موافقت تمامی اعضای «شعام» بهجز یکتن
جهان صنعت – درحالیکه باوجود امضای یادداشت تفاهم ایران و آمریکا در واپسین روزهای خردادماه هنوز بهجز یک دور مذاکره در حاشیه دریاچه لوسرن سوییس با میانجیگری طرفهای پاکستانی و قطری کماکان خبری از ادامه گفتوگو نیست و در روزهای گذشته حتی شاهد تشدید سطح تنش و رویارویی موقت نظامی نیروهای مسلح ایران و آمریکا در تنگههرمز بودیم موج انتقادهای طیفی از نیروهای تندروی داخلی با مذاکرات فروکش نکرده است. انتقادهایی که بهویژه پس از آن اوج گرفت که رهبری با صدور بیانیهای که آشکارا در راستای حمایت و تایید مذاکرات حضوری دیپلماتهای ارشد ایرانی و آمریکایی بود در بخشی از آن تاکید کرده بود که «بنده علیالاصول نظر دیگری داشتم.» در آن بیانیه مهم که روز ۲۸خرادماه امسال منتشر شد البته بالافاصله پس از ذکر این مهم اضافه شده بود: ولی از باب تعهدی که رییسجمهور محترم بهعنوان رییس شورایعالی امنیت ملی از طرف خود و سایر اعضا در پاسداشت حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت بهبنده دادند و تصریح بهقبول مسوولیت آن نمودند اجازه آن را صادر کردم. بیانیهای که در ادامه آن تاکیده شده بود که رییسجمهور تصریح کرده که اگر طرف آمریکایی بخواهد زیادهخواهی کند زیر بار آن نخواهند رفت. رهبری در آن بیانیه در حالی بر آغاز مذاکرات حضوری تاکید کرده بود که پیش از اشاره بهآن جمله خاص تاکید کرده بود که «در مسیر رسیدن بهاین مرحله مسوولان امر از سر دلسوزی و با حسن نظر تلاشهای زیادی را بهعمل آوردند.
جنجال دلواپسان مذاکرات بهبهانه بیانیه رهبری
دلواپسان و مخالفان هرگونه مذاکره و توافق با ایالاتمتحده اما بیتوجه بهمحتوای این بیانیه رهبری که از صدر تا زیر در حکم تایید مذاکرات و حمایت از مذاکرهکنندگان بود صرفا با استناد بر همان یک جمله کوتاه سعی کردند مانع از مذاکرات شده و در ادامه تا آنجا پیش رفتند که با طرح اتهامهایی همچون خیانت و وطنفروشی علیه مذاکرهکنندگان در مواردی صراحتا خواستار اعدام محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکنندگان و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه شدند؛ روندی که تا آنجا پیش رفت که بهویژه در جریان برگزاری مراسم سوگواری محرم طیفی خاص از مداحان نیز وارد گود شدند و درحالی علیه مذاکرات و مذاکرهکنندگان بهتندی موضعگیری کردند که دستکم در یک مورد شخص رییسجمهور را نیز درصورت پافشاری بر ادامه مذاکرات بهقتل و ترور نیز تهدید کردند؛ تهدیدهایی که همزمان از سوی طیفی خاص از تندروهای نزدیک بهجبهه پایداری، درون و بیرون مجلس نیز بهشیوهها و ادبیات گوناگون تکرار شد. هرچند در مقابل نهتنها نیروهای سیاسی میانهرو و اصلاحطلب بهاین شیوه برخورد تندروها واکنش نشان دادند بلکه همزمان حتی برخی از چهرههای شاخص اصولگرا همچون محمدرضا باهنر و غلامعلی حدادعادل نیز در حمایت از تیم مذاکرهکنندگان و روند مذاکرات موضعگیری کردند.
