مدیریت دارایی در حوزه انرژی؛ هنر تبدیلکردن نور خورشید بهجریان نقدی پایدار
جهان صنعت _ علیرضا شهبازی، کارشناس بازارسرمایه در یادداشتی که در اختیار پایگاه خبری بازارسرمایه ایران(سنا) قرار داده با اشاره بهتغییر الگوهای صنعت انرژی جهان بهبررسی روند عبور این صنعت از مرحله گذار و ورود بهمرحله پیچیده مالی پرداخته است.
شهبازی در این یادداشت نوشت:
صنعت انرژی جهان در حال تجربه یک تغییر پارادایم عمیق است. گذار انرژی(Energy Transition) که پیشتر تنها یک چالش فنی و مهندسی محسوب میشد امروز بهیک بازی مالی پیچیده تبدیل شده است. گزارشهای جدید آژانس بینالمللی انرژی(IEA) و آیرینا (IRENA) بهوضوح نشان میدهند موفقیت در این حوزه نهتنها در گرو راندمان پنلهای خورشیدی یا توربینهای بادی بلکه در گرو استراتژیهای هوشمندانه مدیریت دارایی و بهکارگیری ابزارهای نوین تامین مالی است.
در دهههای گذشته توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر، بهویژه نیروگاههای خورشیدی عمدتا بهعنوان یک پروژه مهندسی، عمرانی و فنی دیده میشد. تمرکز اصلی مدیران بر خرید پنل باکیفیت، نصب بهینه و اتصال فنی بهشبکه بود اما امروز در سطح جهان و ایران یک تغییر نگرش بنیادی رخ داده است: احداث نیروگاه تنها نیمیاز مسیر بوده و نیمهدوم و سرنوشتساز مدیریت مالی و مدیریت دارایی در حوزه انرژی(Energy Asset Management) است.
چرا ساخت نیروگاه خورشیدی بهتنهایی کافی نیست؟
سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر ساختاری کاملا متفاوت از صنایع سنتی دارد. در این پروژهها بخش عمده هزینهها در ابتدا (CAPEX) بالا پرداخت میشود و هزینههای جاری عملیاتی (OPEX) بسیار ناچیز است. این ویژگی نیروگاههای خورشیدی را بهجای یک کارخانه صنعتی سنتی بهیک ابزار مالی با درآمد مستمر و طولانیمدت تبدیل میکند. اگر یک نیروگاه پس از ساخت بهشکل سنتی رها شود و داراییهای آن بهصورت پویا مدیریت نشوند با چالشهای اساسی روبهرو خواهد شد.
ریسک نوسان درآمد و نقدشوندگی: با تغییر قوانین خرید برق و نوسان قیمتها در بازار درآمدهای پیشبینیشده ممکن است محقق نشوند.
قفلشدن سرمایه توسعهدهنده: سرمایهگذار کل نقدینگی خود را در پروژه اول قفل میکند و توان ساخت پروژههای بعدی را از دست میدهد.
عدمالنفع ناشی از ناکارآمدی فروش: بدون استراتژی بهینه برق تولیدی بهارزانترین قیمت یا با بیشترین تاخیر در وصول مطالبات فروخته میشود.اینجاست که مدیریت دارایی در حوزه انرژی وارد میدان میشود تا از طریق ابزارهای مالی و معاملاتی ارزش ترازنامه نیروگاه را بهحداکثر رسانده و جریان نقدی آن را پایدار و پیشبینیپذیر کند.
مدلهای جهانی؛ فراتر از تامین مالی سنتی
شرکتهای پیشرو در صنعت انرژی دیگر منتظر تسهیلات بانکی سنتی نمیمانند. آنها از جعبهابزاری استفاده میکنند که انرژی را بهیک دارایی مالی قابلمعامله تبدیل کرده است:
۱- مدل YieldCo (شرکتهای بازدهمحور): توسعهدهندگان نیروگاههای بهرهبرداریشده و کمریسک خود را درقالب ساختارهای بورسی مجزا عرضه میکنند تا ضمن آزادسازی نقدینگی سود سهام پایداری را برای سرمایهگذاران ریسکگریز(مانند صندوقهای بازنشستگی) فراهم کنند.
۲- اوراق بهادارسازی داراییها: (ABS) قراردادهای فروش برق کوچکمقیاس(مانند پشتبامهای خورشیدی) بستهبندی شده و در قالب اوراق بهادار در بازارسرمایه عرضه میشوند. این روش نقدشوندگی پروژههای خرد را بهشدت افزایش میدهد.
۳- تامین مالی جمعی(Crowdfunding) : پلتفرمهایی که بهمردم عادی اجازه میدهند بهصورت خرد در مالکیت یا تامین مالی نیروگاههای محلی مشارکت کنند؛ مدلی که علاوهبر دموکراتیزهکردن سرمایه پذیرش اجتماعی پروژهها را نیز ارتقا میدهد.
۴- قراردادهای دوجانبه شرکتی (Corporate PPA): شرکتهای بزرگ بهجای خرید برق از شبکه مستقیم با تولیدکنندگان تجدیدپذیر قراردادهای بلندمدت امضا میکنند. این کار ریسک نوسان قیمت را برای نیروگاه حذف و ارزش پروژه را برای سرمایهگذار تضمین میکند.
نقطه عطف ایران؛ از خرید تضمینی به تابلو سبز
در ایران توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر وارد فصل جدیدی شده است. هدفگذاری برنامه هفتم توسعه برای تامین ۶۰درصد برق ازطریق تابلو سبز بورس انرژی یک تغییر جهت استراتژیک است. پیش از این مدل خرید تضمینی (PPA) با وجود امنیت بهدلیل چالشهای پرداخت جذابیت سرمایهگذاری را محدود کرده بود اما اکنون مدیران پروژههای انرژی در ایران باید از مدیر فنی بهمعاملهگر انرژی(Energy Trader) تغییر نقش دهند.
فرصتهای پیشروی توسعهدهندگان ایرانی
مدیریت سبد فروش: نیروگاهها دیگر محدود بهیک خریدار دولتی نیستند. آنها میتوانند بخشی از تولید خود را در بازار لحظهای و بخشی دیگر را در قراردادهای دوجانبه با صنایع سنگین بفروشند تا ریسک قیمتی خود را پوشش دهند (Hedging).
ابزارهای بورسی: استفاده از اوراق سلف استاندارد موازی برق سبز بهتوسعهدهندگان اجازه میدهد پیش از تکمیل پروژه نقدینگی مورد نیاز را از بازارسرمایه جذب کنند.
صندوقهای پروژه: تبدیل نیروگاههای عملیاتی بهصندوقهای پروژه در بورس راهکاری است که میتواند سرمایههای سرگردان را بهسمت داراییهای مولد انرژی هدایت کند که در این خصوص باتوجه بهنیاز کشور سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز اولین صندوق پروژه حوزه انرژیهای تجدیدپذیر را صادر کرده و صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی با نماد سولار بهعنوان اولین نمونه موفق پذیرهنویسی شد.
