تردد دیپلماتیک
جهان صنعت – رفتوآمدهای دیپلماتیک ادامه داشته هرچند دستکم تا به امروز نشانی از تغییر در اوضاع بلاتکلیفی که در آن گرفتاریم دیده نمیشود. وزیر امور خارجه ایران از شامگاه جمعه دور تازهای از تلاشهای دیپلماتیک خود را برای «خاتمه جنگ» و «برقراری صلح» آغاز کرده است. عباس عراقچی ابتدا راهی اسلامآباد شد و در ادامه در حالی پایتخت پاکستان را به مقصد مسقط پایتخت عمان ترک کرد که قرار بود از مسقط راهی مسکو شود اما ساعتی پیش از بامداد دیروز خبرگزاریها اعلام کردند براساس برنامهریزی اعلامشده ازسوی وزارت خارجه او پس از پایان سفر به عمان و پیش از سفر به روسیه مجددا راهی اسلامآباد خواهد شد. خبری که بهویژه به این دلیل امیدها نسبتبه احتمال ازسرگیری دور دیگری از مذاکرات ایران و آمریکا به میانجیگری طرف پاکستانی را افزایش داد که ساعتی پیش از انتشار این خبر دونالد ترامپ با طرح این ادعا که هیات دیپلماتیک عالیرتبه جمهوری اسلامی به ریاست عباس عراقچی در سفر نخست خود به اسلامآباد یک بسته پیشنهادی تازه را برای ارسال به واشنگتن تحویل اسلامآباد کرده، تاکید کرد که پیشنهادهای تازه جمهوری اسلامی نیز به اندازه کافی قابلقبول کاخ سفید نبوده و پیشنهادهایی «ناکافی» است. اظهاراتی که بهویژه به این دلیل همان روزنه امیدی هم که در ارتباط با احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات اسلامآباد ایجاد شده بود مسدود کرد که پیشتر رییسجمهور آمریکا از لغو سفر فرستاده ویژه و مشاور خود به اسلامآباد، پایتخت پاکستان خبر داده بود. با این همه عراقچی کماکان قرار است پیش از سفر به مسکو توقفی احتمالا کوتاه در اسلامآباد داشته باشد؛ توقفی که ممکن است منجربه تسهیل شرایط ازسرگیری مذاکرات تهران و واشنگتن شود.
سفر عراقچی به مسقط
عباس عراقچی وزیر امور خارجه که شنبه شب در راس یک هیات دیپلماتیک وارد مسقط پایتخت عمان شد در جریان این سفر کوتاه با شماری از مقامهای ارشد عمانی دیدار و در مورد روابط دوجانبه و تحولات منطقه گفتوگو و تبادل نظر کرد. این در حالی بود که سخنگوی وزارت امور خارجه پیش از ورود سفر عراقچی به مسقط در اظهاراتی درباره اهمیت این سفر با اشاره به سطح روابط تهران-مسقط روابط ایران و عمان را «ممتاز» و «نمونه» توصیف کرد. اسماعیل بقائی که در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) درباره سفر وزیر امور خارجه به عمان توضیح میداد در این رابطه نوشت: «ما برای انجام دیدار رسمی از عمان، به مسقط سفر کردیم. این نخستین سفر وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به منطقه پس از تجاوز نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل به ایران است که کل منطقه را تحت تاثیر قرار داد.» سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی با تاکید بر اینکه ایران برای روابط خود با کشورهای حوزه خلیجفارس اهمیت بسیار زیادی قائل است تاکید کرد که تهران بر تقویت اعتماد متقابل و همکاری سازنده با کشورهای منطقه تاکید دارد. بقائی درعینحال خاطرنشان کرد: «روابط ایران و عمان گواه روشنی از جدیت ایران در پیگیری روابط محترمانه و مبتنی بر احترام متقابل با همسایگان جنوبی خود است.»
