نتانیاهو در تله افراطیها
جهان صنعت – پارلمان اسرائیل(کنست) در هفته جاری مجموعهای از قوانین را که ازسوی احزاب ارتدوکس افراطی(حریدیها) ارائه شده و مورد حمایت بنیامین نتانیاهو قرار داشت تصویب کرد. منابع سیاسی بهالمانیتور گفتند که نتانیاهو این قوانین را تنها با یک هدف پیش برد یعنی حفظ ائتلاف حاکم برای انتخابات پارلمانی که قرار است ۲۷اکتبر برگزار شود.
نتانیاهو زیر آتش انتقادها
روز چهارشنبه گذشته نتانیاهو تنها چندلحظه پیش از رایگیری نمایندگان کنست درباره طرح قانونی که مانع بازداشت جوانان ارتدوکس افراطیِ فراری از خدمت سربازی میشد صحن علنی پارلمان را ترک کرد. نمایندگان مخالف هنگام خروج او با فریادهایی مانند «شرمآور است» و «دیگر برو» او را هو کردند. دستیاران وی توضیح دادند که نتانیاهو برای انجام یک گفتوگوی فوری با یحیئیل لایتر سفیر اسرائیل در ایالاتمتحده از صحن مجلس خارج شده است. با این حال خروج او از جلسه از سوی بسیاری صرفا بهانهای غیرقابلقبول تلقی شد زیرا بهگفته ناظران اگر نتانیاهو واقعا میخواست در این رایگیری جنجالی شرکت کند بدون تردید میتوانست چنددقیقه برای حضور در جلسه اختصاص دهد.
باوجود غیبت او این لایحه با ۵۸رای موافق در برابر ۵۴رای مخالف بهتصویب رسید. دونماینده حزب لیکود نیز بهاین طرح رای منفی دادند و در اعتراض بهآن از حزب استعفا کردند. آشکار بود که نتانیاهو نمیخواست دربرابر افکار عمومی دیده شود که شخصا دست خود را بهحمایت از قانونی بالا میبرد که خشم گسترده شهروندانی را برانگیخته که سهسال خدمت اجباری سربازی را میگذرانند و پس از آن نیز سالها در نیروهای ذخیره خدمت میکنند.
گادی آیزنکوت، رییس سابق ستاد کل ارتش صهیونیستی و رهبر حزب «یشار» که اصلیترین رقیب نتانیاهو در انتخابات پیشرو بهشمار میرود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: ترسو. این لکه ننگ دیگری است که هرگز پاک نخواهد شد.
نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین و دیگر رقیب انتخاباتی نتانیاهو نیز در پیامی هشدار داد: اگر این دولت فاجعهبار دوباره انتخاب شود، اسرائیل نابود خواهد شد.
معامله سیاسی
طبق گزارش المانیتور، آخرین قانونی که دانشجویان مدارس علوم دینی یهودی(یشیواها) را از خدمت سربازی معاف میکرد، در سال۲۰۱۴ تصویب شد و اعتبار آن در سال ۲۰۱۸ بهپایان رسید. پس از آن، دیوان عالی اسرائیل چندین بار با درخواست دولت برای تمدید موقت این قانون موافقت کرد که آخرین بار این مهلت تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۳ ادامه یافت.
از آنجا که قانون جدیدی برای تمدید این معافیت تصویب نشد، دیوان عالی در فوریه ۲۰۲۴ و بار دیگر در ماه مه همان سال بهارتش دستور داد مردان ارتدوکس افراطی را نیز بهخدمت سربازی فرابخواند و افرادی را که از خدمت سربازی فرار میکنند، بازداشت کند. در واکنش بهاین تصمیم رهبران احزاب ارتدوکس افراطی در کنست طرح قانونی تازهای ارائه کردند تا ارتش از بازداشت اعضای مرد این جامعه که از خدمت سربازی خودداری میکنند منع شود. زنان ارتدوکس و ارتدوکس افراطی نیز در صورت درخواست از خدمت سربازی معاف هستند اما موضوع خدمت نظامی زنان هرگز بهمساله مهم در عرصه سیاست اسرائیل تبدیل نشده است.
