روند صعودی لیتیوم در ۲۰۲۶
بهروز حاتمی امین– بازار لیتیوم از نیمه دوم سال۲۰۲۲ با فزونی عرضه مواجه بوده است؛ دورهای که در آن تقاضا نتوانست همگام با افزایش شدید عرضه حرکت کند. این افزایش عرضه در پی جهش قیمتی شدید همان سال شکل گرفت؛ جهشی که بهواسطه رونق باتری خودروهای برقی رقم خورد. امروز رشد سریع ذخیرهسازی باتری چشمانداز تقاضای لیتیوم در سال۲۰۲۶ را بهبود بخشیده و امیدها به بازگشت سریعتر این صنعت را افزایش داده است. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) تخمین زده که در مسیر صفر خالص، تقاضا برای لیتیوم تا سال۲۰۴۰ بیش از ۴۰۰درصد افزایش خواهد یافت؛ منبعی که بهعنوان یک فرصت اقتصادی و یک دارایی استراتژیک مطرح میشود و نوید بالا رفتن در زنجیره ارزش و ایجاد توانایی حاکمیتی را میدهد.
براساس آمارها، امروز چین بزرگترین مصرفکننده لیتیوم در جهان بهشمار میرود و استرالیا تقریبا نیمی از لیتیوم جهان را تولید میکند. درواقع استرالیا بهعنوان یک تامینکننده قابل اعتماد در جهان قرار میگیرد. محققان دانشگاه سازمان ملل متحد پیشنهاد ایجاد یک «معتمد جهانی مواد معدنی» را دادهاند که یک چارچوب مشارکتی برای مدیریت مواد معدنی حیاتی بهعنوان داراییهای استراتژیک مشترک، تثبیت بازارها، اجرای شفافیت و تضمین تقسیم عادلانه منافع خواهد بود.
انتظار میرود تقاضای لیتیوم برای ذخیرهسازی انرژی در سال۲۰۲۶ با ۵۵درصد رشد همراه شود و این در حالی بوده که این بخش در سال۲۰۲۵ جهشی ۷۱درصدی را تجربه کرده است. کارگزاری Guotai Junan پیشبینی کرده است که تقاضای معادل کربنات لیتیوم (LCE) از محل ذخیرهسازی انرژی در سال۲۰۲۶ به ۳۱درصد از کل مصرف برسد؛ رقمی که نسبت به ۲۳درصد در سال۲۰۲۵ افزایش چشمگیری نشان میدهد و بخشی از سهم بازاری را که تاکنون عمدتا در اختیار باتریهای خودروهای برقی بوده به خود اختصاص خواهد داد.
هرچند در «عصر جدید فلزات»، دیگر نمیتوان تنها چند ماده خاص مانند لیتیوم، کبالت یا عناصر نادر خاکی را در فهرست مواد معدنی حیاتی قرار داد بلکه تقریبا همه مواد معدنی برای آینده اقتصاد جهانی، فناوری و امنیت انرژی کشورها حیاتی شدهاند اما با این حال میتوان بر اهمیت لیتیوم تاکید کرد. گذار به انرژیهای پاک، توسعه خودروهای برقی، دیجیتالی شدن اقتصاد، رشد هوشمصنوعی و افزایش سرمایهگذاریهای زیرساختی باعث شده تقاضا برای طیف گستردهای از فلزات و مواد معدنی بهطور خاص لیتیوم افزایش پیدا کند. آینده اقتصاد سبز و دیجیتال به لیتیوم و عناصر نادر خاکی وابسته است و کشورهایی موفق خواهند بود که سیاستگذاری معدنی خود را براساس این واقعیت بازتعریف کنند.
