سنگتمام منیر و شریف برای صلح ایران و آمریکا
جهان صنعت – در حالی که چیزی کمتر از یکصد ساعت تا پایان مهلت آتشبس دوهفتهای میان ایران و آمریکا باقی مانده، تلاشهای دیپلماتیک در راستای برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد ادامه دارد آنهم در حالی که باوجود انتشار اخباری درخصوص احتمال تمدید مهلت آتشبس از سوی تهران و واشنگتن، مواضع اعلامی هر دو طرف در رد این اخبار است و هیچیک از طرفین دستکم بهصورت علنی حاضر به پذیرش این نیست بلکه در حال تلاش برای تمدید مهلت آتشبس است. در چنین شرایطی اما رایزنیها و تلاشهای دیپلماتیک بهویژه ازسوی مقامهای سیاسی و نظامی پاکستان به اوج رسیده است؛ کشوری که در هفتههای گذشته توانسته باتوجه به ارتباطی که با تهران و واشنگتن دارد، طرفین این نزاع را به پذیرش آتشبس دوهفتهای و فراتر از آن، دیدار در بالاترین سطح ممکن در تمام طول تاریخ روابط جمهوری اسلامی و ایالات متحده وادارد.
دیدار ژنرال عاصم منیر و عراقچی
انتهای هفته گذشته و در راستای همین تلاشهای اسلامآباد، دو مقام ارشد سیاسی و نظامی دولت پاکستان در تقسیمکاری منطقی چمدانهایشان را بسته و راهی سفرهای مهم و دیپلماتیک شدند؛ تقسیمکاری که براساس آن شهباز شریف نخست وزیر پاکستان راهی ریاض، دوحه و آنکارا شد تا با سران سه کشور مهم منطقه یعنی عربستان سعودی، قطر و ترکیه دیدار کند و همزمان ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش و رییس ستاد نیروهای مسلح پاکستان نیز در راس هیاتی عالیرتبه راهی تهران شد. ژنرال عاصم منیر که عصر چهارشنبه هفتهای که گذشت، با استقبال گرم سیدعباس عراقچی وزیر خارجه ایران وارد تهران شد، در مدت حضور خود در ایران علاوهبر دیدار با عراقچی، با برخی از مهمترین مقامهای ارشد سیاسی و نظامی ایران ازجمله مسعود پزشکیان رییسجمهور، محمدباقر قالیباف رییس مجلس شورای اسلامی و همچنین سردار علی عبداللهی فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا دیدار کرد. سیدمحسن نقوی، وزیر کشور پاکستان نیز که ژنرال عاصم منیر را در این سفر همراهی میکرد، بهطور جداگانه با اسکندر مومنی، وزیر کشور جمهوری اسلامی دیدار کرد. سیدعباس عراقچی که در قامت وزیر خارجه جمهوری اسلامی در بدو ورود ژنرال عاصم منیر از او استقبال کرده بود، در حالی در ادامه در نشستی با او به گفتوگو پرداخت که پیش از آن در توئیتی ضمن تاکید بر تعهد راسخ تهران به ارتقای صلح و ثبات در منطقه تاکید کرد که تلاشهای مقامهای ارشد سیاسی و نظامی پاکستان در راستای برقراری صلح، بازتابی از عمق و استحکام روابط دوجانبه ایران و پاکستان است. عراقچی در حالی بهعنوان نخستین مقام ارشد ایرانی میزبان فرمانده ارتش پاکستان بود که در این نشست رسمی، کاظم غریبآبادی معاون وزیر خارجه و اسماعیل بقائی سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز حضور داشتند.
دیدار فرمانده ارتش پاکستان و فرماندهی قرارگاه خاتمالانبیا
ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان همچنین در ادامه سفر خود به تهران با فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا(ع) دیدار و گفتوگو کرد. سردار علی عبداللهی در دیدار فیلد مارشال عاصم منیر با قدردانی از مواضع حمایتی دولت و ملت پاکستان از ایران در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، آغاز تهاجم از سوی دشمن را ناشی از اشتباه محاسباتی آنان درباره مردم و بهویژه توان دفاعی نیروهای مسلح دانست. او همچنین با تاکید بر اینکه همه تجهیزاتی که در این جنگ استفاده کردیم، بومی و ساخت جوانان ایران بود تصریح کرد: «امروز کسی تردید ندارد که درصورت شرارت دشمن، نیروهای مسلح برای دفاع همهجانبه آمادهاند.» فرمانده ارتش پاکستان نیز در این دیدار گزارشی از اقداماتی که در چارچوب پایان دادن به جنگ انجام داده و مذاکراتش در تهران ارائه و بر ادامه این تلاشهای اسلامآباد در این راستا تاکید کرد.