به گفته ناظران، حمایت از این لایحه یکی از آسیبپذیرترین نقاط سیاسی نتانیاهو در دشوارترین رقابت انتخاباتی دوران طولانی فعالیت سیاسی او محسوب میشود.
یک منبع ارشد سیاسی اسرائیلی معتقد است که او تقریبا هیچ گزینهای جز پذیرش خواستههای دو حزب ارتدوکس افراطی یعنی شاس و یهودیت متحد توراتی نداشت؛ دو حزبی که پیشبینی میشود در انتخابات آینده مجموعا حدود ۱۵ کرسی کنست را بهدست آورند. با توجه بهآرایش فعلی نیروهای سیاسی، نتانیاهو بدون حمایت این دو حزب قادر بهتشکیل دولت نخواهد بود.
همانگونه که پایگاه خبری Ynet در ۲۳ژوئن گزارش داد حمایت نتانیاهو از این لایحه بخشی از توافقی گستردهتر میان حزب لیکود و دو حزب ارتدوکس افراطی بود. براساس این توافق، این دو حزب نهتنها متعهد شدند از تشکیل دولت آینده بهرهبری نتانیاهو حمایت کنند بلکه ائتلاف حاکم نیز موظف شد پیش از پایان فعالیت کنست در هفته جاری مجموعهای از لوایح بسیار بحثبرانگیز را بهتصویب برساند.
یکی از مهمترین این لوایح، قانونی است که تحصیل تورات را بهعنوان یکی از ارزشهای بنیادین دولت یهود بهرسمیت میشناسد؛ اقدامی که در عمل جایگاهی نزدیک بهاصول قانون اساسی بهآن میدهد. در مقابل احزاب ارتدوکس افراطی نیز متعهد شدند از طرحهای قانونی مورد نظر نتانیاهو برای تضعیف نظام قضایی رژیم صهیونیستی حمایت کنند؛ هدفی که او سالهاست برای افزایش اختیارات دولت و کاهش نفوذ دستگاه قضایی دنبال میکند.
میان ۲انتخاب دشوار
درهمینرابطه سوالی که مطرح میشود این است که چرا نتانیاهو که طولانیترین دوران نخستوزیری در تاریخ رژیم صهیونیستی را در اختیار دارد و همواره بهعنوان یکی از زیرکترین سیاستمداران این رژیم شناخته میشود حاضر شده با حمایت از چنین قانونی، خشم همحزبیهای خود در لیکود نارضایتی هواداران سنتیاش و تحقیر سیاسی ناشی از دفاع از تصمیمی بهشدت نامحبوب را بهجان بخرد؟
بهگفته یک منبع ارشد سیاسی اسرائیلی، پاسخ روشن است؛ اینکه نتانیاهو نمیتواند ائتلاف خود با احزاب ارتدوکس افراطی را که طی یک دهه گذشته ضامن بقای سیاسی او بودند بهخطر بیندازد. این منبع که با المانیتور گفتوگو کرده و نخواست نامش فاش شود گفت: همین ائتلاف بود که در طول سالهای محاکمه طولانی نتانیاهو بهاتهام فساد در دوره ۱۸ماهه حضور او در اپوزیسیون پس از انتخابات۲۰۲۱ و حتی پس از ۷اکتبر از نخستوزیری او محافظت کرد. نتانیاهو طی سالهای اخیر با وعده تصویب قانون معافیت از خدمت سربازی توانسته بود حمایت احزاب ارتدوکس افراطی را حفظ کند؛ وعدهای که در ازای پیوستن آنها بهدولت ائتلافی تشکیلشده در دسامبر۲۰۲۲ داده بود. او قصد داشت بهاین وعده عمل کند اما حمله هفت اکتبر و سپس جنگهای غزه، لبنان و ایران معادلات سیاسی اسرائیل را بهکلی دگرگون کرد و این موضوع را بهحاشیه راند. نتانیاهو بهخوبی از پیامدهای سیاسی معافکردن جوانان ارتدوکس افراطی از خدمت نظامی آگاه بود زیرا این تصمیم باعث میشد بار خدمت سربازی بیشازپیش بر دوش شهروندان غیرارتدوکس قرار گیرد. بههمین دلیل او بارها ارائه این لایحه را بهتعویق انداخت؛ لایحهای که حتی در داخل حزب لیکود نیز مخالفان جدی داشت.
