قیام نسل Z علیه مودی
محمدرضا ستاری – برای نخستینبار در طول دوران طولانی فعالیت سیاسی نارندرا مودی نخستوزیر هند به نظر میرسد هاله شکستناپذیری سیاسی او ترک برداشته است زیرا یک جنبش نوظهور از جوانان که تنها ۳۷روز پیش تاسیس شده در آخر هفته گذشته دولت مودی را وادار به عقبنشینی تحقیرآمیز کرده و درنهایت به استعفای وزیر آموزش این کشور منجر شد. در همین رابطه روز شنبه، مودی در حالی که دو وزیرش با چهرههایی سرد و جدی در کنار او نشسته بودند، شاهد بود که نمایندگان حزب مردم سوسک (Cockroach Janta Party) یا CJP یعنی حزبی که رهبری اعتراضات را برعهده داشت در برابر رسانهها اعلام کردند دولت با تمامی خواستههای آنها موافقت کرده است.
همچنین حزب سوسک پس از عقبنشینی دول، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با تمجید از آبهیجیت دیپکه بنیانگذار خود نوشت: این رفیق واقعا از هیچ، یک جنبش ساخت. فقط یک صفحه در شبکههای اجتماعی، یک ترند و یک پست همهچیز را تغییر داد. دولت را به زانو درآورد و نخستین استعفای اجباری در ۱۲سال گذشته را رقم زد. آبهیجیت دیپکه تو یک رهبر واقعی هستی.
طبق گزارشی که در این خصوص روزنامه فایننشالتایمز منتشر کرده، اعتراضات تنها به افشای نتایج آزمونهای ملی محدود نمانده و معترضان خشم خود را نسبت به نبود فرصتهای شغلی نیز ابراز کردند؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران، برای مودی بسیار نگرانکنندهتر است. در واقع اکنون، دامنه نارضایتیها از ماجرای درز نتایج آزمونها فراتر رفته و به چالشهای گستردهتری مانند افزایش بیکاری فارغالتحصیلان و کمبود مشاغل باکیفیت و پردرآمد برای ۳۷۰میلیون جوان هند گسترش یافته است. به همین دلیل است که سوشانت سینگ استاد مطالعات جنوب آسیا در دانشگاه ییل در گفتوگویی که با این روزنامه داشته معتقد است: هدف اصلی اعتراضات درنهایت به شخص مودی ختم شد زیرا بخش زیادی از این معترضان در گذشته به مودی رای داده بودند و او وعدههای بزرگی به آنان داده بود، اما اکنون احساس میکنند به آنان خیانت شده و مودی نتوانسته وعدههایش را عملی کند.
بحران بیکاری در پرجمعیتترین کشور جهان
لازم به ذکر است اقتصاد هند طی سالهای اخیر سالانه بیش از ۶درصد رشد کرده که یکی از بالاترین نرخهای رشد اقتصادی جهان به شمار میرود. با این حال افزایش شدید تعداد جوانانی که وارد بازار کار میشوند و همچنین بالا رفتن سطح انتظارات جامعه که بخشی از آن نتیجه وعده مودی برای تبدیل هند به کشوری توسعهیافته تا سال۲۰۴۷ است، موجب شده این میزان رشد اقتصادی نیز برای پاسخگویی به مطالبات جامعه کافی نباشد.
براساس مطالعهای که امسال توسط دانشگاه عظیم پریمجی درباره بازار کار جوانان منتشر شد، نزدیک به ۴۰درصد فارغالتحصیلان ۱۵ تا ۲۵ ساله بیکار هستند. حتی در میان افرادی که شغل دارند نیز تنها بخش کوچکی از آنان از حقوق ثابت برخوردارند و تعداد کمتری از مزایایی مانند بیمه و تامین اجتماعی بهرهمند میشوند.
در همین رابطه است که سانتوش مهروترا نویسنده کتاب هند بدون اشتغال؛ بازاندیشی در روایت رشد اقتصادی هند میگوید: هند باید طی ده سال آینده دستکم سالانه ۹درصد رشد اقتصادی داشته باشد و در ۲۰سال آینده نیز به طور متوسط سالانه ۸درصد رشد کند. همچنین باید نیروی کار را از بخش کشاورزی به سایر بخشهای اقتصاد منتقل کنیم. این انتقال تنها با اتکا به فناوری اطلاعات و خدمات امکانپذیر نیست. در عصر هوشمصنوعی، اگرچه سرمایه انسانی قابلتوجهی داریم اما هنوز فاصله زیادی با تبدیل شدن به یک ابرقدرت فناوریهای پیشرفته داریم.
علاوه بر این یکی از مقامهای ارشد دولت هند که نخواسته نامش فاش شود با تاکید بر نقش آموزش در خروج از فقر، فناوری را عامل اصلی دشوار شدن بازار کار فارغالتحصیلان دانسته و معتقد است: دانشجویان شهرهای کوچک هند، آموزش را راه فرار از زندگی دشوار خود میبینند اما مشکل اینجاست که کل ساختار صنعت تغییر کرده است. پیشتر صنعت فناوری اطلاعات تعداد زیادی نیروی جوان جذب میکرد اما اکنون به دلیل گسترش هوش مصنوعی و ابزارهای یادگیری ماشین، این روند کند شده است. علاوه بر این، بسیاری از افرادی که هماکنون در این صنعت مشغول به کار هستند نیز با اخراج از کار مواجه میشوند.
علت عقبنشینی مودی
در چنین شرایطی حامیان مودی معتقدند عقبنشینی روز شنبه اقدامی حسابشده بود که با هدف آرام کردن معترضان اصلی دانشجویی و جدا کردن آنان از گروههایی انجام شد که اهداف سیاسی گستردهتری را دنبال میکردند.