آنچه اما در روزهای گذشته با محوریت دولت و شخص رییسجمهور در راستای خنثیسازی این تلاشهای تندروها برای جلوگیری از ادامه مذاکرات رقم خورد اقدامی هوشمندانه و احتمالا موثر بود. مسعود پزشکیان که با شعار پرهیز از دعواهای جناحی کارش را در قامت رییسجمهور جدید ایران آغاز کرد و در دوسالی که از دوران حضورش در کاخ ریاستجمهوری بهعنوان بالاترین مقام اجرایی مملکت از منظر قانون اساسی میگذرد نیز پیوسته در گفتار و کردار خود بر این مشی و روش پافشاری کرده راهی قم شد و در دیدار با مراجع و علما تلاش کرد که روند مذاکرات را برای آنان توضیح دهد و بهنحوی اطمینان و اعتماد آنان را جلب کند؛ اقدامی که بهویژه بهاین دلیل مهم بود که در ادامه حملاتی که علیه مذاکرات و مذاکرهکنندگان صورت گرفت شماری از اعضای مجلس خبرگان رهبری نیز با صدور بیانیهای در این رابطه انتقادهایی را نسبتبه روند مذاکرات مطرح کردند؛ بیانیهای که البته خیلی زود با واکنش دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری مواجه شد و بدین ترتیب دبیرخانه این نهاد با انتقاد از روش انتشار بیانیه توسط برخی از اعضا اعلام کرد که مواضع رسمی باید ازطریق هیاترییسه مجلس خبرگان رهبری اعلام شود.
تاکید پزشکیان بر حمایت رهبری و شعام از تفاهمنامه
بههرتفسیر اما مسعود پزشکیان که در جریان دیدارهای متعدد خود با شماری از مراجع و علما تلاش کرد نظر مثبت آنان را برای ادامه مذاکرات جلب کند در نشستی با جمعی از اعضای دفتر و بیوت مراجع عظام تقلید بهتشریح شرایط اقتصادی ایران در ماههای اخیر بهآثار محدودیتها و خسارتهای واردشده بهبرخی زیرساختهای اقتصادی، انرژی و تولیدی ناشی از جنگ پرداخت و گفت: امروز ایران در شرایطی وارد عرصه گفتوگو و تعامل میشود که از موضع اقتدار سخن میگوید و این اقتدار نتیجه مقاومت مردم توانمندی نیروهای مسلح و حفظ انسجام داخلی است. پزشکیان در این نشست تاکید کرد: توافق اخیر در چارچوب سیاستهای کلان نظام با هماهنگی کامل با رهبر معظم انقلاب و حمایت شورایعالی امنیت ملی بهدست آمده است.
رییسجمهور که در ادامه برنامههای سفر خود بهقم در نشستی صریح و بیش از دوساعته با اعضای جامعه مدرسان حوزه علمیه قم نیز بهمهمترین تحولات، چالشها، تهدیدها و تصمیمات راهبردی کشور در دوسال گذشته را تشریح کرده در بخش مهمی از سخنانش در این نشست از روند تصمیمگیری برای آغاز مذاکرات دفاع کرد و در عین حال از حملاتی که طی روزهای گذشته علیه دولت و مشخصا دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی صورت گرفته ابراز ناخرسندی کرد. او با بیان اینکه قضاوت منصفانه درباره عملکرد دولت مستلزم درک دقیق شرایط کشور و حجم بحرانهای انباشتهای است که دولت با آن مواجه بوده، تصریح کرد: در چنین شرایطی انتظار میرفت همه جریانهای دلسوز کشور درکنار یکدیگر برای عبور از مشکلات تلاش کنند و از قضاوتهای غیرمنصفانه و تخریب سرمایه اجتماعی نظام پرهیز شود. پزشکیان خواستار واقعبینی در تحلیل شرایط کشور شد و با تاکید بر مسوولیت همه نخبگان، رسانهها و گروههای مرجع در راستای تبیین واقعیتهای کشور را برای مردم و پرهیز از ایجاد انتظارات غیرواقعی و توقعات کاذب تصریح کرد: تمامی مراحل مذاکرات در چارچوب سیاستهای کلان نظام با هماهنگی کامل و مستمر با رهبر معظم انقلاب و در بستر سازوکارهای قانونی کشور دنبال شد. او یادآور شد: باوجود محدودیتها و ملاحظات امنیتی موجود متن نهایی توافق پس از بررسیهای کارشناسی و امنیتی در مراجع ذیصلاح مورد ارزیابی قرار گرفت و در شورایعالی امنیت ملی نیز از حمایت قاطع اعضا برخوردار شد.