عراقچی که در هنگام ورود به عمان مورد استقبال سفیر جمهوری اسلامی در مسقط و شماری از مقامهای وزارت خارجه عمان قرار گرفت اما در مهمترین بخش از این سفر کوتاه با سلطان هیثم بن طارق آل سعید سلطان عمان نیز دیدار کرد؛ دیداری که در آن وزیر خارجه ایران بر اهمیت روابط تهران و مسقط تاکید کرد و گفت: «انتظار میرود همه کشورهای منطقه رویکردی سازنده و مسوولانه برای شکلدهی به سازوکارهای امنیت دستهجمعی درونزا و عاری از مداخله آمریکا در پیش گیرند.» وزیر امور خارجه ایران از رویکرد مسوولانه عمان در کمک به روندهای دیپلماتیک و نیز موضع مدبرانه این کشور درقبال جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز قدردانی و بر عزم تهران برای صیانت از روابط دوستانه با عمان و دیگر کشورهای حوزه جنوبی خلیجفارس تاکید کرد. عراقچی با تاکید بر اینکه تجربه جنگ ۴۰روزه علیه ایران نشان داد حضور نظامی آمریکا در کشورهای منطقه صرفا موجب ناامنی و تفرقه در منطقه است، گفت: «انتظار میرود همه کشورهای منطقه رویکردی سازنده و مسوولانه برای شکلدهی به سازوکارهای امنیت دستهجمعی درونزا و عاری از مداخله آمریکا در پیش گیرند.»
سلطان عمان نیز در دیدار وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی بر اهتمام عمان نسبتبه صلح و ثبات در منطقه ازجمله ازطریق کمک به پیشبرد دیپلماسی تاکید کرد و با ابراز امیدواری نسبت به خاتمه هرچه سریعتر و قطعشدن جنگ و بازگشت ثبات و امنیت به منطقه آمادگی این کشور را برای هرگونه مساعدت در اینمسیر اعلام کرد. در ایندیدار که بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان نیز حضور داشت درباره موضوعات مرتبط با ایمنی و امنیت تردد در تنگه هرمز، امنیت منطقه خلیجفارس و دریای عمان، همکاریهای اقتصادی فیمابین کشورهای منطقه و نیز تحولات مرتبط با مذاکرات خاتمه جنگ با میانجیگری پاکستان بحث و تبادلنظر شد.
بازگشت عراقچی به اسلامآباد باوجود لغو سفر ویتکاف-کوشنر
با این همه چنانکه اشاره شد هنوز ساعتی از ورود عراقچی به مسقط نگذشته بود که ابتدا ایرنا بهعنوان خبرگزاری رسمی دولت جمهوری اسلامی و متعاقبا دیگر منابع خبری داخلی اعلام کردند که براساس برنامهریزی اعلامشده از سوی وزارت خارجه قرار است عراقچی پس از پایان سفر به عمان و پیش از سفر به روسیه مجددا راهی پاکستان شود. بنابر این گزارش وزیر امور خارجه که پس از دیدار با مقامهای پاکستانی و انتقال مواضع و دیدگاههای ایران راجعبه مختصات هرگونه تفاهم برای خاتمه کامل جنگ و برقراری صلح بنابر برنامه اعلام شده قبلی شامگاه شنبه ۵اردیبهشت وارد مسقط شده قرار است پس از پایان سفر به عمان و پیش از سفر به روسیه مجددا دیداری از پاکستان داشته باشد اما نکته مهمتری که در این خبر مورد تاکید قرار گرفته این است که بخشی از هیات همراه وزیر خارجه در جریان سفر به اسلامآباد پس از پایان رایزنیها در پاکستان برای مشورت و اخذ دستورالعملهای لازم درمورد مباحث مرتبط با خاتمه جنگ به تهران بازگشت و قرار است شامگاه یکشنبه در اسلامآباد مجددا به عراقچی ملحق شوند.
دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی اما در حالی از سفر مجدد عراقچی به اسلامآباد خبر داده که پیشتر رییسجمهور آمریکا اعلام کرده بود که استیو ویتکاف، سفر فرستاده ویژه و جرد کوشنر، مشاور خود به پایتخت پاکستان را لغو کرده است. دونالد ترامپ که شامگاه شنبه در گفتوگویی با فاکسنیوز در این رابطه توضیح میداد، تاکید کرد: «کمی پیش به افرادم که آماده رفتن بودند گفتم خیر، شما نمیتوانید یک پرواز ۱۸ساعته برای رفتن به آنجا انجام دهید.» او با تاکید بر اینکه «ما همه کارتها را داریم»، ادعا کرد: «آنها(طرف ایرانی) میتوانند هر زمان که بخواهند با ما تماس بگیرند اما شما دیگر نمیتوانید پروازهای ۱۸ساعته انجام دهید تا بنشینید و درمورد هیچ چیز گفتوگو کنید.» این سخنان ترامپ اما بلافاصله با واکنش رسانههای آمریکایی نیز مواجه شد چنانکه سیانان با اشاره به تصمیم عجیب ترامپ در لغو سفر ویتکاف و کوشنر به اسلامآباد گزارش داد: «این اقدام ناگهانی و یکجانبه درحالی صورت میگیرد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران بهتازگی پایتخت پاکستان را ترک کرده؛ جایی که او در حال مذاکره با مقامهای پاکستانی درمورد خواستههای ایران بود.» همزمان برخی از دیگر منابع رسانهای همچون پایگاه خبری آکسیوس این اقدام رییسجمهور آمریکا را اقدامی به معنای «از سرگیری جنگ» تعبیر کردند. هرچند ترامپ با رد این برداشت رسانهای به خبرنگار اکسیوس گفت: «نه این به معنای آن نیست. ما هنوز درمورد آن فکر نکردیم. ما همه کارتها را داریم. قرار نیست به آنجا برویم و بنشینیم و درمورد هیچ حرف بزنیم.»
این تصمیم ناگهانی ترامپ اما دستکم رضایت طیف تندروی حزب جمهوریخواه شد چنانکه لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه ایالت کارولینای جنوبی در پیامی که ازطریق حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) منتشر کرد تصمیم ترامپ مبنیبر لغو سفر ویتکاف و کوشنر به اسلامآباد را در شرایط کنونی «بسیار عاقلانه» توصیف کرد و نوشت: «اولویت اصلی ایالات متحده باید ایجاد کنترل قاطع بر تنگههرمز بوده و شاید از سرگیری عملیات نظامی لازم باشد.»
دست رد ترامپ به آخرین پیشنهاد ترامپ!
درحالیکه هنوز خبری از سفر مجدد عراقچی به اسلامآباد مخابره نشده بود دونالد ترامپ به نتایج سفر نخستوزیر امور خارجه ایران به پایتخت پاکستان واکنش نشان داد و با طرح این ادعا که هیات عالیرتبه دیپلماتیک ایران در جریان سفر به اسلامآباد و دیدارهای روز شنبه خود با مقامهای ارشد پاکستانی یک بسته پیشنهادی را برای یافتن راهکاری جهت «خاتمه جنگ» و «برقراری صلح» تحویل طرف پاکستانی دادند این بسته پیشنهادی را «ناکافی» توصیف کرد.
ترامپ که سعی داشت تصمیم ناگهانی خود مبنیبر لغو سفر ویتکاف و کوشنر به اسلامآباد را توجیه کند در این رابطه به خبرنگاران گفت: «ما قرار نیست ۱۵تا۱۶ساعت را در هواپیما بگذرانیم آنهم برای ارائه سندی که به اندازه کافی خوب نیست.» رییسجمهور ایالات متحده البته درعینحال اذعان کرد که «ما از طریق تلفن با آنها در تماس خواهیم بود و آنها میتوانند هر زمان که بخواهند با ما تماس بگیرند.» او حتی از این نیز فراتر رفت و در ادامه ادعاهای عجیب و غریبش گفت که ایران پیشنهادی جدید و مکتوب ارائه کرده که بهتر است!
اظهارات ترامپ درباره عدم سفر ویتکاف و کوشنر به پاکستان درحالی مطرح شده که عراقچی در پایان سفر نخست خود به اسلامآباد با تاکید بر هدفش از این سفر تشریح موضع جمهوری اسلامی درباره یک «چارچوب عملی و قابل اجرا برای پایان دائمی جنگ علیه ایران» بوده تاکید کرده بود که «باید دید آیا آمریکا واقعا از ارادهای جدی برای پیشبرد دیپلماسی برخوردار است یا خیر!»
