تخممرغ لاکچری!
جهان صنعت– تکنرخی کردن ارز به سرعت تاثیر خود را بر بازار کالاهای اساسی گذاشت و سفرهها دوباره کوچکتر شدند! شایعات گوشت کیلویی ۳میلیون تومان دهانبهدهان در میان مردم گشت و تخممرغ با قیمت دانهای نزدیک ۲۰هزارتومان، مردم را در شوک و بهت فرو برد! شروع دقیق این اتفاق زمانی بود که شورای اطلاعرسانی دولت با انتشار یک اطلاعیه خبر از یک شوک ارزی تازه داد. براساس این اطلاعیه دیگر برای واردات نهادهها و کالاهای اساسی، ارز ترجیحی تعلق نمیگیرد و ارز این اقدامات از طریق تالار دوم و درگاه اختصاصی بانک مرکزی انجام میشود. بر این اساس دولت قصد دارد بهجای حمایت با ارز ترجیحی از طریق کالا برگ بهزعم خودش پرداخت یارانه را هدفمند کند.
در چهار دهه گذشته بارها دولتها دست به تحمیل شوک ارزی زدهاند اما نتایج آن هیچگاه موفق نبوده است. اولینبار دولت سازندگی در سالهای پس از انقلاب تحت عنوان تعدیل ساختاری اقدام به ایجاد شوک ارزی کرد که در همان زمان انواع بحرانها را بهوجود آورد طوری که در نهایت رییسجمهور وقت وارد عمل شد و دلاری که آن زمان به ۷۰۰تومان رسیده بود را در نرخ ۳۰۰تومانی تثبیت کرد. از آن زمان به بعد با اینکه باز هم برنامه تعدیل ادامه یافت اما دیگر دولتها در مقابل جهشهای قیمتی منفعلانهتر برخورد کردند.
جهش قیمت تخممرغ
حدود یک هفته گذشته بود دبیر فدراسیون طیور اعلام کرد که با توجه به مشکلات تامین نهاده و افزایش هزینههای تولید، قیمت هر شانه تخممرغ به ۲۸۰ تا ۳۰۰هزارتومان رسیده است.
سیدفرزاد طلاکش گفت: با توجه به مشکلات تامین نهاده، قیمت هرکیلو ذرت در بازار آزاد به بالای ۳۵هزارتومان و کنجاله سویا ۸۵هزارتومان رسیده است.
به گفته وی، با توجه به بیاعتمادی مرغداران نسبتبه تامین نهادههای دامی، مرغداران تمایلی به جوجه ریزی ندارند که همین امر موجب شده قیمت هرقطعه جوجه به ۱۰هزارتومان و حتی کمتر از این نرخ برسد.
طلاکش ادامه داد: بنابر پیشبینیهای قبلی مبنی بر التهابات بازار مرغ و تخممرغ در پی مشکلات تامین نهادههای دامی اما توجهی به این موضوع نشد و بدیهی است که بهدلیل مشکلات تامین نقدینگی و نهادههای دامی، بازار متشنج شده است.
بلاتکلیفی تامین ارز و نوسان قیمت آن
دبیر فدراسیون طیور با اشاره به بلاتکلیفی تامین ارز و نوسان قیمت آن بیان کرد: با توجه به نوسانات فعلی نمیتوان انتظار آرامش بازار نهادههای دامی را داشت.
وی قیمت هرکیلو مرغ در خردهفروشیها را ۱۸۰هزارتومان اعلام کرد و افزود: قیمت کنونی هرکیلو تخممرغ ۱۱۵هزارتومان است که براین اساس هر شانه تخممرغ بین مصرفکننده ۲۸۰تا۳۰۰هزارتومان و هر عدد ۹تا۱۰هزارتومان است.به گفته وی، تولید مرغ مادر با جوجهریزی متفاوت است چراکه تولیدکنندگان مرغ مادر به ناچار تولید را انجام دادند و مرغ مادری حذف نشده اما وقتی قیمت جوجه یکسوم قیمت تمامشده بوده بیانگر آن است که مرغدار استقبالی نمیکند چراکه تامین نهاده دامی به عنوان مهمترین مولفه تولید با چالشهایی روبهرو است.
در همین راستا قابل توجه است که مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام کشور در پاسخ به این سوال که «آیا با حذف ارز ترجیحی، تقاضای خرید نهادههای دامی کاهش داشته است؟» گفت: تقاضای خرید نهادههای دامی نسبت به قبل از حذف ارز ترجیحی، خیلی کاهش پیدا کرده است زیرا تنها کسانی که نیازمند واقعی هستند در حال حاضر آن را خریداری میکنند. پیش از آن خرید نهادهها با ارز ترجیحی جذابیت داشت و کالا با ارز ۲۸۵۰۰تومانی وارد میشد و اختلاف آن با بازار آزاد برای هر کیلوگرم محصول وارداتی حدود ۱۰۰هزار تومان بود، این اختلاف قیمت جذابیت ایجاد میکرد و هر کسی تمایل داشت که وارد این حوزه شود.
