استراتژی خروج از جنگ

جهان‌ صنعت– در هفته سوم جنگ با ایران، دونالد ترامپ در دفتر بیضی کاخ سفید بود که گروهی از مورد اعتمادترین مشاورانش آمدند تا خبرهای ناخوشایندی را به او بدهند. تونی فابریتزیو، نظرسنج قدیمی ترامپ بررسی‌هایی انجام داده بود که نشان می‌داد جنگی که ترامپ آغاز کرده، روزبه‌روز نامحبوب‌تر می‌شود. قیمت بنزین از مرز ۴دلار در هر گالن گذشته بود، بازار سهام به پایین‌ترین سطح چند سال اخیر سقوط کرده و میلیون‌ها آمریکایی خود را برای تظاهرات خیابانی آماده می‌کردند، همچنین در حالی که ۱۳تن از نیروهای آمریکایی کشته شده بودند، برخی حامیان کلیدی ترامپ از درگیری‌ای انتقاد می‌کردند که پایانی روشن برای آن دیده نمی‌شد. این وظیفه‌سوزی وایلز، رییس کارکنان کاخ سفید و گروه کوچکی از دستیاران بود که به رییس‌جمهور بگویند هرچه این جنگ بیشتر طول بکشد، حمایت عمومی از او و شانس جمهوریخواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر بیشتر به خطر می‌افتد.

طبق گزارشی که مجله تایم در این خصوص به‌تازگی منتشر کرده، برای ترامپ این هشدار صریح ناراحت‌کننده بود. در واقع این نشست واقعیتی را منعکس می‌کرد که کاخ سفید دیگر نمی‌تواند نادیده بگیرد؛ اینکه زمان رو به اتمام است و رییس‌جمهور، حزبش و مردم آمریکا بهای سنگین‌تری خواهند پرداخت. ترامپ قول داده بود اقتصاد را احیا کند و آمریکا را از درگیری‌های خارجی دور نگه دارد ولی حالا جنگی را آغاز کرده که برای آن مجوزی نگرفته و درد اقتصادی شاید تازه شروع شده باشد. یک ماه پس از بزرگ‌ترین شوک نفتی تاریخ مدرن، پیش‌بینی‌های رشد جهانی کاهش یافته، کمبودها در سراسر اروپا و آسیا در حال ظهور بوده و معامله‌گران انرژی هشدار می‌دهند که جهان هنوز شدت کامل این اختلال را احساس نکرده است. بسته شدن طولانی‌مدت تنگه هرمز نیز می‌تواند اقتصاد جهانی را به رکود بکشاند.

راه خروج

در چنین شرایطی ترامپ از این وضعیت دشوار ناامید شده بود با برخی مقامات خود اختلاف‌نظر داشت و از برداشت‌های منفی از جنگ خشمگین بود. به گفته دو مشاور و دو عضو کنگره که در هفته گذشته با او صحبت کرده‌اند، هزینه فزاینده سیاسی و اقتصادی باعث شده به دنبال راهی برای خروج باشد. ترامپ به آنها گفت که می‌خواهد کارزار را جمع کند چون از درگیری طولانی‌مدتی که می‌تواند جمهوریخواهان را در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای زمینگیر کند، هراس دارد. در عین حال او می‌خواهد این عملیات موفقیتی قاطع باشد. متحدانش می‌گویند او به دنبال راهی است تا پیروزی را اعلام کند، جنگ را متوقف سازد و امیدوار باشد که شرایط اقتصادی پیش از آنکه آسیب سیاسی جدی شود، تثبیت گردد.

در همین راستا ترامپ در سخنرانی زنده تلویزیونی خود در اول آوریل سعی کرد این خط باریک را طی کند. او از اقدامات نظامی تمجید کرد و مدعی شد که عملیات در حال نزدیک شدن به پایان است.

با این حال پشت این تهدیدها، تشخیص روزافزونی در بال غربی وجود داشت که ممکن است وضعیت از کنترل خارج شود. برخی مقامات کلیدی ترامپ از جمله پیت هگست، وزیر جنگ از موج حملات تلافی‌جویانه‌ای که تهران علیه اهداف آمریکا و اسرائیل در سراسر منطقه انجام داد، غافلگیر شدند. در واقع چنین پاسخی این فرض را در هم شکست که تهران خود را به تلافی‌جویی‌های نمادین محدود می‌کند. به‌همین دلیل است فردی که با طرز فکر هگست آشناست به مجله تایم می‌گوید: شکی نیست که هگست غافلگیر شده است.