تلاش خستگیناپذیر پاکستانی برای برقراری صلح تهران-واشنگتن
باوجود پیچیدگیهایی که درحالحاضر در روابط پرتنش تهران و واشنگتن ایجاد شده اما ظاهرا مقامهای پاکستانی و در راس آنان فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش و شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان به هیچ عنوان حاضر به تسلیم و عقبنشینی نیستند و کماکان بر تلاشهای خود برای دستیابی به راهکاری برای «خاتمه جنگ» و «برقراری صلح» تلاش میکنند. بر این اساس درحالیکه وزیر امور خارجه ایران در نخستین سفر هفته جاری خود به پایتخت پاکستان رایزنیهای سیاسی دوجانبهای را پیش برده و در مدت زمان کوتاه حضور در اسلامآباد با فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده ارتش، محمد اسحاقدار وزیر خارجه و شهباز شریف نخستوزیر پاکستان دیدار کرده بود شامگاه شنبه نیز نخستوزیر پاکستان نیز بهصورت تلفنی با رییسجمهور ایران گفتوگو کرد. شهباز شریف که شامگاه شنبه در حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) از این رایزنی تلفنی خبر میداد در این رابطه نوشت: «امشب گفتوگوی تلفنی گرم و سازندهای با برادرم مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران در مورد اوضاع و تحولات منطقهای داشتم.» نخستوزیر پاکستان با اشاره به دیدار روز شنبه خود با وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی خاطرنشان کرد: «از ادامه تعامل ایران ازجمله هیات عالیرتبه به رهبری عباس عراقچی، وزیر امور خارجه که امروز افتخار ملاقات با او را داشتم قدردانی میکنم.» شریف تصریح کرد: «بار دیگر تاکید کردم که با حمایت دوستان و شرکا پاکستان همچنان متعهد به خدمت بهعنوان یک تسهیلگر صادق و بیریاست و بهطور خستگیناپذیر برای پیشبرد صلح پایدار و باثبات در منطقه تلاش میکند.»
رضوان سعید شیخ، سفیر پاکستان در ایالاتمتحده نیز شامگاه شنبه در سخنانی در دانشکده امور بینالملل و عمومی دانشگاه کلمبیا درمورد نقش ژئوپلیتیکی درحال تحول پاکستان و تلاشهای اسلامآباد برای ترویج گفتوگو در درگیریهای منطقهای توضیح داد و در بخشی از این سخنانش در این نشست دانشگاهی گفته است: «پاکستان همچنان بهعنوان بخشی از تلاش گستردهتر خود برای صلح و ثبات نقش سازندهای در تسهیل تعامل دیپلماتیک ازجمله در زمینه ایران و آمریکا ایفا میکند.»
بازگشت عراقچی به اسلامآباد
به هرتفسیر حوالی غروب دیروز بود که خبرگزاریها از بازگشت عراقچی به اسلامآباد خبر داده و اعلام کردند که وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران پس از سفر یکروزه خود به عمان به پایتخت پاکستان بازگشت. عراقچی درحالی در بدو ورود به پایگاه هوایی نورخان ازسوی سیدمحسن نقوی، وزیر کشور پاکستان و همچنین رضا امیریمقدم، سفیر ایران در اسلامآباد مورد استقبال قرار گرفت که این دومین سفر او به پاکستان طی ۴۸ساعت گذشته بود؛ سفری که رییس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی در آن قرار است آخرین رایزنیهای خود در منطقه را با طرفهای پاکستانی دنبال کند. وزیر امور خارجه که شامگاه شنبه اسلامآباد را به مقصد مسقط ترک کرده بود پس از پایان برنامههای سفر کوتاهش در عمان بار دیگر راهی اسلامآباد شده تا احتمالا پاسخ مکتوب واشنگتن به بسته پیشنهادی اخیر تهران را دریافت کند آنهم درحالیکه در فاصله حضور عراقچی در مسقط برخی از همراهان او به تهران آمده و حالا در اسلامآباد به وزیر امور خارجه پیوستند؛ اقدامی که باهدف انتقال نتایج دور نخست مذاکرات اسلامآباد به تهران و احتمالا ارائه دستورکاری تازه به وزیر امور خارجه در پاکستان انجام گرفته است.
