از اسلامآباد اصرار، از تهران و واشنگتن انکار
جهان صنعت – درحالیکه شمارش معکوس تا نخستین ساعات بامداد پنجشنبه و پایان مهلت آتشبس دوهفتهای میان ایران و آمریکا بهسرعت رو بهپایان است یک منبع دیپلماتیک در اسلامآباد در واکنش بهبرخی گمانهزنیها درباره هرگونه مذاکرات در پاکستان و مشخصا حضور یک هیات فرعی از ایران در اسلامآباد گفت که هیچتیم پیشرویی از تهران بهپایتخت پاکستان سفر نکرده است. این منبع دیپلماتیک که نخواست نامش فاش شود حوالی عصر سهشنبه در این رابطه بهایرنا گفت که هیچ اطلاع رسمی و غیررسمی درخصوص هرگونه حضور ایران در مذاکرات اسلامآباد دریافت نشده است. این منبع دیپلماتیک با تاکید بر اینکه ملاحظات امنیتی نسبتبه هرگونه اعزام هیات بهپاکستان در اولویت قرار دارد تصریح کرد: «بنابراین گمانهزنیهای کنونی صحت ندارد.»
این در حالی بود که رضا امیریمقدم، سفیر جمهوری اسلامی در اسلامآباد نیز روز گذشته در توئیتی در این رابطه اعلام موضع کرد و نوشت: «ایران یک کشور واحد و متمدنی است که تسلیم زور و تهدید نمیشود و این حقیقت در جهان پذیرفته شده و آمریکا این را باید درک کند.» این دیپلمات ارشد ایرانی که این مهم را حقیقتی توصیف کرد که بهطور جهانی پذیرفته شده، تاکید کرد: «این یک اصل اساسی، اسلامی و عقیدتی است و ایکاش ایالاتمتحده این را درک میکرد.»
تحرکات دیپلماتیک عراقچی در تهران
در شرایطی که دونالد ترامپ در ادامه ادعاهای بیاساس خود طی ۲۴ ساعت گذشته حتی تا آنجا پیش رفت که مدعی شد هیات مذاکرهکنندگان ایالاتمتحده بهریاست جیدی ونس راهی اسلامآباد شده اما از تهران نهتنها نشانهای از عزیمت هیات ایرانی بهسوی پاکستان رویت نشد بلکه در شرایطی که باتوجه بهادعاهای ترامپ انتظار میرفت ظرف ساعات پیشرو شاهد تصاویر دیدار وزیر امور خارجه ایران با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان باشیم منابع رسانهای داخلی از با انتشار تصاویری از دیدار سیدعباس عراقچی با فرماندهان نیروی دریایی ارتش از دیدار وزیر امور خارجه با جانشین فرمانده نیروی دریایی ارتش گزارش دادند؛ دیداری که عراقچی در آن با تاکید بر «اقتدار رزمندگان ارتش و سپاه» این مهم را «پشتوانه دستگاه دیپلماسی» خواند. بنابر این گزارش، امیردریادار فرامرز بمانی، جانشین فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بههمراه دریادار حسین رضایی، مشاور عالی توسعه راهبردی نیروری دریایی ارتش روز گذشته با حضور در محل وزارت امور خارجه ایران با سیدعباس عراقچی دیدار کردند و با ابلاغ سلام گرم و مراتب قدردانی فرمانده و پرسنل نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران بهخصوص رزمندگان ناوهای دنا و بوشهر از وزیر امور خارجه و سفارتخانههای جمهوری اسلامی در سریلانکا و هند بر عزم راسخ سربازان دلیر ایران در نیروی دریایی ارتش در ادامه راه شهیدان والامقام ناوچه دنا برای حراست از امنیت و عزت ایران تاکید کرد. عراقچی که ظرف یکیدو روز گذشته با چندین و چند همتای خارجی خود نیز بهصورت تلفنی رایزنی کرده ازجمله در دو تماس جداگانه ظرف تنها ۲۴ساعت با همتای پاکستانی خود گفتوگو کرد. وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی که ظرف ۲۴ساعت گذشته با سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه نیز بهصورت تلفنی گفتوگو کرده در دومین تماس تلفنی خود با محمد اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان اقدامات تحریکآمیز و نقض مستمر آتشبس ازسوی آمریکا بهویژه تهدید و تعرض علیه کشتیهای تجاری ایرانی و مواضع ضد و نقیض و لفاظیهای تهدیدآمیز علیه ایران را مانعی اساسی در ادامه روند دیپلماتیک دانست و تصریح کرد: «جمهوری اسلامی ایران با در نظر گرفتن همه جوانب امر درباره نحوه ادامه مسیر تصمیمگیری میکند.»
