الگوی سرمایهگذاری چینی
محمدرضا ستاری – زمانی که شرکت CXMT در ۲۷جولای وارد بورس شد دولت چین با پدیدهای روبهرو شده که فعالان سیلیکونولی از آن با عنوان رویداد ناگهانی ثروت یاد میکنند. این تولیدکننده تراشههای حافظه رایانهای در عرضه اولیه سهام خود با قیمت هر سهم ۶۶/۸یوآن موفق شد ۹/۵۷میلیاردیوآن(۶/۸میلیارد دلار) سرمایه جذب کند؛ عرضهای که بهیکی از بزرگترین عرضههای اولیه تاریخ بازار سرمایه چین تبدیل شد.
علاوه بر این سهام این شرکت پس از نخستین روز معامله در بازار STAR بورس شانگهای با قیمت ۴۹یوآن بسته شد یعنی رشدی معادل ۴۷۰درصد که ارزش کل شرکت را بهحدود ۳/۳تریلیون یوآن رساند.
این رقم CXMT را بهباارزشترین شرکت بورسی سرزمین اصلی چین تبدیل کرده و عرضه اولیه آن نیز بهبزرگترین عرضه اولیه سهام در آسیا در سال جاری بدل شده است.
در نتیجه کارشناسان معتقدند این اتفاق خبر بسیار خوبی برای بزرگترین سهامدار شرکت و نخستین سرمایهگذار آن یعنی دولت چین بود.
سرمایهگذار ریسکپذیر
طبق گزارشی که در این خصوص مجله اکونومیست منتشر کرده در سالهای اخیر شی جینپینگ رییسجمهور چین عملا بهمهمترین سرمایهگذار ریسکپذیر این کشور تبدیل شده است.
او سرمایهگذاری عظیمی روی تبدیل اقتصاد چین بهیک قدرت بزرگ فناوری انجام داده و منابع مالی دولتی گستردهای را بهحوزههایی مانند انرژیهای پاک، خودروهای برقی و صنعت نیمههادی اختصاص داده است. دولت او از شرکتهای تولیدکننده باتری، پهپاد و حتی خودروهای پرنده نیز حمایت کرده است.
تا پایان سال۲۰۲۴ دولت چین از طریق بیش از دوهزار صندوق سرمایهگذاری دولتی موسوم بهGuidance Funds حدود ۱۲تریلیونیوآن سرمایه تعهد کرده بود.
بنابراین برخی ناظران معتقدند شی جینپینگ بهدلیل صبر راهبردی و آیندهنگری قابلتوجه خود شناخته میشود چراکه نخستین تزریقهای بزرگ سرمایه بهاکوسیستم نوآوری چین حدود یکدهه پیش آغاز شد؛ دورهای که تقریبا با چرخه عمر معمول یکصندوق سرمایهگذاری خطرپذیر برابری میکند.
شرکت CXMT تاکنون موفقترین سرمایهگذاری شی جینپینگ محسوب میشود. این شرکت در سال۲۰۱۶ با مشارکت مستقیم دولت تاسیس شد و محصول آن چیزی است که بهHefei Model مشهور شده؛ مدلی که نام خود را از شهر هفئی در شرق چین گرفته است.
دراینالگو دولت بهجای آنکه میان شرکتهای موجود برندگان بازار را انتخاب کند از همان مراحل اولیه بهعنوان شریک سهامدار وارد شرکتهای راهبردی فناوری میشود. این نوع سرمایهگذاریها درحال دگرگونکردن ساختار اقتصاد چین هستند.
تا پیشاز اینهفته باارزشترین شرکت بورسی سرزمین اصلی چین یک بانک سنتی و کمتحرک بود اما اکنون یک شرکت فناوری پیشرفته این جایگاه را در اختیار گرفته است. این سرمایهگذاریها بخشی از تلاش دولت چین برای کاهش سلطه شرکتهای خارجی بر صنایع پیشرفته و افزایش خودکفایی فناوری کشور بهشمار میروند.
درواقع CXMT اکنون درحال بهچالش کشیدن گروه کوچکی از غولهای جهانی این صنعت است. شرکتهای Micron، SK Hynix و Samsung در مجموع بیش از ۹۰درصد بازار جهانی حافظههای DRAM یعنی حافظهای که در تلفنهای هوشمند و لپتاپها استفاده میشود را دراختیار دارند. بنابراین تقاضای سیریناپذیر شرکتهای فعال در حوزه هوشمصنوعی باعث شده ارزش بازار هرسهشرکت در سال جاری از یک تریلیون دلار فراتر رود.
شرکت CXMT نخستین بار در سال۲۰۱۹ و پس از دریافت مجوز استفاده از فناوری حافظه از یک شرکت آلمانی وارد این صنعت شد.
درحالحاضر این شرکت تنها حدود ۸درصد از بازار DRAM را تامین میکند اما انتظار میرود سهم آن بهسرعت افزایش یابد زیرا غولهای فناوری آمریکا ازجمله اپل درحال بررسی خرید تراشههای چینی هستند تا هزینه تولید محصولات مصرفی خود را کنترل کنند.