دیدار ژنرال عاصم منیر و قالیباف در تهران
ژنرال عاصم منیر که در راس هیاتی عالیرتبه به تهران آمده بود اما در دومین روز سفر خود به ایران، شامگاه پنجشنبه با محمدباقر قالیباف رییس مجلس شورای اسلامی دیدار کرد. قالیباف که بهتازگی بهعنوان سرپرست هیات مذاکرهکننده بزرگ ایران راهی اسلامآباد شده و با میانجیگری ژنرال عاصم منیر و شهباز شریف با جیدی ونس معاون اول رییسجمهور آمریکا مذاکره کرده بود، در بخش دیگری از سخنانش در دیدار پنجشنبه خود با فرمانده ارتش پاکستان، به سفر دوجانبه خود در پاییز سال گذشته به اسلامآباد اشاره کرد و گفت: «در شرایط کنونی توسعه در روابط اقتصادی و سیاسی و تعاملات امنیتی باید بیش از همیشه مورد توجه باشد.» قالیباف با بیان اینکه جمهوری اسلامی بهدنبال صلح فراگیر برای ایران و تمام منطقه است، ابراز امیدواری کرد که کسانی که جنگ را شروع کردند و امروز بهشدت به دنبال توقف آن هستند، رفتارهای اعتمادساز گذشته را بهطور واقعی در کردار و عمل خود پایان دهند. رییس مجلس شورای اسلامی همچنین با قدردانی از تلاشهای مقامهای ارشد پاکستان از جمله ژنرال عاصم منیر برای برقراری آتشبس و برگزاری مذاکرات بین ایران و آمریکا گفت: «ایران برای برقراری صلح و امنیت کامل در منطقه مصمم است اما طرف مقابل همیشه با بدعهدی، مانع به نتیجه رسیدن اقدامات میشود.»
ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان نیز با ابزار خرسندی از سفر به تهران، با اشاره به اقدامهای پاکستان از ابتدای جنگ تاکنون تصریح کرد: «از همان روز نخست دستور دادم که اصلا نباید شاهد هیچ اتفاق امنیتی در مرزهای ایران و پاکستان باشیم.» رییس ستاد نیروهای مسلح پاکستان همچنین نسبتبه سفر رییس مجلس شورای اسلامی به اسلامآباد بهمنظور شرکت در دور دوم مذاکرات اسلامآباد در آینده نزدیک ابراز امیدواری کرد.
دیدار ژنرال عاصم منیر با پزشکیان
باوجود اهمیت دیدار فرمانده ارتش پاکستان و قالیباف، بیتردید مهمترین بخش از سفر این ژنرال پنج ستاره پاکستانی به تهران، مربوط بود به دیدار او با رییسجمهوری ایران؛ دیداری که در آن مسعود پزشکیان از نقشآفرینی موثر این مقام ارشد نظامی و همچنین شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان در فرآیند میانجیگری و تسهیل برقراری آتشبس قدردانی و تاکید کرد که «ایران تمامی کشورهای اسلامی را برادران خود میداند.» رییسجمهور درعینحال گفت: «اقدامات اخیر در هدف قرار دادن پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه، در چارچوب ضرورتهای دفاعی و در پاسخ به شرایط تحمیلشده صورت گرفته است.» پزشکیان تاکید کرد: «از ابتدای پذیرش مسوولیت تمام تلاش ما مبتنیبر تقویت دوستی و برادری در داخل و منطقه بوده است اما از همان آغاز اقدامات خصمانه و تحریکآمیز ازسوی آمریکا و رژیم صهیونیستی مشاهده شده است. با این حال ایران بهدنبال بیثباتی در منطقه نبوده و خواهان توسعه روابط برادرانه با کشورهای همسایه و منطقه است.»
