پایان سریع بستههای اینترنتی!
جهان صنعت– وضعیت اینترنت در ایران سالهاست که به یکی از اصلیترین دغدغههای کاربران تبدیل شده است؛ دغدغهای که دیگر نه صرفا یک نارضایتی فنی بلکه یک بحران جدی در حوزه حقوق شهروندی، شفافیت اقتصادی و کیفیت خدمات عمومی بهشمار میرود. آنچه امروز کاربران اینترنت در ایران تجربه میکنند، ترکیبی از محدودیت، هزینههای غیرمنطقی، کیفیت نازل و بیپاسخماندن مطالبات است؛ وضعیتی که بهوضوح نشان میدهد اینترنت در ایران نهتنها یک «ابزار عمومی» تلقی نمیشود بلکه به کالایی پرهزینه، غیرقابل اتکا و مبهم تبدیل شده است. کاربران ایرانی امروز برای دسترسی به اینترنت بینالملل ناچار به استفاده از فیلترشکن هستند؛ ابزاری که خود هزینهزا، ناپایدار و اغلب ناایمن است. این در حالی است که اینترنت آزاد و باکیفیت در بسیاری از کشورها بدیهیترین خدمت ارتباطی محسوب میشود. در ایران اما کاربران باید هم هزینه بسته اینترنت را بپردازند، هم هزینه فیلترشکن و در نهایت نیز با اینترنتی کند، ناپایدار و غیرقابل اعتماد مواجه شوند. این وضعیت نهتنها غیرمنصفانه بلکه نشانهای آشکار از بیتوجهی به حقوق اولیه کاربران است. یکی از جدیترین و تکرارشوندهترین اعتراضات کاربران موضوع تمامشدن زودهنگام بستههای اینترنت است؛ مسالهای که سالهاست مطرح میشود اما همچنان بدون پاسخ شفاف باقیمانده است. کاربران متعددی گزارش میدهند که بستههای اینترنتی آنها بدون مصرف واقعی یا حتی بدون اتصال موفق به اینترنت بهطور کامل به پایان میرسد. این روایتها تنها یک روایت فردی نیست بلکه نمادی از تجربه مشترک تعداد زیادی کاربر ایرانی است. سوال اساسی اما اینجاست: چگونه ممکن است بسته اینترنت بدون استفاده واقعی به اتمام برسد؟ چرا هیچ نهاد مسوول پاسخ روشنی درباره نحوه محاسبه مصرف اینترنت ارائه نمیدهد؟ چرا گزارشهای کاربران همواره نادیده گرفته میشود و هیچ سازوکار مستقلی برای راستیآزمایی مصرف وجود ندارد؟ این ابهام بیش از آنکه یک مشکل فنی باشد، نشانه ضعف شفافیت و پاسخگویی در ساختار ارائه خدمات اینترنتی است. در شرایطی که کاربران مجبورند برای دسترسی به اینترنت آزاد هزینههای مضاعف پرداخت کنند، انتظار طبیعی این است که حداقل کیفیت خدمات افزایش یابد. واقعیت اما دقیقا خلاف این انتظار است. هر بار که بحث افزایش قیمت بستههای اینترنت مطرح میشود، مسوولان و اپراتورها وعده «افزایش کیفیت» را مطرح میکنند؛ وعدهای که به تکراریترین و بیاعتبارترین شعار سالهای اخیر تبدیل شده است. کاربران نهتنها افزایش کیفیتی احساس نکردهاند بلکه در بسیاری موارد کاهش سرعت، افزایش قطعی و محدودیتهای بیشتر را تجربه کردهاند. این تناقض آشکار میان وعده و واقعیت، اعتماد عمومی را بهشدت تضعیف کرده است. وقتی افزایش قیمت بدون بهبود ملموس خدمات اتفاق میافتد، این پیام به کاربران منتقل میشود که منافع آنها در اولویت نیست. اینترنتی که قرار بود زیرساخت توسعه، آموزش، کسبوکار و ارتباطات باشد امروز به مانعی برای پیشرفت و حتی انجام امور روزمره تبدیل شده است. از سوی دیگر ادعای «عمومی بودن اینترنت» در عمل بیمعنا شده است. ابزار عمومی، ابزاری است که دسترسی به آن برای عموم مردم ممکن، عادلانه و با کیفیت قابل قبول باشد اما اینترنت در ایران نه دسترسی عادلانه دارد، نه کیفیت قابل قبول و نه هزینه منطقی. در چنین شرایطی صحبت از اینترنت بهعنوان یک خدمت عمومی بیشتر به یک شعار تبلیغاتی شباهت دارد تا یک واقعیت اجرایی. حتی اگر فرض کنیم که هیچ «دزدی» یا تخلف مستقیمی در مصرف بستهها رخ نمیدهد -فرضی که خود جای بحث جدی دارد – باز هم وضعیت کاربران قابل دفاع نیست. کاربران در برابر پولی که پرداخت میکنند، خدمات متناسب دریافت نمیکنند. این عدم تناسب میان هزینه و کیفیت مصداق بارز تضییع حقوق مصرفکننده است؛ مسالهای که در بسیاری از حوزهها با واکنش نهادهای نظارتی مواجه میشود اما در حوزه اینترنت بهطرز عجیبی عادیسازی شده است. مشکل دیگر نبود پاسخگویی شفاف از سوی نهادهای مسوول است. اعتراضات کاربران اغلب در شبکههای اجتماعی یا رسانهها مطرح میشود اما کمتر شاهد پاسخهای دقیق، مستند و قانعکننده بودهایم. این سکوت یا پاسخهای