انتقاد شدید پزشکیان از همسویی برخی جریانها با دشمن
پزشکیان در بخش دیگری از سخنانش با لحن و ادبیاتی صریحتر نسبتبه نحوه برخورد تندروها نیز ابراز ناخرسندی کرد و گفت: متاسفانه برخی جریانها همسو با عملیات روانی رسانههای معاند تلاش میکنند با تخریب تیم مذاکرهکننده و زیرسوالبردن تصمیمات ملی زمینه تضعیف این دستاورد را فراهم کنند. او بر حمایتهای رهبری شهید از دولت تاکید و با انتقاد از برخی رفتارهای سیاسی و جناحی که موجب تضعیف اعتماد عمومی میشود، تصریح کرد: امروز برخی جریانها بدون توجه بهمصالح کشور عملکرد دولت را آماج اتهامات و تخریبها قرار میدهند درحالیکه دولت برای حفظ وحدت و انسجام کشور از ورود بهبسیاری از مجادلات و پاسخگویی بهبرخی اظهارات پرهیز کرده است. رییسجمهور درباره ابهامات مطرحشده درباره روند مذاکرات نیز توضیح داد و با تاکید بر اینکه تصمیمگیری در شرایط حساس کشور مستلزم انتخاب میان گزینههای مختلف و ارزیابی دقیق هزینهها و منافع هر مسیر است، گفت: در مقطع اخیر نیز جمعبندی غالب اعضای شورایعالی امنیت ملی بر بهرهگیری از ظرفیت دیپلماسی برای تثبیت دستاوردهای میدان و تامین منافع ملی بوده است.
روایت قائمپناه از نشست تصویب تفاهمنامه در شعام
اما ظاهرا این تنها شخص رییسجمهور نیست که تصمیم گرفته با روشنگری درباره روند اتخاذ تصمیمهایی که زمینهساز آغاز مذاکرات ایران و آمریکا شد تلاشهای تندروها برای جلوگیری از روند این گفتوگوها را خنثی کند و بهنظر میرسد دولت با تقسیمکاری معقول و حرفهای با تمام قوا وارد این میدان روشنگری شده است. چنانکه همین دیروز محمدجعفر قائمپناه نیز با حضور در نشستی که با عنوان تبیین اقدامات دولت چهاردهم در جنگ تحمیلی سوم و باحضور مدیران نهاد ریاستجمهوری برگزار شد حتی صریحتر از پزشکیان در ارتباط روند تصمیمگیری درباره مذاکرات توضیح داد و با تاکید بر صدور پیام رهبری بلافاصله پس از تصویب تفاهمنامه در شعام تصریح کرد: پیام رهبر انقلاب قدرت چانهزنی ما را دربرابر آمریکا بالا برده است. او حتی از این نیز فراتر رفت و مشخصا درباره آن جمله خاص در بیانیه رهبری نیز توضیحاتی ارائه کرد. قائمپناه گفت: رهبر انقلاب فرمودند نظر دیگری داشتم. اگر قرار باشد تنها نظر رهبری اجرا شود که دیگر مجلس و شعام معنا ندارد. اگر ایشان میفرمایند که نظر دیگری داشتم خدای نکرده بهمنزله مخالفت نیست چراکه ایشان برای امضای تفاهمنامه مجوز صادر کردند؛ اجازه مذاکره بهرییسجمهوری که درمقابل زیادهخواهی آمریکا و هیچ قلدری حاضر نیست تسلیم شود. این عضو ارشد کابینه با انتقاد از اینکه عدهای در بیانیه رهبری تنها گزاره «بنده علیالاصول نظر دیگری داشتم» را برمیکشند و دیگر بخشها را نادیده میگیرند، گفت: این نوع برداشت صادقانه نیست. پیام رهبری نشان میدهد برای جمهوری اسلامی حتی در حساسترین تصمیمات امنیت ملی خرد جمعی و نهادهای مسوول موضوعیت دارد. او با تاکید بر اهمیت نهادسازی صورتگرفته در ساختار جمهوری اسلامی و بهویژه ایجاد و فعالیت نهادی بالادستی همچون شورایعالی امنیت ملی گفت: در حکمرانی عقلانی جمهوری اسلامی تصمیمهای دشوار از مسیر گفتوگو، جمعبندی نهایی و پذیرش مسوولیت اتخاذ میشود.
