افزایش قیمت گندم درپی خشکسالی و تنش در دریای سیاه
جهان صنعت- قیمت جهانی گندم پس از نزدیک به چهارسال روند نزولی و نوسانی بار دیگر در مسیر صعود قرار گرفته و تشدید تنشها در دریای سیاه، خشکسالی در مناطق اصلی تولید و کاهش چشمانداز عرضه بازار این محصول را با موج تازهای از نگرانی و نوسان روبهرو کرده است. موسسه بینالمللی تحقیقات سیاست غذایی (IFPRI) در تازهترین گزارش خود از وضعیت بازار گندم بهعوامل موثر در تعیین جهت قیمت این ماده غذایی استراتژیک پرداخته که متن اینگزارش در ادامه تقدیم حضور میشود.
قیمت گندم پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در اوایل۲۰۲۲ بهاوج تاریخی خود رسید اما بخش قابلتوجهی از ماههای پس از این تاریخ روند نزولی درپیش گرفت. در سال جاری نیز حملات آمریکا و اسرائیل بهایران و بستهشدن تنگه هرمز باعث افزایش شدید قیمت انرژی و کود شد اما اثر این تحولات بر بازار غلات در کوتاهمدت محدود باقی ماند چراکه صادرات غلات تاحد زیادی بدون اختلالی جدی ادامه داشته و آثار افزایش قیمت کود شیمیایی نیز با فاصله زمانی چندماهه بر تولید محصولات کشاورزی نمایان میشود.
اکنون اما شرایط تغییر کرده است. خشکسالی گسترده بر وضعیت محصولات کشاورزی در نیمکره شمالی اثر گذاشته و همزمان افزایش تنشها در دریای سیاه، چشمانداز صادرات گندم از روسیه و اوکراین بهعنوان بزرگترین تولید کنندگان گندم جهان را تیره کرده است. درنتیجه این تحولات قیمت گندم اکنون نزدیک به۲۵درصد بالاتر از سطح ژانویه۲۰۲۶ قرار گرفته و بهبالاترین سطح خود در دوسال گذشته رسیده است.
تشدید تنشها در دریای سیاه
طی هفتههای اخیر حملات موشکی روسیه بهبنادر اودسا در اوکراین صادرات غلات این کشور را مختل کرده است. همزمان حملات پهپادی اوکراین بهکشتیها در دریای آزوف عملا تردد محمولهها از تنگه کرچ را متوقف کرده و حملات بهبنادر نووروسیسک و تامان روسیه نیز هزینه حملونقل کالا از بنادر روسیه در دریای سیاه را افزایش داده است.
در نتیجه مجموع حجم محمولههای صادر شده از دریای سیاه طی واپسین روزهای ماه جولای بیش از ۴۰درصد کمتر از سطح مشابه سال گذشته بوده است. روسیه و اوکراین در سال زراعی۲۰۲۶-۲۰۲۵ حدود ۳۲درصد از تجارت جهانی گندم را در اختیار داشتند که بخش عمده این صادرات از مسیر دریای سیاه انجام میشود. بههمین دلیل هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر میتواند تاثیر قابلتوجهی بر عرضه جهانی داشته باشد.
اگرچه اوکراین درصورت اختلال در مسیرهای دریایی امکان انتقال بخشی از گندم صادراتی خود ازطریق جاده، راهآهن و رود دانوب بهبنادر رومانی را دارد اما این مسیرها نیز هزینه قابلتوجهی بر مجموع هزینه صادرات تحمیل میکنند.
افزایش حجم صادرات زمینی اوکراین در گذشته نیز باعث بروز تنشهای سیاسی با برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا از جمله لهستان، اسلواکی، مجارستان و رومانی شده بود چراکه ورود حجم بالای غلات اوکراینی باعث کاهش قیمت محصولات در بازارهای محلی و افزایش هزینه خدمات حملونقل شد. روسیه نیز در کوتاهمدت گزینههای محدودی برای جایگزینی بنادر دریای سیاه در اختیار دارد. بنادر این کشور در دریای بالتیک و قطب شمال فاصله زیادی با مناطق اصلی تولید غلات داشته و از ظرفیت کافی برای بارگیری حجم صادراتی که از بنادر دریای سیاه خارج میشود برخوردار نیستند.