چالش کمبود خریداران ثروتمند
برآوردها نشان میدهد سرمایهگذاری دولت در CXMT اکنون سود مالی هنگفتی نیز برای پکن بههمراه آورده است. براساس تحلیل اسناد عرضه اولیه سهام این شرکت که در بازار STAR ثبت شده و با کمک ابزارهای هوشمصنوعی بررسی شدند حدود ۱۵سرمایهگذار وابسته بهدولت بهطور مستقیم مالک ۳۶درصد از سهام این شرکت هستند. البته اگر سهام دولت در صندوقهای سرمایهگذاری خصوصی نیز درنظر گرفته شود میزان واقعی مالکیت دولت بسیار بیشتر از این رقم خواهد بود.
ارزش همین سهام مستقیم پس از عرضه اولیه و با درنظرگرفتن کاهش سهم ناشی از انتشار سهام جدید اکنون روی کاغذ بهحدود ۱/۱تریلیونیوآن رسیده است. با فرضهای متعارف این بدان معناست که دولت تاکنون بیش از ۴۰برابر سرمایه اولیه خود بازدهی کسب کرده است.
یکی از نخستین سرمایهگذاران دولتی این شرکت یعنی ChangXin Integrated اکنون مالک سهامی بهارزش ۳۴۵میلیارد یوآن است. چنین سودی آرزوی هر سرمایهگذار خطرپذیر در سیلیکونولی محسوب میشود اما CXMT تنها یکی از سرمایهگذاریهای دولت چین است و همه این سرمایهگذاریها چنین موفقیتی نداشتند.
در بخشهای دیگر سبد سرمایهگذاری دولت پکن با مشکل نبود راه خروج مواجه شده که هیچ سرمایهگذار خطرپذیری علاقهای بهتجربه آن ندارد. در سالهای اخیر با عقبنشینی صندوقهای سرمایهگذاری خصوصی ازجمله سرمایهگذاران آمریکایی از تامین مالی استارتاپهای چینی دولت ناچار شد بهسرمایهگذار نهایی و آخرین پناهگاه شرکتهای نوپا تبدیل شود. این عقبنشینی عمدتا پس از آغاز سرکوب و محدودیتهای شدید دولت علیه بخش فناوری از سال۲۰۲۰ رخ داد.
براساس آمار روزناه صبح جنوب چین و شرکت دادهپردازی Zerone سرمایهگذاران وابسته بهدولت در سال گذشته حدود ۹۰درصد کل سرمایه تعهدشده در بازار سرمایهگذاری خصوصی چین را تامین کردند. باتوجهبه ابعاد عظیم صندوقهای هدایت سرمایه دولت چین برای جبران زیان سرمایهگذاریهای ناموفق خود بهموفقیتهای بیشتری مشابه CXMT نیاز خواهد داشت.
این صندوقهای دولتی بهشدت در معرض فساد قرار دارند. در سال۲۰۲۲ پلیس چین تعدادی از مدیران مسوول بزرگترین صندوق سرمایهگذاری نیمههادی این کشور(صندوقی با ارزش ۳۴۳میلیاردیوآن) را بهاختلاس و سوءاستفاده از داراییهای دولتی متهم کرد. درپی این پرونده پرداختهای این صندوق برای مدتی متوقف شد. وجود فساد حتی مدیریت سالم و پاکدست را نیز با مشکل مواجه میکند زیرا اگر یک مقام دولتی در نتیجه یک سرمایهگذاری منطقی نیز متحمل زیان شده ممکن است با اتهام سوءمدیریت یا فساد روبهرو شود. بههمیندلیل بسیاری از مدیران دولتی بهجای آنکه سرمایهگذاری سهامی را مانند یک سرمایهگذار خطرپذیر واقعی انجام دهند آن را شبیه یک وام مدیریت میکنند و شرایط سخت و محدودکنندهای را بهبنیانگذاران استارتاپها تحمیل میکنند. حتی اگر سرمایهگذاری خطرپذیر دولتی چین شرکتهای موفق بیشتری تولید کند و فساد نیز کاهش یابد همچنان یک مشکل اساسی یعنی کمبود خریداران ثروتمند باقی میماند.
سرمایهگذاران خصوصی در چین ظاهرا منابع مالی کافی برای خرید شرکتهای موفق از دولت را ندارند. شاخص STAR 50 از ابتدای همین ماه حدود ۱۶درصد کاهش یافته؛ موضوعی که نگرانیهایی را ایجاد کرده مبنی بر اینکه سرمایهگذاران برای خرید سهام CXMT سرمایه خود را از سایر شرکتها خارج کردند. برای جلوگیری از ادامه این روند نزولی صندوقهای سرمایهگذاری دولتی حدود ۹میلیارد دلار بهبازار سهام تزریق کردند. بسیاری از بزرگترین سهامداران CXMT نیز باید سهسال صبر کنند تا بتوانند سهام خود را بهفروش برسانند. البته برای شی جینپینگ همانند بسیاری از سرمایهگذاران خطرپذیر او میتواند ارزش داراییهای سبد سرمایهگذاری خود را برمبنای ارزش روز بازار ثبت کند و احتمالا این داراییها نه براساس معیارهای صرفا مالی بلکه بر پایه شاخصهای سیاسی مورد ارزیابی قرار خواهند گرفت.