تحرکات دیپلماتیک قالیباف در تهران
همزمان با این تحرکات رییس دستگاه دیپلماسی، محمدباقر قالیباف که در دور نخست مذاکرات اسلامآباد در قامت رییس تیم مذاکرهکنندگان ایران نقش اصلی را برعهده داشت نیز ظرف ۲۴ساعت گذشته با دقت روند امور را مورد بررسی قرار داد و در یک موضعگیری توییتری نیز بر موضع اصولی تهران در قبال شرکت در دور دوم مذاکرات اسلامآباد تاکید کرد. رییس مجلس شورای اسلامی که در پیامی در حساب کاربری شخصی خود در شبکه ایکس در این رابطه اظهارنظر میکرد با تاکید بر اینکه «ترامپ با اعمال محاصره و نقض آتشبس میخواهد تا بهخیال خود این میز مذاکره را بهمیز تسلیم تبدیل کرده یا جنگافروزی مجدد را موجه کند»، خاطرنشان کرد: «مذاکره زیر سایه تهدید را نمیپذیریم.» قالیباف تصریح کرد که «در دو هفته اخیر برای روکردن کارتهای جدید در میدان نبرد آماده شدیم.»
از ادعای چندباره منابع آمریکایی درباره سفر ونس تا تهدیدهای مکرر ترامپ
همزمان در آن سوی این نزاع پرتنش نیز تحولات مهمی در جریان بود. بر این اساس پس از آنکه دونالد ترامپ حوالی غروب دوشنبه رسما از عزیمت جیدیونس بهسوی اسلامآباد خبر داد این موضع روز گذشته نیز در حالی تکرار شد که منابع پاکستانی از ورود معاون ریاستجمهوری آمریکا بهاسلامآباد ابراز بیاطلاعی میکردند. منابع خبری آمریکایی با این حال مدعی شدند که جیدی ونس تا ساعاتی دیگر واشنگتن دیسی را بهمقصد اسلامآباد ترک خواهد کرد تا بهعنوان رییس تیم مذاکرهکنندگان ایالاتمتحده بهتیم مذاکرهکنندگان ایران بهریاست محمدباقر قالیباف و با حضور عباس عراقچی دیدار کند.
درحالیکه مقامهای ارشد تیم مذاکرهکنندگان ایران بهصراحت از نقض مکرر آتشبس و تهدیدهای گاهوبیگاه ترامپ علیه ایران و بهویژه پافشاری او بر ادامه محاصره دریایی ابراز ناخرسندی کرده و این رویکرد غیرسازنده را عاملی منفی در راستای از سرگیری دور دوم مذاکرات عنوان کردند ترامپ در اظهاراتی عجیب در شبکه رسانهای جان فردریکز گفت که ایران مذاکره خواهد کرد. او با تکرار ادعای خود مبنیبر جلوگیری از دسترسی تهران بهتوسعه سلاح هستهای گفت: «آنها مذاکره خواهند کرد و امیدواریم که بهیک توافق منصفانه برسند و کشور خود را بازسازی کنند اما وقتی این کار را انجام دهند سلاح هستهای نخواهند داشت.» در حالی که آمریکا کماکان بر ادامه محاصره بنادر ایران را پافشاری میکند اما پاکستان بهعنوان میانجی مورد اعتماد تهران و واشنگتن برای پایان دادن بهمحاصره، سرگرم رایزنی با ایالاتمتحده است اما این تنها تلاش پاکستانی در ساعات گذشته نبوده است. چه آنکه آنها همزمان با رایزنی با طرفین اصلی مذاکرات بهمنظور ترغیب تیمهای مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا برای سفر بهاسلامآباد باوجود عدم اطمینان از برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد درحال آمادهشدن برای میزبانی از این مذاکرات هستند. تا جایی که بنابر اعلام مقامهای پاکستانی نزدیک به۲۰هزارپرسنل امنیتی در سراسر اسلامآباد مستقر شدند. این درحالی است که خبرنگاران مستقر در اسلامآباد نیز از تخلیه سههتل ۵ستاره اسلامآباد بهمنظور میزبانی از مذاکرات احتمالی خبر دادند.
