت بهویژه حزبالله استفاده کرد.» کاستا که در گفتوگویی با شبکه خبری الجزیره نیز در این رابطه اظهارنظر کرده، از «دو وظیفه» مهم در این راستا سخن گفته است؛ «یکی، تقویت آتشبس در منطقه برای دائمی کردن آن و دیگری بازگشایی تنگه هرمز.» او با تاکید بر لزوم حمایت از تلاشهای قطر برای انجام مذاکرات گفت: «اکنون باید از مذاکرات بین آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان حمایت کنیم.» رییس شورای اروپا همچنین با حمایت از «ابتکار عمل بریتانیا و فرانسه برای ایجاد یک ائتلاف جهانی برای حفاظت از آزادی دریانوردی در تنگه هرمز» ابراز امیدواری کرد که این ائتلاف جهانی به محاصره اعمال شده بر تنگه هرمز پایان دهد.
مواضع متفاوت مسکو و پکن درباره ازسرگیری مذاکرات اسلامآباد
همزمان در حالی که حاکمان مسکو در کاخ کرملین با رویکردی امنیتی و نگاهی توام با سوءظن و تردید به مذاکرات اسلامآباد مینگرند و شورای امنیت روسیه نیز با طرح ادعاهایی درخصوص احتمال سوءاستفاده آمریکا و اسرائیل از مذاکرات صلح برای آماده شدن جهت انجام عملیات زمینی علیه ایران، یکتنه مقابل تمامی تلاشها برای بازگشت به مسیر دیپلماسی ایستادهاند، حاکمان پکن با ابراز نگرانی از «پیامدهای گستردهتر اقتصادی و انسانی ادامه پیدا کردن جنگ میان ایران و آمریکا»، نسبتبه عدم گشایش تنگه هرمز هشدار داده و خواستار ازسرگیری مذاکرات شدند. گوئو جیاکون سخنگوی وزارت امور خارجه چین که روز گذشته در یک نشست مطبوعاتی در این رابطه اظهارنظر میکرد، یادآور شد که «این جنگ نهتنها تلفات و خسارات سگینی داشته بلکه آثار گستردهای برجای گذاشته و مانع رشد و شکوفایی جهانی شده است.» این دیپلمات ارشد چینی که «جلوگیری از شعلهور شدن دوباره درگیریها» و «ازسرگیری تردد از طریق تنگه هرمز» را «نخستین اولویت فوری» در شرایط کنونی خوانده، در ادامه با تاکید بر استقبال پکن از روندهای دیپلماتیک جاری برای حلوفصل این درگیری گفت: «چین از تمامی تلاشها برای پایان دادن به جنگ ایران و آمریکا استقبال میکند.»
روایت بقائی از اختلاف بر سر «غنیسازی» و «آزادسازی اموال»
فارغ از تمامی این تحولات و ادعاهای رسانهای و سیاسی درخصوص ازسرگیری مذاکرات و برگزاری دور دوم این گفتوگوها ظرف همین یکی، دو روز پیشرو، سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی تاکید دارد که باوجود رایزنیهای غیررسمی و ادامه تبادل پیام میان طرفین، هنوز تصمیمی درخصوص زمان و مکان دور دوم مذاکرات در تهران اتخاذ نشده است.
اسماعیل بقائی که بعدازظهر دیروز در یک نشست مطبوعاتی در این رابطه اظهارنظر میکرد، با اشاره به ادامه تبادل پیام میان طرفین از روز یکشنبه و بلافاصله پس از بازگشت هیات نمایندگی ایران از اسلامآباد به تهران گفت: «احتمالا امروز (چهارشنبه) میزبان هیاتی از پاکستانی خواهیم بود، این سفر در ادامه گفتوگوهای اسلامآباد انجام میگیرد، طرف پاکستانی با آمریکاییها رایزنی و گفتوگوهایی داشته و در جریان این سفر به صورت مفصل در مورد مواضع و دیدگاه صحبت خواهیم کرد.» او اصرار مقامهای آمریکایی را که وانمود میکنند از مواضع ایران درخصوص تسلیحات هستهای آگاه نیستند، «نشانهای از سوءنیت» ارزیابی کرد و گفت: «مسائل مربوط به سطح و نوع غنیسازی، قابل گفتوگو است اما تاکید کردهایم ایران براساس نیازهای خود باید بتواند غنیسازی را ادامه دهد.»
بقائی با تاکید موکد بر موضع اصولی جمهوری اسلامی مبنیبر مذاکره توام با هوشیاری نسبتبه احتمال شعلهور شدن مجدد آتش جنگ گفت: «هوشیاری دربرابر تعرض و بدعهدی طرف مقابل، یک آمادگی ۲۴ساعته و همیشگی است، نیروهای مسلح ما هوشیارند و شرایط را رصد میکنند و تجربیات گذشته مورد توجه ماست.» او که تاکید داشت موضع واشنگتن درخصوص حق غنیسازی ایران، موضعی است «یکطرفه» که برای ایران قابل پذیرش نیست، تصریح کرد: «تنها میانجی درحال حاضر پاکستان است.» بقائی با اذعان به اینکه مساله غنیسازی یکی از مهمترین مسائلی بود که هیاتهای ایران و آمریکا بر سر آن اختلافنظر دارند، به بحث «آزادسازی اموال مسدود شده ایران» نیز اشاره کرد و گفت: «این بحث یکی از مطالبات ما بود و آنجا مطرح شد، ولی واقعیت این است که ما به جمعبندی نهایی نرسیدیم، کما اینکه در مورد بقیه موضوعات هم جمعبندی صورت نگرفت.»
ضرورت بهرهبرداری حداکثری از فرصت دیپلماسی
حال در شرایطی که به فاصله تنها چند روز تا پایان آتشبس دوهفتهای و در حالی که دونالد ترامپ نیز روز گذشته بار دیگر تاکید کرده که تمایلی به تمدید زمان آتشبس ندارد، بسیاری از نیروهای سیاسی داخلی تاکید دارند که باید از شرایط کنونی که به هر تفسیر، تحولات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته، در راستای منافع ملی بهرهبرداری کرد. چنانکه مصطفی کواکبیان، نماینده ادوار مجلس و دبیرکل حزب مردمسالاری روز گذشته با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) بر اهمیت تداوم راهبرد دیپلماسی تاکید کرده و مذاکرات اسلامآباد را فرصتی کمسابقه برای کاهش تنشها و حرکت بهسوی راهحلهای دیپلماتیک ارزیابی کرد. کواکبیان معتقد است: «باوجود برخی تناقضات در ادعاهای طرف آمریکایی، مذاکرات جاری با وساطت پاکستان نباید نیمهکاره رها شود و باید با پشتیبانی و حمایت همه جناحها و گروههای سیاسی و مردم سرافراز ایران ادامه پیدا کند. انجام چنین مذاکرات بیسابقهای نشان از جدیت طرفین برای پرهیز از جنگ و حصول نتیجه از طریق دیپلماسی است.»