کلی و مبهم نهتنها مشکل را حل نمیکند بلکه احساس بیعدالتی و بیاهمیتی را در میان کاربران تشدید میکند. وقتی کاربر احساس میکند صدایش شنیده نمیشود، نارضایتی به بیاعتمادی عمیق تبدیل میشود. در دنیای امروز اینترنت ستون فقرات زندگی دیجیتال، آموزش، اشتغال و ارتباطات اجتماعی است. محرومکردن کاربران از اینترنت باکیفیت، در عمل محدودکردن فرصتهای آنهاست. وقتی دانشجو، فریلنسر، کسبوکار آنلاین یا حتی یک کاربر عادی نتواند بهطور پایدار و مقرونبهصرفه به اینترنت دسترسی داشته باشد، آسیب آن تنها فردی نیست بلکه اجتماعی و اقتصادی است. آنچه وضعیت اینترنت در ایران را بحرانیتر میکند، عادیشدن این شرایط است. کاربران سالهاست با مشکلات مشابه دستوپنجه نرم میکنند و وعدههای تکراری میشنوند، بدون آنکه تغییر محسوسی رخ دهد. این عادیسازی خطرناکترین بخش ماجراست چراکه مطالبهگری را تضعیف و ناکارآمدی را نهادینه میکند. اگر قرار است اینترنت همچنان بهعنوان یک ابزار عمومی معرفی شود، این ادعا باید در عمل نیز محقق شود: شفافیت در مصرف، قیمتگذاری منصفانه، کیفیت قابل قبول و پاسخگویی واقعی. در غیر این صورت ادامه این روند تنها به افزایش نارضایتی، بیاعتمادی و احساس بیعدالتی در میان کاربران منجر خواهد شد؛ وضعیتی که هزینههای آن بسیار فراتر از تمامشدن چند گیگابایت اینترنت است.
ضرورت شفافیت مصرف اینترنت
کیوان نقرهکار، کارشناس فناوری اطلاعات و ارتباطات درخصوص اهمیت ارائه جزئیات دقیق مصرف اینترنت برای کاربران به «جهانصنعت» گفت که «اساسا هر خدمتی که ارائه و هزینه آن براساس یک مقیاس مشخص تعیین میشود، لازم است آن مقیاس برای هر دو طرف یعنی ارائهدهنده و دریافتکننده خدمات کاملا شفاف باشد. در غیر این صورت هر دو طرف میتوانند ادعا کنند که خدمت به درستی ارائه شده یا نشده است. این موضوع در حوزه اینترنت نیز صادق است. اگر شرایطی فراهم نباشد که کاربر بتواند میزان استفاده خود را ببیند، احتمال بروز سوءتفاهم و مشکلات افزایش مییابد و در این موارد حق با کاربر است. به عنوان مثال وقتی یک قبض ماهانه دریافت میکنیم یا پیامکی مبنی بر استفاده ۸۰درصدی از اینترنت ارسال میشود، میزان مصرف صرفا براساس نمودارها و گزارشهای روزانه یا ماهانه مشخص میگردد اما اگر فرآیندی طراحی شود که جزئیات دقیقتری از میزان مصرف در اختیار کاربر قرار گیرد -مثلا مشخص شود چه حجم اینترنتی برای کدام اپلیکیشن استفاده شده است -این شفافیت میتواند از بروز نگرانی و سوءتفاهم جلوگیری کند. این موضوع بهویژه زمانی اهمیت دارد که دسترسی به اینترنت بینالملل محدود باشد و کاربران صرفا از اینترنت داخلی بهرهمند باشند.» او در ادامه افزود: «بهعنوان نمونه اپلیکیشنهایی وجود دارند که مدت زمان استفاده از هر اپلیکیشن را به کاربر نمایش میدهند و این امکان را میدهند تا میزان حضور خود در فضای مجازی طی روز را مدیریت کنند. اپلیکیشن QualityTime بهصورت رایگان نشان میدهد که در طول روز چه مقدار زمان در فضای مجازی صرف شده است. ارائهدهندگان سرویس اینترنت نیز میتوانند مشابه این اپلیکیشنها عمل کرده و زمان مصرف شده را به حجم داده تبدیل کنند. با این روش کاربران علاوه بر اطلاعرسانی از سوی اپلیکیشنها میتوانند اطلاعات دقیقتری از میزان مصرف اینترنت خود داشته باشند. بهترین حالت این است که ارائهدهندگان سرویس، اطلاعات مصرف را با جزئیات کامل ارائه کنند تا نگرانیها و سوءتفاهمها برای مشتریان به حداقل برسد.» این کارشناس در پایان گفت: «باتوجه به اینکه این روزها اینترنت عمدتا بهصورت داخلی ارائه میشود، شنیده شده که گاهی حجم مصرف اینترنت کاربران بیشتر از حد انتظار کاهش مییابد. ابتدا باید بررسی شود که آیا مصرف زیاد ناشی از دانلود ویدئو یا بازی بوده است یا خیر. اگر دلیل این نبوده، اپراتور یا ارائهدهنده سرویس باید پاسخگویی دقیق و جزئی داشته باشد. این موضوع به معنای سوءاستفاده یا دزدی سازمانیافته نیست اما اگر عموم کاربران احساس کنند میزان مصرف اینترنت آنها بیش از آن چیزی است که استفاده کردهاند، ارائهدهندگان خدمات باید توجه ویژهای به این موضوع داشته باشند و در صورت وجود هرگونه «نشتی» آن را شناسایی و رفع کنند.»