باوجود این تلاشهای سازنده اسلامآباد اما ترامپ کماکان بر مواضع خود پافشاری کرده و ازجمله هشدار داده که اگر ایران شرایط او را رد کند ایالاتمتحده تمام پلها و نیروگاههای برق را در ایران نابود خواهد کرد. این در حالی است که مقامهای جمهوری اسلامی نیز در واکنش بهاین مواضع تهدیدآمیز ترامپ تاکید کردند که اگر ایالاتمتحده بهزیرساختهای غیرنظامی ایران حمله کند بهنیروگاهها و کارخانههای آبشیرینکن در همسایگان عرب خلیجفارس حمله خواهند کرد. همزمان درحالیکه دستکم تا زمان نگارش این گزارش در واپسین ساعات روز سهشنبه هیچ نشانه روشنی حتی از برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد نیز رویت نمیشود کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید بهفاکسنیوز گفت که ایالاتمتحده بهتوافق با ایران نزدیک است. او مدعی شد: «به لطف موفقیت عملیات نظامی و سبک مذاکره سختگیرانه او(ترامپ) ما در آستانه توافق هستیم و اگر این اتفاق نیفتد رییسجمهور بهعنوان فرمانده کل قوا هنوز گزینههای متعددی در اختیار دارد که از استفاده از آنها هراسی ندارد.»
دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا در یک موضعگیری دیگر با تاکید بر اینکه تمایلی بهتمدید مهلت آتشبس ندارد، گفت که آتشبس چهارشنبهشب(بهوقت محلی و بامداد پنجشنبه بهوقت تهران) پایان خواهد یافت. این در حالی است که مقامهای پاکستانی که از ابتدای هفته جاری تدابیر امنیتی را در اسلامآباد تشدید کرده و تمامی شرایط را برای برگزاری دور دوم مذاکرات فراهم کردند دستکم انتظار دارند تا پایان هفته دور تازهای از مذاکرات میان ایران و آمریکا شکل بگیرد و احتمالا آتشبس تمدید شود. این در حالی است که رویترز در خبری مدعی شده که مقامهای پاکستانی نسبتبه حضور هیات مذاکرهکننده ایرانی در مذاکرات اظهار خوشبینی کردند. این در حالی است که شبکه الجزیره نیز بهنقل از یک منبع پاکستانی در خبری تاییدنشده ادعا کرده که یک هیات مقدماتی ایران وارد اسلامآباد شده است. هرچند چنانکه در ابتدای این گزارش نیز اشاره شد منابع دیپلماتیک در پاکستان بهایرنا گفتند که تاکنون هیچ نشانهای مبنی بر ورود هیات ایرانی در هر سطحی بهپایتخت پاکستان مشاهده نشده؛ خبری که المیادین نیز بهطور مستقل تایید کرده است.
تلاشهای منطقهای و جهانی برای جلوگیری از شعلهورشدن آتش جنگ
در شرایطی که دستکم تا زمان نگارش این گزارش در واپسین ساعات غروب سهشنبه هیچ نشانه مثبتی از احتمال سفر هیات ایرانی بهپاکستان و برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد رویت نشده اما تلاشهای دیپلماتیک هم در سطح منطقهای و هم در سطح بینالمللی برای جلوگیری از شعلهورشدن مجدد آتش جنگ بهاوج رسیده است. تا جایی که روز گذشته ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر از تداوم تماس با آمریکا، پاکستان و دیگر طرفهای بینالمللی درباره مذاکرات اسلامآباد، آتشبس در منطقه و امنیت تنگههرمز خبر داد و بر لزوم راهحل جمعی برای این بحران تاکید کرد. این مقام ارشد دیپلماتیک در دوحه اعلام کرد که قطر در ارتباط مستمر با تمامی طرفها ازجمله ایالاتمتحده آمریکا درباره روند مذاکرات در اسلامآباد قرار دارد و این تماسها باهدف دستیابی بهراهحلی سیاسی ادامه دارد. ماجد الانصاری از ادامه رایزنیها با طرف پاکستانی خبر داد و تاکید کرد که تلاشها برای رسیدن بهیک راهحل مسالمتآمیز از مسیر گفتوگوهای اسلامآباد همچنان در جریان است. سخنگوی دستگاه دیپلماسی قطر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره بهوضعیت تنگههرمز گفت که دوحه با طرفهای بینالمللی و شرکای خود برای حفاظت از کشتیرانی و زنجیرههای تامین در این منطقه در تماس است. چراکه بهباور او ادامه بحران در تنگه هرمز میتواند بحران را از سطح منطقهای فراتر برده و بهیک بحران جهانی تبدیل کند.
