اشتغال؛ چالش بزرگ دهه آینده
جهان صنعت – طی سالهای ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۵، حدود ۱.۲ میلیارد نفر در اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه به سن کار خواهند رسید؛ بزرگترین نسل جوانی که تاکنون وارد بازار کار شده است. این موج جمعیتی نتیجه روندی است که طی دهههای گذشته شکل گرفته و اکنون به نقطه اوج خود رسیده است.
با این حال، این موج در همه مناطق جهان یکسان توزیع نشده است. تمرکز جمعیت جوان به تدریج به آفریقای جنوب صحرا و تا حدودی خاورمیانه و شمال آفریقا منتقل میشود. تنها در آفریقای جنوب صحرا، شمار افراد ۱۵ تا ۲۴ ساله از سال ۲۰۰۰ تاکنون دو برابر شده و تا سال ۲۰۳۵ به بیش از ۳۳۰ میلیون نفر خواهد رسید؛ رقمی که حدود دو و نیم برابر ابتدای قرن حاضر است.
در کنار جمعیت جوان، روند تغییر جمعیت در سن کار نیز اهمیت زیادی دارد. این شاخص علاوه بر ورود افراد جدید به بازار کار، خروج افراد به دلیل سالمندی، مهاجرت یا فوت را نیز در نظر میگیرد و تصویر کاملتری از فشار وارد بر بازار کار ارائه میدهد.
آفریقا مرکز ثقل بازار کار آینده
اگرچه جمعیت در سن کار در اغلب اقتصادهای نوظهور همچنان رو به افزایش است، اما این رشد بهتدریج در چند منطقه محدود متمرکز میشود.
بر اساس برآوردهای بانک جهانی، تا سال ۲۰۵۰ بیش از سهچهارم افزایش جمعیت در سن کار جهان تنها در آفریقای جنوب صحرا رخ خواهد داد. این منطقه طی ۲۵ سال آینده حدود ۶۲۵ میلیون نفر به جمعیت در سن کار خود اضافه خواهد کرد.
خاورمیانه و شمال آفریقا نیز رشد قابل توجهی را تجربه خواهند کرد و جنوب آسیا نیز همچنان بر جمعیت فعال خود خواهد افزود، هرچند سرعت این افزایش نسبت به گذشته کمتر خواهد بود. در مقابل، شرق آسیا و اقیانوسیه با روندی معکوس روبهرو هستند و جمعیت در سن کار آنها تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۲۰۰ میلیون نفر کاهش خواهد یافت.
با این حال، کاهش جمعیت در سن کار به معنای پایان چالش اشتغال نیست. حتی در اقتصادهایی که جمعیت فعال آنها کاهش مییابد، همچنان گروه بزرگی از جوانان وارد بازار کار میشوند و همزمان کاهش رشد اقتصادی و تغییر ساختار اقتصاد، ایجاد شغل را دشوارتر میکند.
همه جوانان وارد بازار کار نمیشوند
یکی از نکات مهم گزارش این است که رسیدن به سن کار به معنای اشتغال نیست. شمار قابل توجهی از جوانان نه شاغل هستند، نه در جستوجوی کار قرار دارند و نه در فعالیت اقتصادی مشارکت میکنند.
برخی از این افراد همچنان در حال تحصیل هستند و گروهی دیگر به دلایل فرهنگی، اجتماعی یا مشکلات جسمی و سلامت از بازار کار خارج ماندهاند. با این حال، بانک جهانی این جمعیت را ظرفیتی استفادهنشده برای رشد اقتصادی میداند.
نگرانی اصلی آن است که رشد جمعیت در سن کار در بسیاری از اقتصادهای نوظهور از سرعت ایجاد شغل بیشتر خواهد بود. به همین دلیل، اگر روند کنونی ادامه یابد، بخش بزرگی از ظرفیت انسانی این کشورها بدون استفاده باقی خواهد ماند.
هرچند برآورد دقیق تعداد مشاغل مورد نیاز به دلیل وابستگی به فرضهایی مانند نرخ رشد اقتصادی، مشارکت نیروی کار و رابطه رشد اقتصادی با اشتغال دشوار است، اما گزارش تأکید میکند که برای بهرهگیری از ظرفیت اقتصادی این کشورها، بخش عمده ۱.۲ میلیارد جوانی که طی دهه آینده وارد سن کار میشوند، در نهایت به فرصت شغلی نیاز خواهند داشت.
افزایش جمعیت جوان، خطر افزایش بیکاری
بررسی بانک جهانی نشان میدهد کشورهایی که سهم بیشتری از جمعیت جوان را در اختیار دارند، معمولاً با افزایش شمار جوانانی روبهرو شدهاند که نه شاغل هستند، نه تحصیل میکنند و نه آموزش مهارتی میبینند.
در فاصله سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳، این شاخص در نزدیک به سهچهارم کشورهایی که جمعیت جوان بالایی دارند افزایش یافته است، در حالی که تنها حدود یکسوم سایر کشورها چنین روندی را تجربه کردهاند.
این وضعیت بهویژه برای آفریقای جنوب صحرا نگرانکننده است؛ منطقهای که هم با بزرگترین موج جمعیتی جوان روبهروست و هم چالشهای کلان اقتصادی، توان ایجاد شغل را محدود کرده است.
بانک جهانی تأکید میکند که هیچ راهحل واحدی برای حل بحران اشتغال وجود ندارد و ایجاد فرصتهای شغلی در نهایت به رشد پایدار اقتصاد و سرمایهگذاری وابسته است.
با این حال، گزارش سه محور اصلی را بهعنوان پایه سیاستگذاری معرفی میکند. نخست، توسعه زیرساختهای پایه که امکان فعالیت اقتصادی را فراهم میکند. دوم، ایجاد محیطی مناسب برای کسبوکار که سرمایهگذاری و فعالیت بخش خصوصی را تسهیل کند. سوم، بسیج سرمایه خصوصی برای افزایش سرمایهگذاری و توسعه تولید.
در کنار این سه محور، بانک جهانی پنج حوزه را دارای ظرفیت بالاتر برای ایجاد اشتغال گسترده و پایدار معرفی میکند؛ زیرساختها و انرژی، کشاورزی و صنایع وابسته، خدمات سلامت، گردشگری و صنایع تولیدی با ارزش افزوده بیشتر. البته گزارش تأکید میکند که مسیر مناسب هر کشور به ظرفیتها و مزیتهای نسبی آن بستگی دارد و نسخه واحدی برای همه اقتصادها وجود ندارد.
فرصت توسعه در دل چالش اشتغال
موج تاریخی ورود جوانان به بازار کار، در عین حال که یکی از بزرگترین چالشهای توسعه محسوب میشود، میتواند به یکی از مهمترین فرصتهای رشد اقتصادی نیز تبدیل شود. ئبانک جهانی معتقد است تجربه برخی کشورها نشان داده که با سیاستگذاری مناسب و تمرکز بر زیرساخت، بهبود فضای کسبوکار و سرمایهگذاری، ایجاد اشتغال پایدار امکانپذیر است.
همچنین نسل جوان امروز بهطور متوسط از سطح آموزش بالاتری نسبت به نسلهای پیشین برخوردار است. اگر اقتصادها بتوانند از این سرمایه انسانی بهدرستی استفاده کنند، این موج جمعیتی میتواند به موتور رشد و توسعه در دهههای آینده تبدیل شود؛ در غیر این صورت، به یکی از بزرگترین چالشهای اقتصادی و اجتماعی جهان بدل خواهد شد.
