یا باید شغلمان را تغییر دهیم یا مهاجرت کنیم
جهان صنعت- عمدهفروش هنرمندان و کارآفرینان صنایعدستی ازطریق شبکههای اجتماعی بهویژه اینستاگرام بوده است. برخی میگویند مجبور شدند پساز قطعی اینترنت و کنسلشدن سفارشهایی که برای نوروز گرفته بودند کارگاههایشان را تعطیل کنند. برخی اظهار میکنند در اینمدت فروششان بهصفر رسیده است و اگر شرایط بههمین شکل پیش برود مجبورند یا تغییر شغل دهند یا اقدام بهمهاجرت کنند.
هنرمندان صنایعدستی که بیشتر محصولاتشان بهصورت انفرادی در کارگاههای خانگی یا جمعی در خانههای صنایعدستی و زیرنظر یک کارآفرین تولید میشود مجبورند بسیاری از کارها از تهیه مواد اولیه گرفته تا بازاریابی و برندینگ و حتی فروش را خودشان بهتنهایی پیش ببرند. آنان اغلب تجربهچندان خوبی از کار با گالریهای مستقر در پایتخت یا فروشگاههای مطرح دیجیتالی ندارند و میگویند بیشتر گالریدارها که فروشگاههای دهانپرکنی در مراکز خرید یا مالهای برند پایتخت دارند در پاسخ بهعرضه محصولاتشان گزینه امانی را پیشنهاد میدهند یعنی محصول هنرمند تا زمانی که بهفروش برسد بهصورت امانی در گالری قرار بگیرد. فروشگاههای آنلایندیجیتال نیز برای عرضه محصولات صنایعدستی درصد بالایی از هر فروش را طلب میکنند که اینامر برای هنرمندان مقرونبهصرفه نیست. با اینشرایط قطع اینترنت، کسبوکار، معیشت، زیست اقتصادی و اجتماعی اینهنرمندان را همانند سایرین در مضیقه قرار داده است.
بیشاز دوهفته از قطعی اینترنت در ایران میگذرد و مدیران کسبوکارهای بزرگ اینترنتی از کاهش ۷۵تا۹۵درصدی فروش در اینروزها خبر دادند که همینامر موجب افت شدید یا صفرشدن درآمدهایشان شده است.
احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات خسارت ناشی از اختلال اینترنت بهکسبوکارهای وابسته بهاینترنت را بسته بهشدت و نوع اختلال بین ۴۰۰تا۶۰۰میلیاردتومان درروز تخمین زده هرچند اینمسوول یادآور شده است هیچبرآورد رسمی درباره کل خسارات اقتصادی ناشی از اختلال یا قطعی اینترنت وجود ندارد.
آمار دقیقی از کسبوکارهای دیجیتالی وجود ندارد با اینحال بنابر گفته ستارهاشمی، وزیر ارتباطات معیشت بالغ بر ۱۰میلیوننفر درکشور بهصورت مستقیموغیرمستقیم بهارتباطاتِ پایدار و اقتصاد دیجیتال وابسته است.
بخشیاز کسبوکارهایی که در فضایمجازی عرضه میشوند بهدستسازههای هنرمندان صنایعدستی تعلق دارند که بیشتر محصولاتشان را در بستر اینستاگرام تبلیغ و عرضه میکنند و صاحبان گالری و مشتریان خارجی و داخلی ازطریق همین شبکه اجتماعی آنان را پیدا میکنند اما چرا اینبخش کوچک از کسبوکارهای دیجیتالی مهم است؟ بیشتر محصولاتی که اینهنرمندان در پلتفرمهای دیجیتالی عرضه میکنند دستساز هستند و باتوجه به مواداولیه طبیعی که استفاده میکنند اغلب مخاطبان خاصی دارند. ازسویدیگر اینهنرها نسلبهنسل منتقل شدند و اگر فروششان متوقف شود و هنرمند انگیزه خود را برای تولید از دست بدهد برخی از رشتهها و هنرهای صنایعدستی که خاطره جمعی، هنر اجدادی و میراث اینسرزمین بوده بهمخاطره میافتد و ممکن است حتی بهفراموشی سپرده شود. درنهایت فهرست رشتههای در حال منسوخ حوزه صنایعدستی ایران طویلتر میشود و بهتدریج جایگاه ایران در بازارهای جهانی بیش از اینمتزلزل خواهد شد. افزونبراین دانشجویانی که در حوزه صنایعدستی در حال تحصیل هستند انگیزه و امید خود را برای ورود بهبازار کار ازدست میدهند.
در شوک هستیم
نرگس طهماسبی از سال۹۰ بهعنوان کارآفرین در حوزه صنایعدستی شروع بهکار کرده و درحالحاضر در رشت فعالیت میکند. بهواسطه فروش مجازی بهوسعت ایران با هنرمندان اینحوزه در ارتباط بوده است؛ از سوزندوزی سیستانوبلوچستان گرفته تا پارچهبافی در دل کویر و گلیم و جاجیمبافی در غرب ایران. فروش مجازی او محدود بهاینستاگرام بوده که پساز قطعی اینترنت بهصفر رسیده است. اغلب فروش کارگاهی او نیز در پایان فصل و با برگزاری رویدادهای متفاوت اتفاق میافتاد و اینبارهم ۱۶هنرمند در رشتههایی ازجمله نمدمالی، رشتیدوزی، چرم، پوشاک و زیورآلات سنتی محصولات خود را برای فروش پایان فصل آماده کرده بودند که با اتفاقات اخیر رویدادشان متوقف شد و صدرصد ضرر کردند.
