آرامش پس از طوفان؟!
جهان صنعت – بهدنبال دوروز تبادل آتش و درگیریهای نظامی سنگین میان ایالاتمتحده و جمهوری اسلامی ایران آخرین گزارشهای دریافتی از منابع معتبر خبری نشان میدهد که واشنگتن با وجود اعلام رسمی پایان آتشبس ازسوی دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا درحالحاضر فعالسازی کانالهای دیپلماتیک پنهان و کاهش تنشها را در اولویت قرار داده و از انجام حملات جدید نظامی خودداری کرده است. در مرکز این بحران تنگه هرمز قرار دارد که یکی از مهمترین آبراههای انرژی در جهان است. ایالاتمتحده ایران را بههدفقراردادن کشتیهای تجاری در این آبراه متهم کرده درحالیکه تهران تاکید دارد تردد دریایی باید از مسیر مشخصشدهای ازطریق آبهای سرزمینی ایران انجام شود. این اختلاف تا حدودی بهمتن توافق آتشبس برمیگردد که از ایران میخواست بهبرقراری مسیر امن برای کشتیرانی تجاری در تنگه کمک کند اما سازوکار دقیق آن را مبهم باقی گذاشته بود.
با این همه اما روز گذشته رویترز بهنقل از یک منبع بلندپایه آمریکایی اعلام کرد که باوجود حملاتی که در یک بازه زمانی حدودا ۴۸ساعته در روزهای پایانی هفته گذشته رخ داد آمریکاییها کماکان خود را بهیافتن راهکار دیپلماتیک با ایران متعهد میدانند و آمادگی دارند تا گفتوگوهای فنی را با ایران ادامه دهد. این در حالی بود که عباس عراقچی، وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران نیز در تماسهای تلفنی با وزیران امور خارجه عربستانسعودی و قطر و فرمانده ارتش پاکستان دور تازه رایزنیهای خود را برای بازگشت بهمسیر دیپلماسی آغاز کرد. آنطورکه سیانان در گزارشی در این رابطه مدعی شده ایالاتمتحده بهطور عمدی پس از انجام حملات تلافیجویانه روزهای پایانی هفتهای که گذشت دستبهایجاد یک توقف تاکتیکی زده تا از خارجشدن کنترل اوضاع جلوگیری کرده و فضا را برای بهنتیجهرسیدن تلاشهای دیپلماتیک باز کند. براساس این گزارش اگرچه واشنگتن فهرستی از اهداف احتمالی را بهعنوان اهرم فشار آماده نگه داشته و نیروهای مستقر بر ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن در دریای عرب در وضعیت آمادهباش کامل بهسر میبرند اما مقامهای ارشد پنتاگون اخبار مربوط بهوقوع حملات جدید آمریکا را تکذیب کرده و آرامش نسبی حاکم را ناشی از فرصت دادن بهمیز مذاکره دانستند.
هرچند همزمان با این تحولات آنطورکه وبسایت اکسیوس در گزارش تازه خود درباره آخرین وضعیت تنش میان تهران و واشنگتن مدعی شده تحرکات گسترده میانجیهای منطقهای پشت پرده ادامه داشته و این تلاشها نیز در جلوگیری طرفین اصلی این نزاع از تشدید تنش پساز دوروز شعلهورشدن نسبی آتش جنگ بیتاثیر نبوده است. بنابر اینگزارش کشورهای قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و عربستانسعودی تماسهای تلفنی فشردهای را بهطور همزمان با مقامهای عالیرتبه تهران و واشنگتن برقرار کردند تا از فروپاشی کامل تفاهمنامهای که با میانجیگری طرفهای پاکستانی و قطری بهامضای روسای جمهوری ایران و آمریکا رسیده بود پیشگیری کرده و مذاکرات را احیا کنند. این میانجیها معتقدند باوجود تنشهای اخیر پیشرفتهای چشمگیری در دورهای قبلی مذاکرات فنی حاصل شده بود و نباید این دستاوردها از بین بروند.