رای موافق تمامی اعضای «شعام» بهجز یکتن
معاون اجرایی رییسجمهور با اشاره بهبخش دیگری از پیام رهبری و استفاده از تعابیری همچون دلسوزی و حسن نظر برای دولت گفت: داشتن اختلافنظر درباره تصمیمات سرنوشتساز ملی و نسبتدادن مفاهیمی همچون بیغیرتی، سادهلوحی یا خیانت بهمسوولان و خادمان عزیز ایران شایسته نیست. آیا مصوبات شورایعالی امنیت ملی بدون تایید رهبری قابلیت اجرا دارد؟! رهبری فرمودند که «اجازه صادر کردم» بنابراین پیام رهبری نشاندهنده وجود زنجیره حکمرانی در ایران است. این زنجیره نباید دوگانهساز شود و نباید میان رهبری و اعضای این نهاد شکاف ایجاد کرد چراکه این امر بهنفع دشمن است. قائمپناه اما در مهمترین بخش از سخنان با برشمردن نام افرادی که در نشست شورایعالی امنیت ملی در این رابطه تصمیمگیری کردند، گفت: مقام معظم رهبری فرمودند که جلسه شعام باحضور فرماندهان ارشد نظامی برگزار شود و اگر سهچهارم افراد رأی مثبت دادند پذیرفته شود. رییسجمهور، رییس مجلس، رییس قوهقضاییه، جانشین شهید موسوی، وزیر کشور، رییس سازمانبرنامهوبودجه، وزیر امور خارجه، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، امیر حاتمی و دونماینده ولیفقیه در جلسه حضور داشتند و بهجز یکنفر همه بهتوافق رای مثبت دادند.
هشدار حدادعادل نسبتبه برداشت نادرست تندروها از بیانیه رهبری
چنانکه اشاره شد اما همزمان با مخالفخوانی طیفی خاص از تندروهای جریان اصولگرایی نهتنها برخی نیروهای میانهروی این اردوگاه سیاسی از مذاکرات حمایت کردند بلکه همزمان برخی چهرههای نزدیک بههمان جریانهای تندرو نیز درمقابل طیف اقلیت این جریان اعلام موضع کرده و خواستار حمایت از مذاکرهکنندگان شدند. در این میان اما سخنان اخیر غلامعلی حدادعادل که در یک گفتوگویی تلویزیونی تفسیرهای خاص تندروها از بیانیه رهبری را مورد انتقاد قرار داد از جهاتی بسیار مهم بوده چهآنکه او همواره ازجمله نزدیکترین چهرهها بهرهبری شهید بوده و در جریان مذاکرات برجام که شاهد شکلگیری جریان موسوم به«دلواپسان» بودیم نیز ریاست فراکسیونی را در مجلس وقت برعهده داشت که علنا مهمترین پایگاه پایداریها در آن مقطع بهشمار میرفت. باوجود این اما حداد عادل در مواضع تازه خود با نگاهی فراجناحی نسبتبه سوءبرداشتهایی که از تعبیر «علیالاصول» در بیانیه رهبری صورت گرفت هشدار داد. او با تاکید بر اینکه این برداشتها از بیانیه رهبری غلط است، خواستار تفسیر همهجانبه بیانیه شد و گفت: اگر فقط یک سطر آن را بخوانیم که ایشان گفتند «بنده علیالاصول نظر دیگری داشتم» و بقیه عبارات بیانیه را نخوانیم و بهآنها وزن ندهیم تفسیر غلطی است.