درپی این احکام موجی از بازداشت جوانان ارتدوکس افراطی که از خدمت سربازی خودداری کرده بودند آغاز شد و اعتراضهای خشونتآمیزی در پی داشت.
درچنینشرایطی شرکای سیاسی نتانیاهو تهدید کردند که اگر او بهوعده خود برای تصویب قانون معافیت عمل نکند یا دستکم روند بازداشتها را متوقف نکند از ائتلاف خارج خواهند شد؛ اقدامی که اکثریت پارلمانی او را از بین میبرد و برگزاری انتخابات زودهنگام را اجتنابناپذیر میکرد.
برای تاکید بر جدیت این هشدار رسانههای وابسته بهجریان ارتدوکس افراطی طی هفتههای اخیر گزارشهایی منتشر کردند که از پایان قریبالوقوع همکاری دیرینه میان نتانیاهو و رهبران این جریان حکایت داشت. نتانیاهو در ۱۲جولای دریافت که دیگر فرصتی برای تعلل ندارد؛ زمانی که خاخام اسحاق یوسف، عضو شورای علمای تورات حزب شاس او را دروغگویی که نمیتوان بهاو اعتماد کرد توصیف کرد.
درعینحال نزدیکشدن زمان تعطیلات تابستانی کنست و اظهارات گادی آیزنکوت در ۸جولای مبنی بر اینکه در صورت پیروزی در انتخابات حاضر است با حزب شاس همکاری کند احساس فوریت را برای نتانیاهو دوچندان کرد.
تشکیل یکبلوک متحد
عقبنشینی نتانیاهو دربرابر خواستههای احزاب ارتدوکس افراطی و حمایت از قانون معافیت سربازی را میتوان آغاز رسمی کارزار انتخاباتی سال۲۰۲۶ او دانست. این اقدام تقریبا تضمین میکند که نتانیاهو همراه با احزاب راستگرا، راست افراطی و ارتدوکس افراطی بهصورت یک ائتلاف منسجم وارد انتخابات شود. در عین حال این تصمیم تلاش گادی آیزنکوت برای ایجاد شکاف میان نتانیاهو و متحدان سنتی ارتدوکس او را تا حد زیادی خنثی کرده است.
ویژگی نظام انتخاباتی اسرائیل نیز امتیاز دیگری برای نتانیاهو ایجاد میکند. او با تضمین حمایت احزاب ارتدوکس تشکیل دولتی از سوی مخالفان را بسیار دشوارتر کرده زیرا اپوزیسیون برای دستیابی بهاکثریت پارلمانی بدون حمایت احزاب عربی با مشکل جدی روبهرو خواهد شد.
بنابراین پیشبینی میشود نتانیاهو در جریان مبارزات انتخاباتی دقیقا بر همین نکته تاکید و تلاش کرده رایدهندگان راستگرا را متقاعد کند که تنها راه جلوگیری از نقشآفرینی احزاب عربی در دولت آینده حمایت از ائتلاف اوست.
نتانیاهو طی سالهای فعالیت سیاسی خود رکوردهای متعددی بر جای گذاشته اما شاید تازهترین رکورد او از همه قابلتوجهتر باشد. دولت او در آستانه آن است که یک دوره کامل چهار ساله را بهپایان برساند؛ آن هم در حالی که در دوران زمامداریاش حمله هفتم اکتبر رخ داد؛ حادثهای که از آن بهعنوان بزرگترین فاجعه تاریخ رژیم صهیونیستی یاد میشود. آخرین دولتی که در اسرائیل توانست یک دوره کامل را بدون سقوط طی کند، ۳۸ سال پیش بر سر کار بود.