البته پنتاگون این روایت را رد می‌کند اما کارشناسان معتقدند اهداف ترامپ در قبال ایران کمتر و کمتر می‌شود.

در واقع ترامپ در سخنرانی خود عملیات را در آستانه پیروزی توصیف کرد و مدعی شد همه برگ‌های برنده دست ماست اما پایان بازی همچنان مبهم است.

به همین دلیل است که استیو ویتکاف دوست دیرینه و فرستاده ویژه ترامپ به همکارانش در کاخ سفید و وزارت خارجه گفته دونالد ترامپ همیشه چندین راهبرد خروج دارد. او گزینه‌های زیادی، راه‌های خروج زیادی را حفظ و سپس راه خود را در طول فرآیند احساس می‌کند. برخی ناظران اما معتقدند جنگ‌ها راهی برای فرار از برنامه‌های رییس‌جمهور دارند زیرا ریسک قمار ترامپ این است که تشدید کارزار نظامی در هفته‌های آینده بیشتر راه‌های خروج را می‌بندد تا اینکه ایجاد کند.

غافلگیری هرمز

در چنین شرایطی دولت ترامپ زمانی غافلگیر شد که ایران به سراغ یک اهرم فشار یعنی کنترل بر تنگه هرمز که حدود ۲۰‌درصد از عرضه نفت جهان هر روز از آن عبور می‌کند، رفت یعنی در پاسخ به حملات آمریکا، تهران یک محاصره عملی اجرا کرد و این آبراه را عملا بسته اعلام و عبور را به کشتی‌های غیرخصمانه محدود کرد. شوک اقتصادی حاصل، پیامدهای داخلی داشت که فراتر از انتظارات حلقه داخلی ترامپ بود زیرا با افزایش سرسام‌آور قیمت بنزین، ترامپ تلاش کرد هزینه‌های بالاتر را به‌عنوان یک معاوضه ضروری معرفی کند.

ترامپ همچنین با یک دوراهی دشوار روبه‌رو شد. او می‌خواهد جنگ را پایان دهد اما نه بدون دستیابی به اهدافی که قاطعانه در ابتدای کار اعلام کرده است. در واقع با ادامه جنگ، ترامپ از اراده تهران شگفت‌زده شده است. او به تایم می‌گوید: آنها بسیار سرسخت هستند. می‌توانند درد عظیمی را تحمل کنند. پس به‌خاطر این به آنها احترام می‌گذارم.

دولت ترامپ همچنین اکنون با چالشی دشوار روبه‌رو است یعنی یافتن راهی برای خروج بدون اینکه دستاوردش ناچیز به نظر برسد. به گفته یکی از مقامات دولت، جنگ به بازی غم‌انگیزی شبیه شده است.

تحلیلگران مستقل می‌گویند که بازگشایی تنگه احتمالا نیازمند یا اشغال نظامی پایدار با حضور نیروهای آمریکایی در زمین است یا پایان خصومت‌ها از طریق مذاکره. هیچ‌کدام از این راه‌ها ساده نیست. نتانیاهو و محمد بن سلمان ولیعهد سعودی تمایل به طولانی‌کردن درگیری دارند و آن را فرصتی نادر برای تضعیف ایران می‌بینند اما آنها همچنین تشخیص می‌دهند که به جدول زمانی ترامپ وابسته‌ هستند. یک مقام اسرائیلی می‌گوید با نزدیک شدن انتخابات اسرائیل، نتانیاهو بدون حمایت ترامپ جای کمی برای مانور دارد. ترامپ درباره اسرائیلی‌ها به تایم می‌گوید: آنها همان کاری را می‌کنند که من بگویم. آنها بازیکن تیمی خوبی بوده‌اند. وقتی من توقف کنم، آنها توقف می‌کنند.

در نتیجه اینکه جنگ چگونه انتخابات نوامبر را شکل خواهد داد پرسشی است که بر تصمیمات ترامپ سایه انداخته است. برخی مشاوران نشانه‌ای از تسلیم در تفکر رییس‌جمهور تشخیص می‌دهند. در بحث‌های خصوصی، او اغلب اشاره می‌کند که حزب حاکم تمایل دارد در انتخابات میان‌دوره‌ای کرسی از دست بدهد. یکی از دستیاران معتقد است او نمی‌تواند به‌راحتی از تاریخ بگذرد اما تاریخ همچنین نشان می‌دهد که برای رییس‌جمهوری که کشور را به جنگ می‌برد، ممکن است نتایجی بدتر از باخت در انتخابات وجود داشته باشد.