با این حال راهول گاندی، رهبر حزب کنگره و اصلیترین چهره مخالف دولت، شامگاه سهشنبه پس از برگزاری تحصن در مقابل اقامتگاه رسمی مودی، به مدت سه ساعت توسط پلیس بازداشت شد.
به همین دلیل یکی از مقامات دولتی معتقد است اگر امروز به گذشته نگاه کنیم، شاید بد نبود که اجازه داده شد نارضایتیها درباره موضوع آموزش تا این حد افزایش پیدا کند و سپس یکباره با پذیرش خواستهها از شدت آن کاسته شود. در واقع رویکرد دولت که از یک سو به معترضان واقعی اجازه اعتراض داد و از سوی دیگر با افرادی که دست به خشونت میزدند یا قصد اخلال در امور دولت را داشتند برخورد کرد این امر باعث شد این جنبش دیگر یک حرکت کاملا متحد نباشد.
با این حال خاطره سرکوب شدید پلیس در اعتراضات روز دوشنبه گذشته دهلی احتمالا به این زودیها از ذهن مردم پاک نخواهد شد. در آن روز نیروهای پلیس بارها با گاز اشکآور به دانشجویان حمله کردند و آنان را در مقابل ساختمان پارلمان با باتوم مورد ضرب و شتم قرار دادند.
در نتیجه بهگفته برخی کارشناسان، همانند بسیاری از کشورهایی که طی سالهای اخیر شاهد اعتراضات نسل Zبودهاند، این برخوردها ممکن است خشم عمیقتری را در میان جوانانی برانگیزد که دیگر از اعتراض علنی علیه دولت قدرتمند خود هراسی ندارند. در همین راستا سانجایا بارو تحلیلگر سیاسی هندی به فایننشالتایمز میگوید: همه این افراد جوان هستند و به نظر من حزب حاکم اصلا نمیدانست چگونه باید با آنان برخورد کند. این نسل نسبت به حزب حاکم احساس انزجار عمیقی دارد. برای نخستینبار است که چنین سطحی از نفرت را در میان نوجوانان ۱۶، ۱۷، ۱۸ و ۱۹ ساله میبینم؛ جوانانی که سرشار از خشم هستند و نخستوزیر، وزرا و کل دولت را با شدیدترین الفاظ مورد حمله قرار میدهند. تاکنون ندیده بودم هیچ نخستوزیر هندی به اندازه مودی هدف چنین حجم از توهین و ناسزا قرار گیرد.
یکی از شعارهای رایج معترضان در تجمعهای دانشجویی، نخستوزیر ۷۵ساله هند را با الفاظی بسیار توهینآمیز خطاب میکرد. همچنین بر دیوارهای محل اصلی تجمعات شعارهایی در مخالفت شدید با مودی نوشته شده بود.
معترضان علاوهبر دولت، رسانههای عمدتا حامی حکومت را نیز هدف حملات لفظی قرار دادند و حتی در برخی موارد تلاش کردند به مجریان و خبرنگاران مشهور تلویزیونی حمله کنند. آنان این رسانهها را گودی مدیا مینامیدند؛ اصطلاحی که بازی زبانی میان نام مودی و واژه هندی گودی به معنای سگ دستآموز است.
در واقع شواهد نشان میدهد طی ۱۵سال گذشته، بخش عمده رسانههای اصلی هند به مالکیت بازرگانان نزدیک به دولت درآمدهاند؛ موضوعی که به اعتقاد منتقدان، فضای نقد عمومی از حکومت را به شدت محدود کرده است.
در همین رابطه است که خشم عمومی پس از اعتراضات روز دوشنبه هفته گذشته دهلی شدت گرفت زیرا شبکههای بزرگ تلویزیونی عمدتا بر زخمی شدن نیروهای پلیس و خشونت برخی معترضان تمرکز کردند و ضرب و شتم معترضان مسالمتآمیز توسط پلیس را نادیده گرفتند.
البته با وجود جدی بودن این چالش از سوی نسل جوان، کمتر کسی حاضر است مودی را از نظر سیاسی تمامشده بداند. نخستوزیری که همواره بر پیشینه ساده خانوادگی و سبک زندگی زاهدانه خود تاکید کرده، طی ۱۲سال حضور در قدرت نشان داده سیاستمداری بسیار کارآزموده و توانمند است.
تنها دو ماه پیش، حزب مودی برای نخستینبار در ایالت بنگال غربی بهعنوان چهارمین ایالت پرجمعیت هند پیروزی قاطعی بر مخالفان بهدست آورد. همچنین انتخابات سراسری بعدی تا سال۲۰۲۹ برگزار نخواهد شد و این موضوع به مودی فرصت کافی میدهد تا پیش از مراجعه دوباره به آرای عمومی، نارضایتی نسل جوان را مدیریت و مهار کند.
با این حال اعتراضات اخیر یک واقعیت مهم را آشکار کرد؛ اینکه مردم هند شخص مودی را مسوول تحقق نیافتن آیندهای بهتر میدانند؛ آیندهای که او سالها وعده آن را داده بود.
به همین دلیل است که برخی از ناظران معتقدند، اکنون پرسشهای جدی درباره الگوی توسعه اقتصادی هند مطرح شده است بهخصوص اکنون که مودی مدت طولانی در قدرت بوده است. اگرچه آمارهای کلان رشد اقتصادی چشمگیر به نظر میرسند اما این رشد هنوز نتوانسته فرصتهای شغلی و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی مورد انتظار جامعه هند را فراهم کند.
