امارات و هنر بقا در نظم جهانی
محمدرضا ستاری – در بحبوحه تنشهای منطقهای و در حالی که ایالاتمتحده با اعزام ناوگان عظیمی از نیروهای نظامی در آستانه درگیری مستقیم با کشورمان قرار دارد، محمد بنزاید رییس امارات عربی متحده با سفر به مسکو با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه دیدار کرد. سفری که هرچند در اوج تنشهای منطقهای چندان پوشش رسانهای نداشت، اما از اهمیت زیادی از لحاظ راهبردی برخوردار است. محمد بنزاید روز پنجشنبه گذشته در راس هیاتی با تمرکز بر مسائل اقتصادی به مسکو سفر کرده تا با ولادیمیر پوتین درباره همکاریهای تجاری، انرژی و فناوری گفتوگو کند. این سفر چند روز پس از آن انجام شد که امارات میزبان گفتوگوهایی میان مسکو و کییف بود و در شرایطی صورت گرفت که ایالات متحده در واکنش به تنشها با ایران، حضور نظامی خود در خاورمیانه را افزایش میدهد.
شیخمحمد بنزاید پس از ورود به کرملین با استقبال رسمی و فرش قرمز از سوی پوتین مواجه شد و رییسجمهور روسیه از ابوظبی به دلیل نقشآفرینی در امکانپذیر شدن تبادل افراد بازداشت شده با کییف قدردانی کرد. امارات از زمان آغاز تهاجم روسیه به اوکراین در سال۲۰۲۲، چندینبار میانجی تبادل اسرا میان دو طرف بوده است که تازهترین مورد آن، میانجیگری برای آزادی ۱۴۶نفر از هر طرف در ماه آگوست۲۰۲۵ بود. در همین رابطه پوتین، امارات متحده عربی را شریکی تجاری مهم در جهان عرب توصیف کرد و افزود که حجم مبادلات تجاری میان دو کشور در حال افزایش است. پوتین همچنین گفت که قصد دارد درباره وضعیت ایران با همتای اماراتی خود گفتوگو کند. از سوی دیگر خبرگزاری رسمی امارات گزارش داد که گفتوگوها بر تجارت، سرمایهگذاری، فناوری، فضا و انرژی متمرکز بوده است.
براساس این گزارش، هیات همراه رهبر امارات شامل شیخحامد بنزاید آلنهیان، مدیرعامل سازمان سرمایهگذاری ابوظبی، شیخمحمد بنحمد بنطحنون آلنهیان، مشاور ریاستجمهوری و رییس فرودگاههای ابوظبی و همچنین شیخحمدان بنمحمد بنزاید آلنهیان از دیگر مقامات ارشد بوده است.
الکسی لیخاچف، مدیرعامل شرکت دولتی انرژی هستهای روسیه، روساتم روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت که امارات علاقهمند به سرمایهگذاری در پروژههای بینالمللی این شرکت است.
به گزارش خبرگزاری دولتی تاس، او اظهار داشت: شرکای ما از امارات متحده عربی در حال حاضر تمایل دارند دستور کار هستهای را گسترش دهند و به پروژههایی نامشخص در آسیای مرکزی و ترکیه اشاره کرد.
از تجارت تا برنامه هستهای
طبق گزارشی که در این خصوص المانتیور منتشر کرده، امارات در سالهای اخیر بهدنبال گسترش ظرفیتهای انرژی هستهای خود بوده و نیروگاه براکه این کشور در سال۲۰۲۴ به بهرهبرداری رسید. براساس اعلام انجمن جهانی هستهای، انرژی اتمی در حال حاضر ۲۵درصد از نیاز برق امارات را تامین میکند.
اهمیت موضوع در آن است که روسیه و امارات روابط تجاری و سیاسی قدرتمندی دارند و توسعه اقتصادی را در اولویت قرار دادهاند. ابوظبی تلاش کرده است در بحبوحه جنگ اوکراین که اکنون وارد پنجمین سال خود شده، خود را بهعنوان میانجیای قابل اعتماد تثبیت کند.
نخستین مجمع تجاری امارات– روسیه نیز در ماه دسامبر در دوبی برگزار شد و حدود ۵۰۰شرکتکننده را به خود جذب کرد، هرچند توافق مهمی در آن اعلام نشد. طبق آمار دولت امارات، تجارت غیرنفتی میان دو کشور در سال۲۰۲۴ به ۵/۱۱میلیارد دلار رسید که نسبت به سال پیش از آن ۹/۴درصد افزایش نشان میدهد.
شیخمحمد بنزاید آخرینبار در ماه آگوست برای گفتوگو با پوتین به روسیه سفر کرده بود؛ سفری که در جریان آن دو کشور توافقنامه تجارت خدمات و سرمایهگذاری را با هدف تقویت تنوعبخشی به مبادلات تجاری امضا کردند. سفر پیشین رهبر امارات به روسیه نیز در جریان نشست بریکس در سال۲۰۲۴ و پس از پیوستن امارات به این بلوک ژئوپلیتیکی در همان سال انجام شد. براساس بیانیه کرملین، پوتین روز پنجشنبه اعلام کرد که تعداد گردشگران روسی که طی ۹ماه نخست سال۲۰۲۵ به امارات سفر کردهاند به ۵/۱میلیون نفر رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۸درصد افزایش داشته است.