در این بین دولت چین مشوقهای مالیاتی برای تولیدکنندگان و خریداران خودروهای برقی در نظر گرفته است تا سهم خودروها الکتریکی در بازار چین در مقایسه با بنزینی بیشتر شود. این کشور همچنان به گسترش حضور خود در کشورهای غنی از منابع لیتیوم مانند آرژانتین و بولیوی ادامه میدهد. چین همچنین قصد دارد به تقویت بخشهای میاندستی و پاییندستی خود بپردازد. اصلاحات بخش برق چین به رشد تقاضای بیش از انتظار برای لیتیوم مورد استفاده در باتریهای ذخیرهسازی سیستمهای قدرت در نیمه دوم۲۰۲۵ انجامید؛ عاملی که چشمانداز محتاطانه اما خوشبینانهای برای سال جدید ایجاد کرده است. از طرف دیگر باید به قوانین جدید اروپا پیرامون کاهش تولید CO2 اشاره کرد. خودروسازان اروپایی باید با استانداردها و اهداف سختگیرانهتری جهت تولید خودروهای بنزینی دستوپنجه نرم کنند. به اعتقاد کارشناسان استانداردهای جدید اروپا منجر به گسترش عرضه خودروهای برقی در این قاره به دلیل هزینههای پایین تولید و مالیات کمتر خواهد شد.
تغییر موازنه بازار جهانی لیتیوم
رشد شتابان ذخیرهسازی باتری در چین و جهان، چشمانداز بازار لیتیوم را پس از دو سال مازاد عرضه دگرگون کرد و پیشبینیها از افزایش قابلتوجه تقاضا، کاهش مازاد و حتی کسری عرضه در سال۲۰۲۶ حکایت دارد؛ تغییری که میتواند مسیر قیمتها و سرمایهگذاری در این صنعت را وارد مرحلهای تازه کند.
با این حال اصلاحات بخش برق چین به رشد تقاضای بیش از انتظار برای لیتیوم مورد استفاده در باتریهای ذخیرهسازی سیستمهای قدرت در نیمه دوم۲۰۲۵ انجامید؛ عاملی که چشمانداز محتاطانه اما خوشبینانهای برای سال جدید ایجاد کرده است. بهگفته جینی سو، تحلیلگر مستقر در ووشی در شرکت مشاورهای Fubao، رونق ساخت مراکز داده در چین و در سطح جهانی نیز به افزایش تقاضا برای ذخیرهسازی برق و در نتیجه لیتیوم دامن زده است. او افزود: رشد سریع تقاضای لیتیوم از محل ذخیرهسازی انرژی در نیمه دوم۲۰۲۵ فراتر از انتظارات بوده است.
سو تصریح کرد: «با نگاه به آینده، ذخیرهسازی انرژی احتمالا به یک بازیتغییردهنده برای لیتیوم تبدیل میشود و بنیانهای بازار را بهبود میبخشد اما قیمتهای بیش از حد بالا میتواند اقتصاد ذخیرهسازی انرژی را تضعیف کرده و مانعی برای افزایش قیمتها ایجاد کند.»
سامانههای ذخیرهسازی باتری به پرسودترین صادرات فناوری پاک چین تبدیل شدهاند بهطوری که فروش آنها در ۱۰ماه نخست ۲۰۲۵ به حدود ۶۶میلیارد دلار رسید. این رقم پس از آن، صادرات خودروهای برقی با حدود ۵۴میلیارد دلار قرار دارد.
بانک مورگان استنلی کسری ۸۰هزار تن معادل کربنات لیتیوم (LCE) را برای سال۲۰۲۶ پیشبینی میکند. در همین حال UBS کسری ۲۲هزار تن را برآورد کرده است در حالی که برای سال۲۰۲۵ انتظار مازاد عرضه ۶۱هزار تنی وجود دارد. سه تحلیلگر چینی دیگر نیز اعلام کردهاند که انتظار دارند مازاد بازار لیتیوم در سالجاری باریکتر از برآوردهای پیشین باشد.