نکته مهم اینکه تداوم اختلال در مسیرهای دریایی تنها گندم را تهدید نکرده و میتواند صادرات سایر محصولات کشاورزی اوکراین مانند ذرت و روغن آفتابگردان و صادرات کود روسیه شامل اوره و سایر کودهای نیتروژنه، فسفات و پتاس را نیز تحت تاثیر قرار دهد. این مساله با توجه بهادامه بسته بودن تنگه هرمز و نقش مهم روسیه در بازار جهانی کود اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
پیشبینی کاهش تولید جهانی گندم برای سال۲۰۲۷
تشدید تنشهای دریای سیاه همزمان با کاهش چشمانداز تولید جهانی گندم درنتیجه خشکسالی رخ داده است. برآوردهای وزارت کشاورزی آمریکا نشان میدهد که مجموع تولید گندم هفتصادرکننده بزرگ جهان که حدود ۸۴درصد از تجارت جهانی این محصول را در اختیار دارند در سال زراعی۲۷-۲۰۲۶ حدود ۱۱درصد کاهش خواهد یافت. صادرات این کشورها نیز حدود ۷درصد کمتر از سال گذشته پیشبینی شده است.
آمریکا یکی از مهمترین نمونههاست. برآوردها از کاهش ۲۶درصدی تولید گندم این کشور و افت نزدیک به۱۵درصدی صادرات برای سال آینده میلادی حکایت دارد. بخش مهمی از این کاهش بهخشکسالی پایدار در دشتهای جنوبی آمریکا مربوط میشود که تولید گندم قرمز زمستانه موسوم بهHRW را حدود ۲۹درصد کاهش داده است.
تولید گندم کانادا نیز حدود ۱۵درصد کاهش خواهد یافت و صادرات این کشور ۸درصد پایینتر از سال گذشته برآورد شده است. بهگفته کارشناسان سطح زیرکشت گندم کانادا بهدلیل جذابیت بیشتر قیمت کانولا و افزایش هزینه کود کاهش یافته است.
در اتحادیه اروپا، خشکسالی و دمای بالا خروجی گندم و ذرت را کاهش داده است. درمقابل چشمانداز تولید روسیه و اوکراین نسبتبه بخشهای دیگر اروپا وضعیت بهتری دارد اما مشکل اینجاست که افزایش درگیریها بر سر مسیرهای کشتیرانی مشخص نمیکند چه میزان از این گندم در نهایت بهبازار جهانی خواهد رسید.
النینو؛ تهدید دیگری برای بازار گندم
درکنار خشکسالی و اختلال در صادرات دریای سیاه شکلگیری پدیده النینو در اواخر سال جاری نیز میتواند تولید گندم را بهویژه در نیمکره جنوبی کاهش دهد. بااینحال هنوز میزان دقیق تاثیرگذاری این پدیده بر تولید گندم و غلات مشخص نیست.
استرالیا سطح زیرکشت گندم برای سال زراعی آینده را حدود ۱۲درصد کاهش داده است. انتظار کاهش بارندگی و افزایش هزینه کود از مهمترین دلایل این کاهش عنوان شده و وزارت کشاورزی آمریکا نیز پیشبینی کرده صادرات گندم استرالیا در این دوره ۱۲درصد کاهش یابد. در آرژانتین نیز صادرات گندم در سال زراعی آتی حدود ۱۹درصد کمتر برآورد شده است. با این حال آرژانتین ممکن است از افزایش بارندگی ناشی از النینو منتفع شود.
کاهش نوسان قیمت گندم
کاهش تولید و اختلال در صادرات باعث افزایش محسوس نوسان قیمت گندم شده است. دادههای قراردادهای آتی بازارهای جهانی نشان میدهد که نوسان ضمنی قیمت گندم از ابتدای سال چندین مرحله افزایش و کاهش را تجربه کرده و طی هفتههای اخیر بار دیگر بهسطوح بالاتری رسیده است.
پیش از آغاز جنگ ایران نوسان قیمت گندم نسبتا پایین بوده و حتی پایینتر از میانگین ۱۰ساله قرار داشت اما پس از بسته شدن تنگه هرمز نوسان بازار افزایش یافته و تا ماه میبالاتر از میانگین ۱۰ساله باقی ماند. با افزایش امیدواری نسبتبه برقراری آتشبس پایدار نوسان قیمتها دوباره بهپایینترین سطح ۱۰ساله کاهش یافت اما از ابتدای ماه جولای شرایط تغییر کرده و کاهش چشمانداز تولید جهانی درکنار افزایش تنشها در دریای سیاه و خلیج فارس بازار گندم را بار دیگر بیثبات کرد.
منبع: بازار
