نفوذ آمریکا در کریدور میانی اروپا-آسیای مرکزی
جهان صنعت– سفر اخیر جیدیونس، معاون رییسجمهور آمریکا بهارمنستان و جمهوریآذربایجان که با ادعای تثبیت صلح در قفقاز جنوبی انجام شد نمایانگر تلاش واشنگتن برای گسترش نفوذ و پیشبرد اهداف راهبردی خود در منطقه و تقویت مسیرهای ترانزیتی اروپا-آسیای مرکزی ازطریق ابتکار «کریدور میانی» و طرح موسوم به«ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» (TRIPP) است.
سفر جیدی ونس بهارمنستان و آذربایجان بهعنوان «سود صلح» برای قفقاز جنوبی تفسیر میشود اما برای آسیای مرکزی اهمیت آن در ظرفیتهای زیرساختی برای طرح موسوم به«مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالملل» (TRIPP) نهفته است. این سفر را میتوان گامی دیگر در راستای قراردادن مسیر ترانزیتی جدید قفقاز در چارچوب «کریدور میانی» دانست. اگرچه تمرکز این سفر بر حل وفصل اختلافات میان ارمنستان و آذربایجان بوده اما بستر و موقعیت دیپلماتیک اخیر نشان میدهد که این ابتکار بههمان اندازه پیشنهادی برای اتصال آسیای مرکزی بهاروپا نیز محسوب میشود. محدودیتهای کنونی در اتصال «ترانس خزر» شامل کمبود ظرفیت پایدار حملونقل قابل اطمینان در دریای خزر، دسترسی بهبنادر و طولانیبودن زمان پردازش در مرزها بوده است. همانگونه که کمیسیون اروپا هفته گذشته بهوقت محلی اشاره کرد از سال۲۰۲۲ تاکنون حجم ترافیک بهطور چشمگیری افزایش یافته اما جهش بعدی بهسرمایهگذاری هدفمند و راهحلهای عملی در طول مسیر وابسته است. ابتکار «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی» باهدف کاهش آسیبپذیری بخش قفقاز در کریدورهای ترانزیتی طراحی شده و قرار است در کنار خطآهن بازسازی و توسعهیافته باکو-تفلیس-قارص یکمسیر دوم ایجاد کند. در چارچوب اجرایی منتشرشده از سوی ارمنستان از تشکیل «شرکت توسعهTRIPP » با دوره اولیه ۴۹ساله سخن گفته شده که سهم پیشنهادی آمریکا در آن ۷۴درصد است. در عین حال تاکید شده که حاکمیت، اجرای قانون، امور گمرکی و اختیارات مالیاتی ارمنستان همچنان محفوظ خواهد ماند.این سازوکار خواستههای سیاسی داخلی ارمنستان برای تسریع در جابهجایی کالا را برآورده میکند بیآنکه انتقال رسمی صلاحیتهای حاکمیتی صورت گیرد.
بسته پیشنهادی ونس در ایروان بهگونهای تنظیم شده بود که نشان دهد ایالاتمتحده حاضر است چرخش راهبردی ارمنستان را با کمکهای ملموس پشتیبانی کند. در این چارچوب پیشبینی شده توافق همکاری هستهای غیرنظامی تحت چارچوب«۱۲۳» منعقد شود؛ توافقی که از صادرات بالقوه چندمیلیارد دلاری و روابط بلندمدت در حوزه سوخت و خدمات حکایت دارد آنهم در شرایطی که ارمنستان در پی جایگزینی نیروگاه قدیمی «متسامور» است.
«توافق۱۲۳» چارچوبی حقوقی و الزامآور براساس بخش۱۲۳ قانون انرژی اتمی آمریکا مصوب۱۹۵۴ است که تجارت هستهای غیرنظامی قابلتوجه، انتقال فناوری و تامین سوخت میان آمریکا و یککشور شریک را مجاز میکند. اگرچه این موضوع بهطور مستقیم بهاتصال ترانزیتی مربوط نمیشود اما چنین تعهد سرمایهای گستردهای میتواند وعده ایجاد یککریدور جدید را کمتر قابل بازگشت جلوه دهد.
منبع: تایمز آسیای مرکزی