حدادعادل با اشاره بهتاکید رهبری در همین بیانیه بر حسن نیت و دلسوزی دولت و تیم مذاکرهکنندگان ایران، گفت: ایشان همچنین میگویند بعد از آنکه مطمئن شدم مسوولان از منافع ملی دفاع خواهند کرد و این قول را بهمن دادند اجازه این تفاهمنامه را صادر کردم اما مذاکرات حضوری را نفی نمیکنند. میگویند انجام مذاکرات حضوری بهاین معنا نیست که هرچه دشمن گفت ما بگوییم چشم و بپذیریم. پس نفس مذاکره حضوری را نفی نمیکنند بلکه میگویند که مذاکره حضوری بهمعنای پذیرش دیکتههای طرف مقابل نیست. این چهره شاخص در جریان اصولگرایی با طرح این پرسش از مخالفان که از کجای این بیانیه این موضوع را میگویند که چرا مذاکره میکنید، گفت: رهبر گفتند که مذاکره انجام شود یا اینکه بگوییم مذاکرهکنندگان خیانت و وطنفروشی کردند؟!
او با تاکید بر اینکه این بیانیه در داخل کشور دوقطبی ایجاد کند، گفت: رهبر انقلاب با عبارت «علیالاصول من نظر دیگری داشتم» دست مذاکرهکننده ایرانی را پُر میکنند. حدادعادل با یادآوری تاکید همیشگی رهبر شهید در روابط خارجی بر سه اصل عزت، حکمت و مصلحت تاکید کرد: رهبر انقلاب در همین پیام کوتاه هرسهجنبه را در نظر داشتند. آنجاکه میگویند من نظر دیگری داشتم یعنی عزت ملت ایران بالاتر بوده و آنجاکه میگویند رییسجمهور و مسوولان تعهد دادند از منافع ملی دفاع کنند ناظر بر حکمت و مصلحت است.
انتقاد شدید حدادعادل از خائنخواندن مذاکرهکنندگان
با این همه پرسش اصلی در چنین شرایطی قاعدتا این است که باتوجه بهتمامی آنچه هم در سخنان رییسجمهور و معاون اجرایی ریاستجمهوری دیده میشود و هم حتی غلامعلی حدادعادل بهعنوان یکی از مخالفان سرسخت برجام مورد تاکید قرار گرفته چرا بازهم چنین سوءبرداشتی از بیانیه رهبری صورت گرفته؛ پرسشی که حدادعادل درپاسخ بهآن گفته است: امیدوارم هوای نفس یا سوءفهم نباشد. باید هر کاری را با این معیار بسنجیم که چه کسی از اختلاف در میان مردم سود میبرد. اگر دیدیم دشمن از این اختلاف سود میبرد باید سکوت کرده و روش خود را تغییر دهیم. ایجاد دودستگی و خالیکردن دل مردم بهسود انقلاب و کشور نبوده بلکه همان چیزی است که دشمنان میخواهند. این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام پس از تاکید بر اینکه دشمنان سخنانی را با طراحی قبلی مطرح کرده تا جامعه را دچار دودستگی کنند، با لحنی بهمراتب صریحتر ادامه داد: برخی مزدور و مامور از دشمن هستند. حادعادل در بخش پایانی سخنانش نیز ضمن تاکید بر اینکه انتقاد و ارائه پیشنهاد از آنجاکه میتواند دست مذاکرهکنندگان را قویتر کند، تصریح کرد: اینکه گفته شود کسانی که برای مذاکره رفتند خائن هستند نقد نبوده بلکه مخالفت صریح با بیانیه رهبر انقلاب است. ملت میتواند اظهارنظر کند اما نباید دودستگی ایجاد کرد و هرکسی را که وارد مذاکره میشود خائن نامید!