رییسجمهور با قدردانی ویژه از نقش پاکستان بهعنوان یک کشور اسلامی در پیگیری توقف جنگ گفت: «تلاشهای مسوولانه و پیگیرانه پاکستان مایه خرسندی است و سایر کشورهای اسلامی نیز باید رویکردی مشابه اتخاذ کنند چراکه در این صورت، دشمنان امت اسلامی قادر به پیشبرد اهداف خود نخواهند بود.» پزشکیان بر پایبندی ایران به چارچوبهای حقوق بینالملل نیز تاکید و خاطرنشان کرد که «ایران بهدنبال احقاق حقوق ملت خود در چارچوب قوانین بینالمللی است و پس از پایان جنگ ضروری است کشورهای منطقه با تقویت همکاریهای متقابل، زمینهساز صلح و امنیت پایدار شوند.» پزشکیان با بیان اینکه جنگ بهنفع هیچیک از طرفها نیست، تصریح کرد: «آمریکا در این منازعه پیروز نخواهد بود و این کشورهای منطقه و جهان هستند که متحمل خسارات جدی خواهند شد درحالیکه تنها رژیم صهیونیستی درپی تحقق مطامع خود است.» رییسجمهور همچنین از بیاعتمادی نسبتبه آمریکا سخن گفت و تاکید کرد: «با وجود چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران با اتکا به روابط برادرانه با کشورهای دوست ازجمله پاکستان، در این مسیر قرار گرفته اما طبعا منافع ملت خود را با قدرت پیگیری خواهد کرد.»
فرمانده ارتش پاکستان نیز در این دیدار با اشاره به تحولات جاری منطقه تصریح کرد: «هرچند این جنگ پایان خواهد یافت اما منطقه به شرایط پیش از آن باز نخواهد گشت و ضروری است تمامی کشورها برای بازسازی، ثبات و آرامش منطقه همکاری مشترک داشته باشند.» ژنرال عاصم منیر همچنین با اشاره به حمایت کشورهای چین، عربستان سعودی، مصر و ترکیه از روندهای دیپلماتیک در طول این بحران، بر اهمیت استمرار این همکاریها تاکید کرد. او با تاکید بر اینکه اهمیت روابط میان کشورها در شرایط بحران و جنگ بیش از زمان صلح نمایان میشود، رفتوآمدهای اخیر مقامهای ارشد ایرانی و پاکستانی میان تهران و اسلامآباد را نشانه «صداقت در دوستی» دانست و در ادامه با تاکید بر تلاشهای جاری برای پایان دادن به جنگ گفت: «ما ضمن اینکه معتقدم خیلی زود میتوانیم به توافق دست یابیم، تاکید داریم که این جنگ جز ویرانی و خسارت، دستاوردی نخواهد داشت.» فرمانده ارتش پاکستان همچنین گزارشی از روند مذاکرات ارائه و ابراز امیدواری کرد که در آیندهای نزدیک، دستیابی به توافق و خاتمه جنگ محقق شود.
احتمال سفر ژنرال پاکستانی به واشنگتن درپی گشایش تنگه هرمز
درحالیکه اما هنوز ژنرال عاصم منیر در تهران سرگرم دیدار با مقامهای ارشد جمهوری اسلامی بود، یک منبع امنیتی پاکستانی در گفتوگو با شبکه خبری الجزیره، از سفر این مقام ارشد ارتش پاکستان به واشنگتن خبر داد. اگرچه بنابر اعلام این منبع امنیتی پاکستانی سفر ژنرال عاصم منیر به واشنگتن بلافاصله پس از بازگشت از سفر به ایران و برای روز جمعه برنامهریزی شده، دستکم تا زمان نگارش این گزارش در آستانه غروب جمعه، خبری رسمی در این رابطه مخابره نشده است. هرچند آنچه حوالی ساعت ۱۷روز جمعه از سوی سیدعباس عراقچی اعلام شد، چرخشی عظیم در مسیر پرتنش روابط تهران و واشنگتن ایجاد کرد و احتمال عزیمت ژنرال عاصم منیر به ایالات متحده را نیز افزایش داد. این درحالی بود که تا پیش از آن، برخی منابع رسانهای گمانهزنی کرده بودند که اگر سفر ژنرال عاصم منیر به تهران موفقیتآمیز نباشد، احتمال سفر او به واشنگتن کاهش خواهد یافت؛ با این همه اما چنانکه اشاره شد توئیت حوالی غروب عراقچی و اعلام خبر «آزادی تردد در تنگه هرمز در دوره باقیمانده از آتشبس» چرخشی عظیم در تحولات ایجاد کرد؛ خبری که بلافاصله با واکنش مثبت دونالد ترامپ مواجه و همزمان منجر به کاهش چشمگیر قیمت نفت در بازارهای جهانی شد.