جعفری افزود: وقتی ارز ترجیحی حذف شد و نهادههای دامی به قیمت واقعی رسید، بازیگران و تولیدکنندگان اعم از دامدار، مرغدار و… برای تامین نیاز خود اقدام به خریداری نهاده میکند و کسی برای سود کردن وارد این حوزه نمیشود.
تحویل نهادههای فروخته شده
مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام در مورد اینکه محمولههایی که با ارز ترجیحی وارد شده بودند در چه مرحلهای هستند؟ گفت: نهادههایی که فروخته شدهاند در حال تحویل هستند زیرا در آذرماه چیزی حدود ۲میلیون تن نهاده در بازارگاه عرضه شد. زمانی نیاز است تا این ۲میلیون تن با توجه به نرم حمل تحویل خریدار شود.
جعفری ادامه داد: فرض کنید روزانه بالای ۵۰هزار تن نهاده حمل میشود بنابراین زمانی لازم است تا این کالا تحویل خریدار شود. هر کالایی که فروخته میشود، پیشبینی شده تا تقریبا ۱۰روزه از بازارگاه تحویل خریدار شود.
وی خاطرنشان کرد: در بازارگاه شیوههای نقدی و مدتدار برای فروش نهادههای دامی در نظر گرفته شده و ممکن است خریداری، نهاده را به صورت نقدی و ۱۰روزه بخرد و خریدار دیگری، آن را یک یا دو ماهه و مدتدار بنابراین خریدار و فروشنده با هم توافق میکنند که چگونه با هم معامله کنند.
مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام کشور در گفتوگو با ایلنا و در پاسخ به این سوال که «آیا میزان فروش نهادههای دامی بعد از حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت این محصولات در بازارگاه کاهش یافته یا افزایش؟» گفت: مقدار قابلتوجهی از نهادههای دامی وارد کشور شده و در بنادر موجود است. بخشی از آن در بازارگاه فروخته شده و در حال حمل است اما به دلیل یکسری مسائل بعضا با کاهش میزان حمل روبهرو شده است.
نرم حمل نهادههای دامی در شرایط عادی
مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام کشور در مورد نرم حمل نهادههای دامی در شرایط عادی گفت: تا یکی دو هفته پیش، روزانه با نرم حمل بالای ۶۰هزار تن در روز، کالا حمل میشد اما تغییرات جدید آئیننامه حذف ارز ترجیحی، وقفهای در این روند ایجاد کرد و آهنگ حمل نهادههای دامی کند شد اما در شرایط کنونی در حال بازگشت به روال سابق است.
جعفری علت کاهش حمل نهادههای دامی را اینگونه تشریح کرد: بعد از حذف ارز ترجیحی نهادههای دامی باید یکسری شرایط برای واردکننده مشخص میشد که ارز آن به چه صورت خواهد بود و طلب خود را چگونه تسویه و حسابرسی کند، این مسائل باعث شد که آهنگ حمل کالا کند شود ولی در حال بازگشت به شرایط عادی است.
وی ادامه داد: تا سه روز گذشته میزان حمل نهادهها روزانه به بیش از ۴۰هزار تن رسید و این نرم در حال افزایش است.
مدیرعامل شرکت پشتیبانی امور دام کشور در مورد نحوه قیمتگذاری نهادههای دامی بعد از حذف ارز ترجیحی در سامانه بازارگاه گفت: در چنین شرایطی بازار باید خود را پیدا کند زیرا خرید و فروش نهادههای دامی در سامانه بازارگاه، براساس قیمت توافقی بوده و در تعیین قیمت توافقی، آنچه حائزاهمیت است، تامین کالاست. به گفته جعفری، وقتی تامین کالا بهوفور انجام شود، عرضه و تقاضاست که قیمت را مشخص میکند.