براساس مجموعهای از پیشبینیها از سوی چهار تحلیلگر که به دلیل نداشتن مجوز رسمی از اظهارنظر رسانهای خواستند نامشان فاش نشود، تقاضای جهانی لیتیوم در سال۲۰۲۶ بین ۱۷تا۳۰درصد افزایش خواهد یافت. در مقابل انتظار میرود عرضه نیز با رشدی بین ۱۹تا۳۴درصد همراه شود. تحلیلگران دامنه قیمت لیتیوم در سال۲۰۲۶ را بین ۸۰تا۲۰۰هزار یوآن (معادل ۱۱هزار و ۴۳۲ تا ۲۸هزار و ۵۸۰دلار) به ازای هر تن برآورد کردهاند. این در حالی است که دامنه قیمتی پیشبینیشده برای سال۲۰۲۵ بین ۵۸هزار و ۴۰۰تا۱۳۴هزار و ۵۰۰یوآن بوده است.
قیمتهای لیتیوم در نیمه نخست۲۰۲۵ به روند نزولی خود ادامه داد و در ۲۳ژوئن به کف سالانه ۵۸هزار و ۴۰۰یوآن رسید. این افت قیمت، حاشیه سود و ارزش سهام شرکتهای معدنی را در سراسر جهان تحتفشار قرار داد و برخی تولیدکنندگان را وادار به کاهش تولید کرد.
با این حال تعهد پکن در ماه جولای برای برخورد با مازاد ظرفیت تولید در چندین بخش از جمله لیتیوم و همچنین توقف تولید در ماه آگوست در معدن Jianxiawo متعلق به غول باتریسازی چین، CATL که حدود ۳درصد از عرضه جهانی را به خود اختصاص میدهد، محرک یک جهش قیمتی جهانی شد. قیمت کربنات لیتیوم در بورس آتی گوانگژو از کف امسال تا ۲۹دسامبر با ۱۳۰درصد افزایش به ۱۳۴هزار و ۵۰۰یوآن در هر تن رسید؛ بالاترین سطح از نوامبر ۲۰۲۳. قیمتهای نقدی ارزیابیشده توسط ارائهدهنده اطلاعات Fastmarkets نیز در همین بازه زمانی ۱۰۸درصد رشد را ثبت کرد.
با این حال تحلیلگران هشدار دادهاند که گذار سریعتر از انتظار به فناوری باتریهای سدیم-یونی در سامانههای ذخیرهسازی، همراه با کند شدن فروش خودروهای برقی میتواند رشد تقاضای لیتیوم را محدود کند. افزون بر این رشد عرضه نیز احتمال افزایش شدید قیمتها را مهار خواهد کرد. در ماه دسامبر، رییس انجمن خودروهای سواری چین نسبت به احتمال افت تقاضای باتری لیتیومی در سهماهه نخست سال هشدار داد؛ افتی که بخشی از آن ناشی از کاهش مورد انتظار فروش خودروهای برقی همزمان با حذف تدریجی مشوقهای مالیاتی خواهد بود.
تاثیرات ترامپ
اگرچه قیمت لیتیوم در ۲۶دسامبر۲۰۲۴ به کمترین سطح خود طی یک ماه اخیر رسید و با قیمتی کمتر از ۷۶هزار یوآن به ازای هر تن معامله شد ولی طبق ارزیابیهای شرکت تحقیقاتی Adamas Intelligence تقاضا جهانی برای لیتیوم در سال۲۰۲۵ حدود ۲۶درصد افزایش یافت و رشد تقاضا منجر به صعود قیمت لیتیوم در ۲۰۲۵ شد.
شرکت خودروسازی تسلا ولی در نخستین روزهای۲۰۲۵ به انتشار برنامههای تولید خود برای سال جدید روی آورد که به اعتقاد تحلیلگران بازار فلزات تسلا به تنهایی میتوانست رونق نسبی را به بازار لیتیوم در سال۲۰۲۵ بازگرداند، همچنین باید به سیاستهای جدید اروپا و چین جهت حمایت از صنعت خودروهای الکتریکی اشاره کرد که باعث شد قیمت لیتیوم به سقف قیمتی خود نزدیک شود.
مثلث لیتیوم منطقهای در آمریکای جنوبی است که شامل بخشهایی از آرژانتین، شیلی و بولیوی میشود. برخی شرکتهای غربی اعلام کردهاند که سرمایهگذاریهای بیشتری در مثلث لیتیوم انجام خواهند داد. استخراج لیتیوم از شوراب «Brine» با هدف تولید لیتیوم کربنات در مقایسه با تولید آن از اسپودومن هزینه کمتری دارد.