در حالی که اما این منبع امنیتی پاکستانی تاکید کرده بود که سفر ژنرال عاصم منیر به واشنگتن در چارچوب تلاشهای میانجیگرانه اسلامآباد میان تهران و واشنگتن انجام میشود، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان نیز اعلام کرده که اسلامآباد به ایفای نقش خود در تسهیل رایزنی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ادامه خواهد داد. طاهر اندرابی که روز پنجشنبه و در حالی که ژنرال عاصم منیر هنوز در تهران بود و مهمتر از آن، خبر مهم عراقچی مبنیبر آزادی تردد در تنگه هرمز مخابره نشده بود، در این رابطه اظهارنظر میکرد، ضمن تاکید بر اینکه «هنوز هیچ تاریخ مشخصی برای دور جدید مذاکرات بین ایالات متحده و جمهوری اسلامی تعیین نشده»، از اصحاب رسانه خواست با خودداری از گمانهزنی در این زمینه، منتظر اعلام رسمی باشند.
با این همه اما آنچه حتی پیش از اعلام خبر آزادی تردد در تنگه هرمز نیز موجب افزایش امیدها نسبتبه احتمال ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا و حتی احتمال دستیابی طرفین به توافق صلح شده بود، جایگاه ویژه ژنرال عاصم منیر و محبوبیت این مقام نظامی پاکستانی نزد دونالد ترامپ بود. محبوبیتی که باعث شده بود او عملا به محور اصلی ابتکار دیپلماتیک اسلامآباد در میزبانی مذاکرات ایران و آمریکا تبدیل شود.
جالب آنکه اگرچه پیشنهاد آتشبس اولیه ازسوی شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان مطرح شده بود اما منابع دیپلماتیک تاکید داشتند که این فرآیند بدون هدایت مستقیم و پنهان منیر به مرحله اجرا نمیرسید. ژنرال عاصم منیر که از ماه پیش با جیدی ونس معاون اول رییسجمهور آمریکا و فرستاده ویژه ترامپ در تماس مداوم بوده و همزمان کانالهای ارتباطی خود را با سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه ایران باز نگه داشته بود، در نهایت پس از قریب به ۴۰روز جنگ توانست اعتماد هردو طرف را جلب کند. این ژنرال پنجستاره پاکستانی با بهرهگیری از نفوذ نظامی و اطلاعاتی ارتش پاکستان بهویژه بهدلیل اشراف کامل بر تحولات مرزی با ایران و شناخت عمیق از دینامیکهای منطقهای نقش «واسطه قابل اعتماد» را ایفا کرده است. با این همه اما به باور بسیاری از ناظران، ارتباط شخصی فیلد مارشال منیر با دونالد ترامپ، یکی از کلیدهای موفقیت این میانجیگری بوده است.
ترامپ که منیر را «ژنرال مورد علاقه» خود خطاب کرده، دستکم سه نوبت در سال ۲۰۲۵ با او دیدار مستقیم داشته، از جمله ناهار خصوصی در کاخ سفید که با واکنشهای فراوانی نیز همراه شد. ترامپ در این مدت نهتنها بهدفعات از دانش منیر نسبتبه ایران ستایش بلکه بر نقش او در جلوگیری از جنگ با هند و ثبات منطقهای نیز تکیه کرده است. این رابطه شخصی که فراتر از پروتکلهای دیپلماتیک است، به منیر اجازه داده تا بهطور مستقیم از ترامپ تمدید مهلتها را درخواست کند و همزمان پیامهای محرمانه تهران را به گوش واشنگتن برساند؛ پیوندی که اکنون بهعنوان پشتوانهای برای آتشبس عمل میکند و شانس تبدیل آن به صلح پایدار را تا اینجای کار افزایش داده است.