همزمان با ادامه تلاشهای میانجیها خبرگزاری رویترز بهنقل از منابع آگاه گزارش داده که یک هیات قطری برای گفتوگو با مقامهای ایرانی بهتهران سفر کرده است. بهنوشته رویترز، مذاکرهکنندگان قطری بهمنظور دیدار با مقامهای ایرانی و باهدف کاهش تنش و زمینهسازی برای ازسرگیری مذاکرات در ایران حضور دارند. نیویورک تایمز نیز در گزارشی در همین رابطه نوشته درحالیکه بهنظر میرسید حملات چندروزه میان دوکشور بهیک آتشبس ناپایدار منجر شده میانجیهای منطقهای روز جمعه بار دیگر تلاشهای فشردهای را آغاز کردند تا ایالاتمتحده و ایران را از لبه یک جنگ جدید عقب بکشند. بهگفته دومقام آگاه که خواستند نامشان فاش نشود قطر که ماه گذشته بهبرقراری آتشبس میان آمریکا و ایران کمک کرده بود درحال گفتوگو با واشنگتن و تهران برای کاهش شدت بحران بوده است. هرچند باوجود فروکشکردن سطح تنش و درگیریها در روز جمعه هنوز مشخص نیست که آیا تلاشهای میانجیگرانه اخیر میتواند از تکرار این چرخه جلوگیری کند یا خیر. آنطورکه نیویورکتایمز در گزارش خود مدعی شده این وضعیت بهیک آزمون خطرناک ارادهها تبدیل شده بهطوری که هر طرف تلاش میکند نشان دهد میتواند حملات طرف مقابل را تحمل کرده و پاسخ کوبندهای بدهد بدون اینکه منازعه را بهیک جنگ تمامعیار بکشاند. ایران روز پنجشنبه تهدید کرد که اگر حملات آمریکا ادامه یابد حملات خود را بهدیگر پایگاههای نظامی ایالاتمتحده در منطقه گسترش خواهد داد. این درحالی بود که یک روز پیش از آن دونالد ترامپ نیز اعلام کرده بود که بهنظر او آتشبس پایان یافته است، هرچند رییسجمهور ایالاتمتحده همزمان پیشنهاد کرده بود که مذاکرات برای دستیابی بهیک توافق پایدار ادامه خواهد یافت. همزمان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران نیز اگرچه در چند موضعگیری صریح حملات و ادبیات تهدیدآمیز آمریکا را نقض صریح تفاهمنامه عنوان کرد اما بااینحال مانع از ادامه رایزنیهای فشرده دیپلماتیک برای توافق بر سر کاهش تنش و تعیین تاریخ جدید جهت مذاکرات تیمهای فنی نشده و آنطورکه منابع گوناگون خبری گزارش میدهند این تلاشهای دیپلماتیک میانجیها کماکان نیز ادامه دارد. این در حالی است که بهنوشته اکسیوس مواضع دونالد ترامپ و کاخ سفید با نوعی تناقض میان پایبندی بهحل بحران و بیاعتمادی شدید همراه است. ترامپ پس از تشکیل جلسه با تیم امنیت ملی خود اعلام کرد که کاخ سفید همچنان مایل بهیافتن راهحل است و گفتوگوها در سطح کارشناسی ادامه دارد اما درعینحال تاکید کرد که تفاهمنامه کنونی عملکردمحور است و حملات ایران بهکشتیهای تجاری بهمعنای شکست غیرقابلقبول تعهدات از سوی تهران تلقی میشود. این در حالی بود که بنابر گزارش اکسیوس، جلسه ترامپ با تیم امنیت ملی عصر پنجشنبه بهوقت واشنگتن دیسی بامداد جمعه بهوقت تهران برگزار شده است.
ترامپ که پیشتر در اجلاس ناتو در آنکارا با لحنی تند از پایان آتشبس سخن گفته بود در مسیر بازگشت مدعی شد که مقامهای ایرانی با واشنگتن تماس گرفته و بهشدت خواهان توافق برای توقف درگیریها هستند هرچند او نسبتبه اینکه آیا ایران در عمل بهتعهدات خود وفادار خواهد ماند یا خیر ابراز تردید کرد. همزمان مقامهای جمهوری اسلامی نیز ایالاتمتحده را بهنقض ترتیبات توافقشده در تنگه هرمز تهدیدهای مستمر و بازگرداندن تحریمهای نفتی متهم میکنند. هرچند مجموعه این تحولات و تشدید سطح تنش در روزهای پایانی هفته گذشته در عمل منجربه لغو معافیتهای فروش نفت ایران ازسوی وزارت خزانهداری آمریکا شد.
باوجود آنکه منطقه و مشخصا تنگه هرمز در روزهای پایانی هفته گذشته ساعاتی حساس و خطرناک را پشتسر گذاشت و چنانکه اشاره شد حتی رییسجمهور آمریکا نیز در اظهاراتی متناقض ضمن تاکید بر امکان ادامه مذاکرات و پیگیری مسیر دیپلماتیک مدعی شد که بهباور او، آتشبس پایان یافته اما دستکم بسیاری از بازیگران منطقهای بهویژه برخی از آنها که در ماههای گذشته تلاشهای گستردهای را در راستای میانجیگری میان تهران و واشنگتن در دستور کار قرار دادند کماکان امیدوارند که میتوان با بازگشت بهمیز دیپلماسی از تشدید بیشازپیش تنش و شعلهورشدن مجدد آتش جنگ جلوگیری کرد.
