اینترنت ۶ میلیونی پس از ۷۴ روز «خاموشی دیجیتال»

جها‌ن‌ صنعت – ۷۴ روز است که ایرانیان در خاموشی دیجیتال به‌سر می‌برند؛ این در حالی است که نت‌بلاکس در آخرین گزارش خود در ارتباط با قریب به یک‌هزار و ۸۰۰ ساعت قطعی اینترنت در ایران تاکید کرده «دسترسی آزاد به اینترنت حقی است که پایه و اساس سایر آزادی‌ها محسوب می‌شود.» این نهاد پایش و رصد وضعیت اینترنت باور دارد که محروم‌ کردن مردم از اینترنت امکان ثبت و پیگیری حقوق بشر را به‌شدت محدود می‌کند و احتمالا به همین دلیل هم هست که هرروز شاهد شکل‌گیری یک کارزار تازه در اعتراض به ادامه اعتراض و واکنش بخشی از جامعه مدنی به این وضعیت هستیم.

چنانکه حالا قریب به ۲۴۰‌هزار تن از شهروندان یکی از ده‌ها کارزار مجازی که در اعتراض به ادامه انسداد اینترنت به‌راه افتاده را امضا کرده‌اند.

اما اتفاق مهم دیگری که طی ۲۴ ساعت در راستای اعلام نارضایتی به تداوم وضعیت کنونی رقم خورد، ورود یکی از وزیران دولت به این کارزار اعتراضی بود؛ محمدرضا ظفرقندی وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی دولت چهاردهم که یکی از آخرین مقام‌های دولتی است که به ادامه انسداد اینترنت اعتراض کرده و نسبت‌به پیامدهای منفی و ناگوار ادامه این وضعیت هشدار داده، روز گذشته در نامه‌ای خطاب به رییس مرکز فضای مجازی خواستار بازگشایی پایگاه علمی «پاب‌مد» شد.

ظفرقندی که در متن این نامه خطاب به سید محمدامین آقامیری، نسبت به تداوم محدودیت‌های دسترسی به اینترنت برای کارهای آموزشی و پژوهشی اعضای هیات علمی دانشگاه‌ها ابراز نگرانی کرده و این وضعیت را مانعی جدی برای انجام امور جاری محققان دانسته، در بخشی از این نامه آورده است: «به‌رغم دسترسی به سایتPubMed که به‌عنوان موتور جست‌وجوی اصلی در حوزه پزشکی شناخته می‌شود، این سایت در ماه گذشته به جز چند روز مسدود بوده است.» وزیر بهداشت بر این اساس خواستار صدور دستورهای لازم جهت رفع محدودیت و دسترس‌پذیر کردن این موتور جست‌وجو شده است.

اما در حالی شاهد ادامه اعتراض‌ها به تداوم انسداد اینترنت هستیم که تبلیغات مربوط به فعال‌سازی اینترنت پرو در تلگرام، اینستاگرام و گروه‌های مختلف مجازی به شدت افزایش پیدا کرده و در این میان برخی افراد مدعی شده‌اند که می‌توانند روی سیم‌کارت کاربران، اینترنتی فعال کنند که بدون نیاز به فیلترشکن، دسترسی کامل به اینترنت را فراهم می‌کند.

آن‌طورکه وبسایت دیده‌بان ایران گزارش داده، در این تبلیغات گفته می‌شود کاربران بعد از فعال‌سازی می‌توانند بدون VPN به سرویس‌هایی مثل تلگرام، اینستاگرام، واتساپ و سایت‌های خارجی متصل شوند آن‌هم عین قبل. این در حالی است که بنابر متن آگهی‌ها، برای نام‌نویسی تنها دو مورد لازم است؛ شماره سیم‌کارت و کد ملی مالک سیم‌کارت!

نکته قابل‌توجه اینجاست که فروشندگان تاکید می‌کنند که به هیچ مدرک شغلی نیاز ندارند و خودشان فرآیند ثبت و احراز هویت شغلی را انجام می‌دهند. این در حالی است که در یکی از این آگهی‌ها، هزینه اولیه فعال‌سازی ۳‌میلیون و ۸۰۰‌هزار تومان اعلام شده است.