از سوی دیگر امارات متحده عربی از پیوستن به تحریمهای غرب علیه روسیه بهدلیل جنگ اوکراین خودداری کرده و موضع رسمی مشخصی در قبال این درگیری اتخاذ نکرده است و ترجیح میدهد تمرکز خود را بر تلاشهای میانجیگرانه بگذارد.
به همین دلیل است که روابط نهادهای اماراتی با روسیه مورد توجه و بررسی واشنگتن قرار گرفته است. وزارت خزانهداری آمریکا دو شرکت کشتیرانی مستقر در امارات را به اتهام همکاری با شرکت تحریم شده روسی سوفکامفلوت تحریم کرده است.
علاوه بر این، لازم به ذکر است پوتین روز چهارشنبه هفته گذشته میزبان احمد الشرع، رییسجمهور سوریه بود تا درباره آینده پایگاههای نظامی روسیه در سوریه گفتوگو کنند. این دیدار چند روز پس از آن صورت گرفت که روسیه بهطور ناگهانی نیروهای خود را از پایگاهی در شهر قامشلی در شمالشرق سوریه خارج کرد. این تصمیم پس از پیشروی نیروهای دولتی سوریه به مناطقی اتخاذ شد که پیشتر در کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کردها بود.
دورنمای آینده
در چارچوب تحولات ژئوپلیتیکی و اقتصادی جاری، سفر شیخمحمد بنزاید آلنهیان به مسکو را میتوان اقدامی چندلایه از سوی ابوظبی ارزیابی کرد که فراتر از یک دیدار دوجانبه معمولی است. این سفر در نقطه تلاقی سه محور کلیدی معنا مییابد؛ بازتعریف نقش امارات در نظم بینالمللی در حال گذار، تعمیق پیوندهای اقتصادی با قدرتهای غیرغربی و مدیریت توازن میان بازیگران متعارض جهانی.
از منظر ژئوپلیتیکی امارات در سالهای اخیر کوشیده است خود را بهعنوان بازیگری مستقل، عملگرا و قابل اعتماد معرفی کند. میزبانی گفتوگوهای غیرمستقیم میان روسیه و اوکراین و میانجیگری در تبادل اسرا، جایگاه ابوظبی را بهعنوان یک میانجی موثر تقویت کرده است. این نقش بهخصوص در شرایطی که جنگ اوکراین وارد پنجمین سال خود میشود و کانالهای دیپلماتیک سنتی تضعیف شدهاند برای امارات سرمایهای سیاسی محسوب میشود که میتواند در تعاملات آتی با قدرتهای بزرگ مورد استفاده قرار گیرد.
بعد اقتصادی و فناورانه این سفر اهمیت ویژهای دارد. تاکید گفتوگوها بر تجارت، سرمایهگذاری، انرژی، فناوری و فضا نشان میدهد که روابط امارات و روسیه از سطح مبادلات سنتی فراتر رفته و به سمت همکاریهای راهبردی و بلندمدت حرکت میکند. علاقه امارات به سرمایهگذاری در پروژههای بینالمللی روساتم و گسترش دستور کار هستهای، همسو با راهبرد کلان این کشور برای تنوعبخشی به منابع انرژی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی است. این امر همچنین بیانگر تمایل ابوظبی به مشارکت در زنجیرههای فناوری پیشرفته حتی در شرایط فشار و تحریمهای غرب علیه مسکو است.
علاوه بر این، این سفر در بستر تشدید تنشهای آمریکا و ایران معنا پیدا میکند. امارات در حالی که شریک امنیتی ایالات متحده باقی مانده، بهطور همزمان تلاش میکند از درگیر شدن مستقیم در منازعات منطقهای پرهیز کند؛ نمونه آن مخالفت صریح با استفاده از حریم هواییاش برای حمله احتمالی به ایران است. بنابراین به گفته برخی ناظران گفتوگو با پوتین درباره ایران میتواند بخشی از تلاش ابوظبی برای ایفای نقش واسط میان بازیگران متخاصم و کاهش ریسکهای امنیتی پیرامونی باشد.
در همین رابطه است که میتوان گفت، این سفر نشاندهنده راهبرد چندجانبهگرایی متوازن امارات است؛ راهبردی که بر تنوعبخشی به شرکای سیاسی و اقتصادی، افزایش وزن دیپلماتیک از طریق میانجیگری و حفظ انعطافپذیری در برابر نظم جهانی متحول استوار است. چنین رویکردی به امارات امکان میدهد ضمن حفظ روابط با غرب، جایگاه خود را در تعامل با قدرتهایی چون روسیه و بلوکهایی مانند بریکس نیز تثبیت کند.