برای کاهش تاثیرات چین بر بازار لیتیوم به حضور شرکتهای غربی نیاز است و این شرکتها باید نشان دهند که در زمینه تولید لیتیوم در حال رشد و توسعه هستند بنابراین سرمایهگذاریهایی در آرژانتین صورت گرفته که برای غربی ها جذاب است. گفته میشود هرچه این صنعت بزرگتر شود، تولیدکنندگان نیز برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده با دشواری بیشتری روبهرو خواهند شد. در این بین شرکتهای غربی باید برای حفظ سلطه خود با شرکتهای چینی رقابت کنند.
فعالان صنایع خودروهای الکتریکی و باتری چین انتظار دارند که تحت ریاستجمهوری دونالد ترامپ با عدم قطعیت بیشتری روبهرو شوند. پیشتر تیم تحقیقاتی موسسه «Fastmarkets» پیشبینی کرده بود که فروش خودروهای الکتریکی در ایالاتمتحده آمریکا تا سال۲۰۳۴ تحت ریاستجمهوری ترامپ به ۵۵/۹میلیون دستگاه برسد. کنت مسترز، رییس و مدیرعامل شرکت تولیدکننده لیتیوم «Albemarle» در جلسه گزارش درآمد این شرکت اضافه کرد: گذار انرژی پدیدهای جهانی است. چین در این زمینه هدایت سکان را برعهده دارد، اروپا دومین بازار بزرگ در این حوزه است و پس از آن آمریکای شمالی قرار دارد.
وی افزود: راهبرد ما این بود که با غرب همکاری کنیم اما به دلیل پایین بودن قیمتها و مسائل اقتصادی مربوط به توسعه زنجیره تامین در غرب این امر امکانپذیر نشد. براساس تحقیقات موسسه«Fastmarkets»، بیش از ۱۱۰معدن لیتیوم در آرژانتین و شیلی وجود دارد که تنها دو مورد از این معادن متعلق به شرکتهای آمریکایی است در حالی که بقیه عمدتا تحت مالکیت شرکتهای کانادایی، چینی و استرالیایی هستند. همین موضوع در مورد واحدهای تغلیظ «concentrators» لیتیوم نیز صادق است.
شرکت چینی ممکن است با اتهامات معاملات داخلی مواجه شود
شرکت گروه لیتیوم گانفنگ، تولیدکننده بزرگ چینی مواد باتری اعلام کرد که با اتهامات احتمالی مربوط به یک پرونده معاملات داخلی در حال انجام مواجه است.
گانفنگ در اظهارنامهای به بورس شنژن گفت که فعالیتهای این شرکت عمدتا در استان جیانگشی بهطور عادی ادامه دارد و احتمالا تحتتاثیر این پرونده قرار نخواهد گرفت. سهام این شرکت روز سهشنبه در هنگکنگ تا ۸/۵درصد کاهش یافت. طبق این پرونده، پس از آنکه پلیس شهر ییچون – یکی از قطبهای اصلی استخراج لیتیوم – پرونده را به دادستانی ارجاع داد، دادستان عمومی اتهامات را بررسی خواهد کرد. در سال۲۰۲۴ گانفنگ به دلیل معاملات نهانی توسط کمیسیون تنظیم مقررات اوراق بهادار چین به مبلغ ۳۲/۳میلیون یوآن (۴۷۳۸۸۰دلار) جریمه شد.
این شرکت که از جمله بزرگترین تولیدکنندگان لیتیوم در جهان بوده، اعلام کرد که مسائل مطرح شده در سال گذشته را اصلاح کرده است. در بیانیهای که در جولای۲۰۲۴ منتشر شد، گانفنگ اعلام کرد که در سال۲۰۲۰ با استفاده از اطلاعات داخلی، سهام شرکت موتور الکتریکی ویژه جیانگشی را معامله کرده و در نتیجه ۱/۱میلیون یوآن سود غیرقانونی به دست آورده است.
