نبض هرمز در دست ایران
جهان صنعت – کیهان برزگر، استادتمام روابط بینالملل و مدیر مرکز مطالعات علمی و تحقیقات استراتژیک خاورمیانه در گفتوگوی اختصاصی که اخیرا با رسانه اتریشی Die Press داشته معتقد است توافق فعلی میان ایران و ایالات متحده نوعی دستاورد برای هر دو طرف محسوب میشود زیرا جنگی که میان طرفین رخ داد، اساسا به سود هیچیک از بازیگران درگیر اعم از ایران، آمریکا و کشورهای منطقه نبوده بنابراین اکنون مهمترین ضرورت حرکت بهسوی صلحی پایدار و قابلاتکاست.
برزگر در تشریح فضای داخلی ایران پس از جنگ توضیح داد که جامعه ایران با احساساتی دوگانه مواجه است: از یکسو بیاعتمادی عمیقی نسبتبه آمریکا وجود دارد زیرا در سالهای اخیر و درحالیکه مذاکرات در جریان بوده واشنگتن دوبار بهسمت درگیری نظامی حرکت کرده است. ازسوی دیگر مردم ایران خواهان آرامش، ثبات و پایان تنشهای فرسایشی هستند. او رفع تحریمهای اقتصادی را مهمترین مطالبه ایران در مذاکرات دانست و تاکید کرد که تحریمها طی سالهای گذشته فشار سنگینی بر اقتصاد کشور و معیشت مردم وارد کردند. در واقع هرچند میتوان بخشی از مشکلات اقتصادی ایران را به ضعفهای مدیریتی نسبت داد اما نباید فراموش کرد که کشوری که سالها تحت تحریم قرار داشته در اجرای اصلاحات اقتصادی و سیاسی نیز با محدودیتهای جدی روبهرو بوده است.
این استادتمام روابط بینالملل در ادامه این گفتوگو درباره امکان دستیابی به توافق نهایی صلح میان ایران و ایالات متحده آمریکا ظرف ۶۰روز اظهار داشت که تحقق چنین هدفی درصورت وجود اراده سیاسی در هردوطرف کاملا امکانپذیر است. هرچند ممکن است روند مذاکرات کمی طولانیتر شود اما میتوان به سرانجام مثبت مذاکرات هستهای میان تهران و واشنگتن خوشبین بود.
برزگر در بخش دیگری از صحبتهای خود با اشاره به اینکه توافق هستهای سال۲۰۱۵(برجام) پیشتر نیز وجود داشت اما با خروج دولت دونالد ترامپ از آن در سال۲۰۱۸ عملا از بین رفت معتقدست که شرایط کنونی تفاوت مهمی با گذشته دارد و آن تجربه جنگ است. از دیدگاه او، این جنگ زمینه را برای دستیابی به یکتوافق جدید فراهم کرده زیرا هیچیک از طرفین دیگر نمیتوانند همان سیاستهای قبلی را ادامه دهند. درواقع ازیکسو آمریکا نمیتواند به سادگی بار دیگر ایران را هدف حملات نظامی قرار دهد و ازسویدیگر ایران نیز قادر نیست در وضعیت دائمی جنگ باقی بماند. درنتیجه شاید این درگیری نظامی لازم بود تا دوطرف با نقاط قوت و محدودیتهای راهبردی خود آشنا شوند.
رییس دانشکده حقوق و علومسیاسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران در ادامه صحبتهای خود تاکید کرد که ایران برخلاف تصور رایج پس از جنگ در موقعیتی قویتر از گذشته قرار گرفته است. زیرا جمهوری اسلامی ایران در جریان جنگ به اهمیت یک اهرم ژئوپلیتیکی بسیار مهم یعنی تنگه هرمز بیش از گذشته پی برد. این گذرگاه راهبردی نهتنها بر امنیت انرژی جهان بلکه بر زنجیرههای تامین کالا و حتی امنیت غذایی بسیاری از کشورها تاثیرگذار است. بنابراین برزگر معتقدست که درصورت وقوع حملات جدید، ایران همچنان قادر خواهد بود از این ابزار ژئوپلیتیکی استفاده کند؛ ابزاری که همه بازیگران بینالمللی در بازنگهداشتن آن منافعی حیاتی دارند. او درعینحال احتمال اخذ عوارض یا درآمدزایی اقتصادی از عبور کشتیها در تنگه هرمز را رد کرد و گفت که ایران چنین رویکردی را دنبال نمیکند و هدف اصلی آن اقتصادی نیست. درخصوص پیشنهادهایی مبنیبر حضور نظامی اروپا برای تامین امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز برزگر هشدار داد که هرگونه فعالیت نظامی خارجی تنها به پیچیدهترشدن اوضاع منجر خواهد شد. به اعتقاد او، ویژگیهای جغرافیایی این آبراه باریک به گونهای است که ایران بهطور طبیعی توانایی کنترل آن را دارد و نیازی به مداخلات بیشتر خارجی وجود ندارد.