فروشندگان می‌گویند این مبلغ مربوط به دستمزد و مدرک شغلی است که به‌جای کاربر برای احراز هویت ثبت می‌کنند و این مبلغ باید در ابتدای کار واریز شود. بعد از انجام ثبت‌نام و تایید مدرک شغلی، یک پیامک برای کاربر ارسال می‌شود تا مبلغ ۲‌میلیون و ۲۰۰‌هزار تومان دیگر بابت خرید ۵۰گیگ اینترنت پرو پرداخت کند. به این ترتیب هزینه نهایی دریافت این سرویس به حدود «۶‌میلیون تومان» می‌رسد.

در شرایطی که اما یکی از پرسش‌های پرتکرار کاربران این است که چه زمانی باید هزینه دسترسی به این اینترنت را بپردازند، فروشندگان در تبلیغات مدعی شده‌اند که این مبلغ باید پیش از انجام کار واریز شود چون به گفته آنها بعد از فعال‌سازی امکان لغو وجود ندارد.

همین موضوع نیز باعث شده بسیاری از کاربران نسبت‌به امنیت این فرآیند و احتمال کلاهبرداری تردید داشته باشند. البته مشخص نیست این سرویس‌ها دقیقا از چه طریقی فعال می‌شوند و اطلاعات کاربران در چه بستری مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این همه افزایش محدودیت‌های اینترنت باعث شده حالا برخی افراد از نیاز کاربران به اینترنت آزاد، یک بازار تازه و پرسود بسازند؛ بازاری که در آن وعده دسترسی بدون فیلتر با دریافت چند‌میلیون تومان پول و اطلاعات هویتی همراه شده است.

اما در شرایطی که عدم ارائه توضیحات روشن و شفاف ازسوی مسوولان اصلی انسداد اینترنت باعث شده میلیون‌ها شهروند محروم از حق دسترسی آزاد به اینترنت حتی ندانند که تا چه زمانی باید این محرومیت خلاف قانون را تحمل کنند، حالا رییس کمیسیون فاوا و نایب‌رییس فدراسیون فاوای اتاق بازرگانی ایران گفته که بنابر صحبت‌های انجام شده، با خروج از شرایط بحرانی، دسترسی به اینترنت قطعا به حالت عادی باز خواهد گشت.

علی مسعودی که در این رابطه با وبسایت سیتنا گفت‌وگو می‌کرد، در پاسخ به پرسشی درباره سرنوشت دسترسی مردم به شبکه جهانی در صورت طولانی شدن شرایط جنگی گفته است: «اصولا فارغ از هر نوع نگرشی، طبق صحبت‌هایی که شده، اینترنت در شرایط عادی قطعا وصل خواهد شد اما درباره اینکه اگر این وضعیت ادامه‌دار باشد چه اتفاقی می‌افتد، باید بگویم ما تا به حال تجربه چنین شرایط طولانی‌مدتی را نداشته‌ایم که سناریوی آماده‌ای برای آن در ذهن داشته باشیم. باید ببینیم مراجع تصمیم‌گیر با چه نقشه‌راهی می‌خواهند از این موضوع استقبال یا آن را مدیریت کنند. واقعیت این است که به‌عنوان یک مصرف‌کننده، ذهنیتی از برنامه‌های آتی ندارم چون دفعات مکرری نبوده که با چنین انسداد طولانی‌مدتی مواجه شویم اما قطعا مسوولان این حوزه باید بنا بر شرایط تصمیم بگیرند.»

رییس کمیسیون فاوای اتاق ایران که صراحتا از مخالفت خود با انسداد اینترنت به‌بهانه امنیتی پرده برداشته، با تاکید بر موضع همیشگی بخش خصوصی در مخالفت با اولویت‌بندی در دسترسی خاطرنشان کرد: «ما با هرگونه دسترسی براساس اولویت‌بندی، نوبتی یا صفی کلا مخالفیم.

نباید بین کسی که به‌صورت معمول استفاده می‌کند با کسی که به دنبال دسترسی ویژه است، تبعیض وجود داشته باشد.» مسعودی تصریح کرد: «همه در این کشور زندگی می‌کنند و هزینه‌های تورم را می‌پردازند بنابراین اینترنت نباید به یک دغدغه جدید در این اوضاع تبدیل شود. مدل‌های فعلی از نظر ما موقتی است و در درازمدت به هیچ‌وجه جوابگو نخواهد بود.»