درنتیجه این منبع ارشد سیاسی اسرائیلی میگوید نتانیاهو امیدوار است با وجود هزینه سیاسی همپیمانی با جامعهای که از نگاه بسیاری حاضر نیست سهم خود را در خدمت نظامی بپردازد بتواند این دستاورد را بهسرمایه انتخاباتی تبدیل کند. او امیدوار است که در بیش از سهماه باقیمانده تا انتخابات جنجال مربوط بهتوافقش با احزاب ارتدوکس افراطی بهتدریج فروکش کند.
بهگفته این منبع نتانیاهو قصد دارد محور اصلی تبلیغات انتخاباتی خود را بر دستاوردهای نظامی قرار دهد. با این حال یکی از نزدیکان بنیامین نتانیاهو که نخواست نامش فاش شود بهالمانیتور گفت: ائتلاف سیاسی با احزاب ارتدوکس افراطی سالها ضامن بقای حکومت نتانیاهو بود اما اکنون ممکن است بهشمشیری دولبه تبدیل شود و درنهایت بهسقوط سیاسی او بینجامد. او افزود که باوجود همه هزینههای سیاسی نتانیاهو ناچار بود از لایحه معافیت از خدمت سربازی حمایت کند زیرا هیچ گزینه دیگری پیش روی او وجود نداشت.
درمقابل مشکلات نتانیاهو فرصت مناسبی را در اختیار گادی آیزنکوت قرار داده است. چالش اصلی آیزنکوت آن خواهد بود که باردیگر افکار عمومی در سرزمینهای اشغالی را بهیاد شکست نتانیاهو در جلوگیری از حمله حماس بیندازد.
درحالیکه مردان ارتدوکس افراطی از خدمت نظامی معاف هستند و علاوه بر آن کمکهزینه تحصیل در مدارس علوم دینی را نیز از محل مالیات شهروندان دریافت میکنند سربازان وظیفه و نیروهای ذخیره ارتش نهتنها سالها در خدمت نظامی حضور دارند بلکه همزمان مالیات نیز میپردازند، شغل یا تحصیل خود را برای انجام خدمت متوقف کرده و در بسیاری از موارد نیز بهدلیل فشارهای ناشی از جنگ با مشکلات روحی و روانی دستوپنجه نرم میکنند.
این پیام سیاسی احتمالا برای بخش قابلتوجهی از رایدهندگان میانهرو و راستگرا جذاب خواهد بود اما آیزنکوت و دیگر رهبران مخالف دولت تنها با طرح این انتقادها نمیتوانند بهپیروزی دست یابند.
آنها باید شهروندان را متقاعد کنند که قادر خواهند بود بدون اتکا بهاحزاب عربی دولت آینده را تشکیل دهند.
درواقع همانگونه که احزاب ارتدوکس افراطی بهپاشنهآشیل سیاسی نتانیاهو تبدیل شدند احزاب عربی نیز ممکن است بهنقطه ضعف راهبردی آیزنکوت بدل شوند زیرا او درشرایطی برای جلب آرای رایدهندگان تلاش میکند که پساز حمله هفتماکتبر فضای سیاسی در داخل سرزمینهای اشغالی بهشکل محسوسی بهسمت راست گرایش پیدا کرده و بخش بزرگی از افکار عمومی نسبتبه مشارکت احزاب عربی در دولت دیدگاهی منفی دارد.
درچنینفضایی هرگونه وابستگی احتمالی اپوزیسیون بهاحزاب عربی میتواند بهابزار موثری در دست نتانیاهو برای بسیج آرای راستگرایان تبدیل شود و معادلات انتخابات پیشرو را بهسود او تغییر دهد.
از همین رو رقابت انتخاباتی آینده اسرائیل نهتنها بر سر مسائل امنیتی و جنگ بلکه بر سر ترکیب ائتلافهای سیاسی، مساله خدمت نظامی و هویت دولت یهود نیز متمرکز خواهد بود؛ موضوعاتی که احتمالا تعیینکنندهترین نقش را در سرنوشت انتخابات ۲۷اکتبر ایفا خواهند کرد.