این استاد روابط بینالمللی همچنین درخصوص روابط ایران با همسایگان منطقهای و اتهاماتی که به تهران درمورد حملات به برخی کشورهای همسایه نظیر امارات و عمان در طول جنگ مطرح شده، تصریح کرد: طبیعی است کشوری که برای بقا و حفظ کرامت خود میجنگد از تمامی ابزارهایی که در اختیار دارد، استفاده میکند. او تاکید کرد که ایران هرگز قصد تخریب روابط خود با همسایگان را نداشته هرچند درحالحاضر سطحی از بیاعتمادی میان طرفین وجود دارد. بااینحال به باور او، واقعیتهای جغرافیایی منطقه درنهایت کشورهای منطقه را ناگزیر به همکاری مجدد خواهد کرد.
برزگر یادآور شد که بسیاری از حملات انجامشده علیه ایران ازطریق پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه صورت گرفته و موشکها و جنگندههایی که حریم هوایی ایران را هدف قرار دادند و از همین پایگاهها به پرواز درآمده بودند. او درخصوص بندی از توافق که از جذب ۳۰۰میلیارد دلار برای بازسازی ایران سخن میگوید نیز توضیح میدهد: این رقم بهمعنای کمک مالی کشورهای عربی حوزه خلیجفارس به ایران نبوده بلکه بیشتر به سرمایهگذاری و انتقال فناوری اشاره دارد. او تاکید کرد که ایران کشوری ثروتمند است و نیازی به کمک مالی دیگران ندارد. برزگر درعینحال از موضع کشورهای اروپایی که به گفته او در جنگ از سیاستهای ترامپ پیروی نکردند قدردانی کرد.
در حوزه سیاست منطقهای برزگر به موضوع حمایت ایران از حزبالله پرداخت و توضیح داد که ایران بهدلیل موقعیت راهبردی خاص خود و نوعی استقلال ژئوپلیتیکی در منطقه طی دهههای گذشته روابطی با بازیگران غیردولتی برقرار کرده است. از نگاه او، این روابط بخشی از سیاست بازدارندگی ایران بودند. با این حال جنگ اخیر نشان داده که ایران قادر است خطوط دفاعی خود را مستقیما از سرزمین اصلی نیز مدیریت کند. او در پاسخ به این دیدگاه که راهبرد محور مقاومت و شبکههای منطقهای پیرامون حزبالله ممکن است کارایی گذشته خود را از دست داده باشند این برداشت را نادرست دانست و تاکید کرد: اسرائیل همچنان اهداف هژمونیک در منطقه را دنبال میکند؛ اهدافی که حتی موجب نگرانی برخی کشورهای عربی حوزه خلیجفارس نیز شده است. او اتهام تلاش ایران برای گسترش نفوذ از عراق تا لبنان را رد کرد و گفت که جمهوری اسلامی اهداف توسعهطلبانه ندارد بلکه از آرمان فلسطین و گروههای شیعه منطقه حمایت سیاسی و معنوی میکند.
مدیر مرکز مطالعات علمی و تحقیقات استراتژیک خاورمیانه در ارزیابی توان نظامی ایران پس از جنگ نیز توضیح داد: این درگیری هزینههای سنگینی برای کشور ما به همراه داشته اما با این حال دو قدرت نظامی برخوردار از پیشرفتهترین فناوریهای روز نیز نتوانستند ایران را شکست دهند بهطوریکه دولت ترامپ درنهایت ناچار شد در توافق جدید امتیازاتی به ایران بدهد آنهم در حالی که در روزهای نخست جنگ خواستار تسلیم کامل تهران شده بود.
بهگفته برزگر در جنگهای نامتقارن صرف شکست نخوردن یک قدرت ضعیفتر میتواند به معنای پیروزی آن باشد. او جنگ اخیر را رویارویی میان فناوری و جغرافیا توصیف کرد و گفت که درنهایت جغرافیا توانست بر فناوری غلبه کند زیرا ایران با تکیه بر مزیتهای ژئوپلیتیکی خود موفق شد از کشور دفاع کند. او به پیامدهای اجتماعی جنگ در داخل ایران اشاره کرد و گفت که این رویداد بسیاری از روایتهای سیاسی رایج را تغییر داده بهطوری که حتی شماری از افرادی که پیشتر در اعتراضات حضور داشتند پس از بمبارانها به گروههای امدادرسانی پیوستند.
برزگر در ادامه این گفتوگو در پاسخ به این پرسش که آیا درصورت ناکامی دولت در بهبود شرایط اعتراضات دوباره شعلهور خواهد شد، تاکید میکند که جنگ بسیاری از معادلات ذهنی و سیاسی جامعه ایران ازجمله بحث تغییر نظام سیاسی را دگرگون کرده است. او در پاسخ به این پرسش که چرا رهبر جدید ایران در انظار عمومی تاکنون حاضر نشده، تصریح کرد که این موضوع عمدتا بهدلایل امنیتی مربوط است و احتمال دارد ایشان در آینده نزدیک و در مراسم مرتبط با پدرشان حاضر شوند. برزگر در پایان این گفتوگو ثبات پایدار در منطقه را در گروی دستیابی به نوعی توازن قدرت میان ایران و اسرائیل دانست و تاکید کرد اگر توافق عدم تجاوز میان ایران و آمریکا شکل بگیرد این توافق بهصورت غیرمستقیم بر روابط تهران و تلآویو نیز تاثیر خواهد گذاشت و میتواند زمینهساز کاهش تنشهای منطقهای شود.