اینکارآفرین با وضعیت پیشآمده تنها جملهای که بارها میگوید این است که «واقعا نمیدانیم باید چهکار کنیم. هیچوقت درچنینشرایطی نبودیم. هم من، هم هنرجوها و هنرمندان دیگر در شوک هستیم. امیدمان بههمکاری با گالریدارهای خارجی است تا بهطریقی با آنان ارتباط بگیریم.»
نمیدانیم چهکنیم!
المیرا صیامی بیشاز ۱۲سال است که در حوزه سفال و سرامیک فعالیت میکند. هم تولیدکننده است و هم گالری دارد و قطعی اینترنت نیز فشار شدیدی بهکسبوکار او همانند دیگران وارد کرده است. بیشتر فروش او نیز از طریق فضای مجازی بوده که پس از شرایط بهوجودآمده در کشور سههفتهای میشود که هنرجوهایش کلاس را تعطیل کردند و حال روحی خوبی برای ادامه کار ندارند.
اینهنرمند خسارت ناشی از تعطیلی گالریاش در اینمدت را چیزی حدود حداقل ۳۰۰میلیونتومان ارزیابی میکند و میگوید که بهعنوان تولیدکننده سفال و سرامیک پساز پشتسرگذاشتن جنگ۱۲روزه با بحران انرژی و نوسانات برق روبهرو بوده و پساز آن نیز با افزایش قیمت طلا در خرید مواد اولیه ضرر بسیاری متحمل شده است. با اینوجود از همه اینموانع عبور کرده تا بتواند بخشی از اینضرر را در سهماه پایانی سال جبران کند چراکه عمده فروش هنرمندان در اینبازه اتفاق میافتد. حالا با شرایطی که بهوجود آمده نمیداند چه باید کرد؟
تاثیر قطعی اینترنت روی نخستین روستای ثبتجهانی صنایعدستی در آسیا
قطعی اینترنت فروش صنایعدستی در استانهای مرزی را نیز بهصفر رسانده است. کلپورگان نخستین روستای آسیا و خاورمیانه است که بهواسطه سفال ۷هزارسالهاش که بدون چرخ سفالگری و دخل و تصرفی در شیوه تولید اولیه آن ساخته میشود ثبتجهانی شد؛ روستایی که فقط ۷۰کیلومتر با مرز پاکستان فاصله دارد و بسیاری از مردان آن تا چندسالپیش مجبور بودند برای تامین معاش زندگی قاچاق سوخت کنند. با ثبت جهانی کلپورگان بیشتر مردان روستا مسوولیت فروش و بازاریابی اینسفالها را بهعهده گرفتند.
گل بیبی یکی از هنرمندان پیشکسوت اینروستاست و دستساختههای او نشان اصالت یونسکو را دارد. مسوولیت بازاریابی و فروش سفالهای دستساخته او و نوههای دخترش را پسران و نوههای پسرش بهعهده دارند. نوید دهواری، نوه گل بیبی اظهار میکند: «با قطعی اینترنت فروش محصولاتمان بهصفر رسیده چراکه سیستانوبلوچستان استان پهناوری بوده و دسترسی مشتریان بهمحصولات صنایعدستی در ایننقطه بسیار دشوار است. تا چهارسالپیش سفال کلپورگان مشتریانی از کشورهای عمان، تایوان، استرالیا و برخی کشورهای اروپایی داشت که با تشدید تحریمها و سختشدن نقل و انتقالات مالی اینمشتریان ازدست رفتند. حالا با قطعی اینترنت نیز فروش اینمحصولات در داخل ایران بهصفر رسیده است.» او میگوید: «درشرایطیکه فروش سفال بهصفر میرسد فعالیت هنرمندان روی سوزندوزی متمرکز میشود چراکه اینهنر همیشه در داخل استان خواهان دارد. پیشازاین هم که هنرمندان چندباری با قطعی سراسری اینترنت روبهرو شدند تغییر رشته دادند و بهطورکلی روی سوزندوزی متمرکز شدند چراکه میتوانند از داخل خانه نیز کارشان را ادامه دهند. از طرفی هزینهای که برای
سوزن دوزی دریافت میکنند خیلی بیشتر از سفال بوده و ارسال آن ازطریق پست بسیار آسانتر است و شکستگی سفال را هم ندارد.»
گفتنی است که قطعی اینترنت امرار معاش هنرمندان صنایعدستی در سراسر ایران را همانند دیگر کسبوکارها تحت تاثیر قرار داده و هنرمندانی که در اینزمینه با ایسنا گفتوگو کردند نمیدانند در اینوضعیت تاچهزمانی میتوانند دوام بیاورند اما همچنان بهآینده امیدوار هستند.
منبع: ایسنا