نگاهی به وضعیت عجیب و غریب بازار روغن
در میان کالاهای اساسی، روغن کالایی بود که بیشترین چالشها را با خود به همراه داشت. براساس آخرین اعلام رسمی در بازار روغن پختوپز ۸۱۰گرمی بین ۲۱۴۰۰۰تا۲۳۲۰۰۰تومان، روغن سرخکردنی ۸۱۹گرمی از ۲۰۶۰۰۰تا ۲۵۴۰۰۰تومان و روغن نیمهجامد حلب ۵کیلویی ۱۴۷۸۰۰۰تومان قیمتگذاری شده است. قیمت جدید روغن بعد از حذف ارز ترجیحی اعلام شده است. با این وجود وضعیت بازار به مراتب با وضعیت روی کاغذ متفاوت است. روغن سرخ کردنی ۸۱۰گرمی است که پیش از این با قیمت ۷۵هزار تومان در بازار عرضه میشد اما اکنون با برچسب ۱۷۵هزار تومان به فروش میرسد؛ موضوعی که نشاندهنده شدت افزایش قیمت روغن در مدتزمانی کوتاه است. روغن ۱۳۵۰گرمی که قبلا ۱۵۰هزار تومان قیمت داشت، حالا به ۴۷۰هزار تومان رسیده است! یکی از خریداران میگوید توانسته پس از تلاش بسیار زیاد و سر زدن به چندین مغازه روغن سرخ کردنی یکونیم لیتری را با قیمت ۴۶۰هزار تومان خریداری کند. این در حالی است که قیمت این روغن تا چند روز قبل کمتر از ۲۰۰هزار تومان بوده است. این خریدار در اینباره میگوید: «جالب اینجاست که این روغن را با قیمت قبلی وارد کردهاند اما با قیمت جدید و بازار آزاد میفروشند. دولت اگر میخواهد قیمتها را آزاد کند فکری به حال این موارد هم بکند. در حقیقت تمام سختی این تغییر سیاستها بر دوش مردم خواهد افتاد. اگر اینطور باشد با یکمیلیون تومان یارانه ماهانه میتوانیم فقط دو تا روغن بخریم. بقیه مواد غذایی را چه کار کنیم؟ آیا بچههایمان احتیاج به پروتئین و ویتامین ندارند؟»
ناموجود، ناموجود و بازهم ناموجود!
وضعیت تامین کالا در فروشگاههای آنلاین هم بهتر از فروشگاههای حضوری نیست. اگر انواع روغن را در فروشگاههای مجازی جستوجو کنید، خواهید دید که بیش از ۹۰درصد موارد «ناموجود» هستند. به جز روغنهای لوکس، آن دسته از روغنهای خوراکی که مورد استفاده عموم مردم هستند، از دسترس خارج شدهاند. نکته قابلتوجه اینکه این روغنها در بسیاری از این فروشگاههای آنلاین پس از گذشت چند ساعت و با نرخهای جدید دو تا سه برابری موجود شدند. این در حالی است که هنوز بهطور رسمی قیمت نهایی کالاهایی که با ارز ترجیحی وارد شده بودند و در حال حاضر در فروشگاهها موجود هستند، اعلام نشده است.
بدترین شرایط ممکن برای تکنرخی ساختن نرخ ارز!
مرتضی افقه*- متهم ردیف اول وضعیت فعلی اقتصادخواندههایی هستند که اقتصاد را به درستی نفهمیدهاند! افرادی که سالهاست به دولتهای مختلف، بحث تکنرخی کردن ارز را پیشنهاد کردهاند و دو تجربه تلخ را روی دستمان گذاشتهاند. دولت هم که در بیپولی سر میبرد به هر راهحلی که این مشکل را حل میکرد، چراغ سبز نشان میداد.
واقعیت این است که اگر تکنرخی کردن ارز به شکل تدریجی دنبال میشد، منطقیتر بود. در چنین شرایطی مشخص است که کشاورز نمیتواند به روال سابق نهادهها را تهیه کند و از تورم عقب میماند. نتیجه این وضعیت این است که عرضه کالاها کاهش خواهد یافت و قیمتها مسیر صعودی را در پیش خواهند گرفت. نسخهای که اقتصاددانان درباره ارز تکنرخی دادهاند میتوانست در یک کشور با شرایط اقتصادی مناسب و ثبات در سیاستگذاری، کارساز واقع شود اما در شرایطی که اقتصاد کشور با چالشهای گوناگون مواجه بوده، واضح است که نتیجه دلخواه حاصل نخواهد شد.
شرایط حال حاضر برای تکنرخی کردن ارز، بدترین شرایط و زمان ممکن بود! زمانی که اقتصاد به علت سالها تحریم کمرشکن تضعیف شده و تورمهای بالای ۳۰درصد، معیشت را به گروگان گرفتهاند، این حرکت به مثابه تیر آخر بر سفرههای مردم بود.
توجیه سادهانگارانه این بود که با بالا بردن قیمت ارز، اغلب صادرکنندههای دولتی ارز را برمیگردانند، ارز زیاد میشود و پس از مدتی با عرضه ارز در بازار زیاد میشود و مشکلات به شکل معجزهآسایی حل خواهد شد! گویا آزاد کردن و بالا بردن قیمتها تنها راه نجات اقتصاد کشور است!
تکنرخی کردن ارز در حال حاضر به مثابه گران کردن ارز است!
با توجه به اینکه عملا ۸۰درصد واردات کشور در تولیدات داخلی استفاده میشود، بهانه میآورند صادرات زیاد میشود. این استدلال از بیخ و بن اشتباه است چراکه تنها برای پتروشیمی صدق دارد و هزینههای واردات را به شکل وحشتناکی افزایش میدهد. تا به اینجا نفهمیدهام که توجیه این اتفاق چه بوده است اما بهطور قطع میدانم که معنایش، فشار بیشتر به مردم خواهد بود.
* کارشناس مسائل اقتصادی
