افزایش ۱۱درصدی آمار بارش درکنار تداوم خشکسالی
جهان صنعت– باوجود ثبت افزایش آماری بارش در هفتههای اخیر دادههای رسمی نشان میدهد که وضعیت منابع آب ایران همچنان شکننده است و بخش عمدهای از کشور همچنان درگیر خشکسالی پیدرپی پنجسال گذشته است. درحالیکه دادههای سازمان هواشناسی نشان میدهد از ابتدای فصل پاییز تا ۸دیماه میانگین بارش کشوری افزایش ۳/۱۱درصدی داشته استان هرمزگان درصدر افزایش بارش و استان تهران همچنان رکوردار کاهش بارش است.
طی هفت روز منتهی به ۸دیماه ایران بهطور میانگین ۴/۱۲میلیمتر بارش دریافت کرده؛ رقمی که در بلندمدت ۶/۵میلیمتر بوده و حالا ۸/۱۲۱درصد افزایش یافته است بنابراین هفتروز مورد اشاره هفتهای پر بارش بود. ایران از ابتدای ماه و فصل جاری تا ۸دیماه نیز با افزایش ۶/۹۵درصدی بارش روبهرو بود. بارش این بازه زمانی در بلندمدت ۴/۶میلیمتر بود که حالا به ۵/۱۲میلیمتر افزایش یافت. بدین ترتیب از ابتدای سال آبی جاری تا ۸دیماه بهطور میانگین ۸/۷۲میلیمتر ثبت شده که نسبتبه بارش ۴/۶۵میلیمتری دوره بلندمدت افزایش ۳/۱۱درصدی داشته است. این افزایش آماری اگرچه در نگاه نخست نشانهای مثبت تلقی میشود اما بارش نامتوازن در استانها همچنان تصویری متفاوت را از وضعیت منابع آب و تغییرات اقلیمی ایران ترسیم میکند.
دادهها نشان میدهد که بارشهای اخیر در تعداد محدودی از استانها به زمین نشسته بهطوری که از ابتدای سال آبی جاری(از مهر۱۴۰۴) تنها ۱۲استان بارشی بیش از میانگین بلندمدت خود دریافت کردند. استانهای آذربایجانغربی، اصفهان، ایلام، بوشهر، خراسانجنوبی، خراسان رضوی، سیستانوبلوچستان، فارس، کردستان، کرمان، هرمزگان و یزد در این دسته قرار دارند. در این میان هرمزگان رکورددار افزایش بارش بوده است؛ استانی که در دوره بلندمدت بهطور میانگین ۵/۴۲میلیمتر بارش داشت اما از ابتدای مهر تا ۸دیماه ۷/۱۷۳میلیمتر بارش دریافت کرد. درمقابل ۱۹استان کشور همچنان بارشی کمتر از میانگین بلندمدت ثبت کردند. اگرچه شرایط برخی از این مناطق نسبتبه سالهای خشک گذشته کمی بهتر شده اما فاصله با شرایط نرمال همچنان قابل توجه است بهویژه آنکه همزمان میانگین دمای کشور نیز در اینبازه زمانی(اول مهر۱۴۰۴ تا ۸دیماه) حدود ۱/۱درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین بلندمدت ثبت شده و هوا گرمتر از نرمال بوده است. در این شرایط دمای بعضی استانهای کمبارش کمی هم از نرمال بیشتر بوده است. براساس دادهها میانگین دمای کشور از ابتدای سال زراعی ۲/۱۵درجه سانتیگراد بوده درحالیکه این عدد در دوره بلندمدت ۱/۱۴درجه ثبت شده است. در روز ۸دیماه نیز میانگین دمای کشور به ۵/۹درجه سانتیگراد رسید؛ رقمی که نسبتبه میانگین بلندمدت دمای همان روز اختلاف ۲/۳درجهای داشت این در حالیست که از ابتدای فصل زمستان اختلاف دمای ثبتشده با میانگین بلندمدت تنها حدود ۲/۰درجه بود. افزایش دما نسبتبه میانگین بلندمدت به معنی تبخیر آب بیشتر نسبتبه بلندمدت است. دما در استانهای کم بارشی مانند آذربایجان شرقی، اردبیل، البرز، قزوین و… بیش از نرمال بوده است.