همزمان بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر و مسعد بولس، مشاور رییسجمهور آمریکا در امور عربی و آفریقایی نیز در دیداری که در قاهره برگزار شد درباره تحولات منطقه و مذاکره آمریکا و ایران رایزنی کردند. عبدالعاطی در این دیدار تلاشها و تماسها با مشارکت مصر برای کاهش تنش بین آمریکا و ایران را تشریح و بر حمایت قاهره از روند مذاکره و اهمیت دستیابی بهتوافقی که در مهارکردن تنش و تقویت امنیت و ثبات منطقه موثر باشد تاکید کرد.
در خبری دیگر وزارت امور خارجه چین با بیان اینکه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران یکی از دشوارترین چالشهای پیشروی جامعه بینالمللی است از پیشنهاد چهار مادهای چندی پیش شی جینپینگ، رییسجمهور چین بهعنوان راهگشای دستیابی بهصلح در خاورمیانه سخن گفت. وزارت امور خارجه چین با اشاره بهبحران در دریانوردی جهانی درپی انسداد تنگه هرمز و محاصره دریایی ایران اعلام کرد: «رییسجمهور چین خواستار تامین آزادی دریانوردی در تنگه هرمز و پایبندی بهآتشبس در غرب آسیا شده است. امیدواریم وضعیت تنگههرمز در اسرع وقت بهحالت عادی بازگردد.» این وزارتخانه با تاکید بر اینکه «همه طرفها باید شرایط مساعدی برای تحقق صلح در خاورمیانه فراهم کنند»، ابراز امیدواری کرد که طرفین شتاب در مذاکرات آتشبس را حفظ کنند. پکن با تاکید بر تداوم نقشآفرینی سازنده در راستای دستیابی بهصلح و ثبات در منطقه نسبتبه توقیف کشتی تجاری ایرانی ازسوی ارتش ایالاتمتحده ابراز مخالفت کرد و با تکذیب هرگونه ارتباط با این کشتی اعلام کرد که چنین اقدامی میتواند منجر بهتشدید تنشها در منطقه شود. تاکید بر حل و فصل اختلافات از مسیرهای دیپلماتیک موضعی است که مسکو نیز در روزهای گذشته از آن حمایت کرده است. تا جایی که روز گذشته نیز اوگنی ایوانوف معاون وزیر امور خارجه روسیه امروز ضمن حمایت از تلاشهای میانجیگری برای حلوفصل دیپلماتیک مسائلی که علاوهبر ایران منطقه غرب آسیا را تحتالشعاع قرار داده بر مخالفت مسکو با حملات نظامی غیرقابلتوجیه بهخاک ایران تاکید کرد.
باوجود تمامی این تحولات اما هنوز نشانه روشنی از نزدیکی مواضع طرفین بهیکدیگر مشاهده نشده تاجاییکه حتی نفس سفر هیاتهای دیپلماتیک بهاسلامآباد و برگزاری دور دوم گفتوگوها نیز دستکم تا زمان نگارش این گزارش در هالهای از ابهام قرار دارد. با این همه باتوجه بهآنکه تنها ساعاتی تا پایان مهلت آتشبس دوهفتهای در نخستین ساعات بامداد پنجشنبه بهوقت تهران بااقی مانده باید دید که درنهایت آیا هیاتهای دیپلماتیک ایران و آمریکا راهی اسلامآباد میشوند یا خیر.