تهران؛ کمبارشترین استان کشور
استان تهران درصدر فهرست کمبارشترین استانهای کشور است. اگرچه از ابتدای دیماه تا ۸دیماه گرمتر از نرمال نبوده اما بیش از سایر استانها کمبارشی را تجربه کرده و بهنظر همچنان درگیر خشکسالی است. این استان تا ۸دیماه با کاهش ۷/۸۱درصدی بارش نسبتبه میانگین بلندمدت مواجه بوده است. پس از تهران استانهای البرز و قزوین نیز به ترتیب ۹/۷۴درصد و ۹/۷۳درصد کاهش بارش داشتند. حمیدرضا خورشیدی، مدیرکل هواشناسی استان تهران پیشتر اعلام کرده بود که تهران در ماههای اخیر سهم قابل توجهی از سامانههای بارشی نداشته و اغلب در حاشیه مسیر حرکت سامانهها قرار گرفته است. به گفته او، تمرکز اصلی سامانههای اخیر بر استانهای جنوبی، شمالی و شمالغربی و شمال شرق کشور بوده و دامنههای جنوبی البرز کمتر تحتتاثیر قرار گرفتند. این وضعیت درحالی رقم میخورد که پاییز امسال ششمینپاییز خشک متوالی کشور محسوب میشد و به گفته احد وظیفه، رییس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی یکی از شدیدترین دورههای خشک ۵۰سال گذشته درحال سپریشدن بود. براساس دادههای رسمی تا ۱۹آبانماه بارش سال آبی جاری ۷/۸۶درصد کمتر از میانگین بلندمدت بوده درحالیکه کشور از ابتدای مهر تا این تاریخ تنها ۴/۲میلیمتر بارش داشت و میانگین بلندمدت اینبازه ۱۸میلیمتر بود همچنین در بازه ۱۲تا۱۹آبان بارش کشور بهطور میانگین ۱/۰میلیمتر ثبت شد؛ رقمی که ۷/۹۷درصد کمتر از میانگین بلندمدت بود.
وظیفه این شرایط را خشکترین دوره ثبتشده از سال۱۳۵۴ تاکنون توصیف و تاکید کرد: حتی با گذران یک زمستانی خوب تنش آبی ادامه خواهد داشت بنابراین تنها از وضعیت فوق بحرانی فعلی فاصله خواهیم گرفت. مساله آب دیگر چالش مقطعی نیست و حالا باید براساس تغییرات اقلیمی برنامهریزی شود.
ایران همچنان گرفتار خشکسالی است
گرچه بارشهای اخیر آماری مثبت نشان میدهند و برخی استانها مانند هرمزگان از افزایش قابل توجه بارش بهرهمند شدند اما واقعیت کلی وضعیت منابع آب کشور همچنان شکننده است. ۱۹استان ازجمله پایتخت کاهش بارش قابلتوجهی داشته و با کمبود آب مواجهند. همزمان افزایش دمای متوسط کشور موجب تبخیر بیشتر آب شده و فشار بر منابع آبی را تشدید کرده است. کارشناسان هشدار میدهند که حتی اگر یک زمستان پر بارش را تجربه کنیم تنها از وضعیت بحرانی فعلی فاصله گرفتیم و مشکل کمآبی بهصورت بنیادی باقی خواهد ماند. ایران با تغییرات اقلیمی روبهرو بوده و برنامهریزی بلندمدت، مدیریت دقیق مصرف و حفاظت از منابع آب تنها راه کاهش آسیبهای اقتصادی و اجتماعی خشکسالی است. بیتوجهی به این مساله نهتنها شرایط کشاورزی و تامین آب شرب بلکه امنیت و توسعه پایدار کشور را نیز تهدید میکند.
