بنبست در تبادل پیامهای دیپلماتیک
جهان صنعت – سرانجام پس از چند روز بحث و بررسی درباره آخرین طرح پیشنهادی ایالاتمتحده برای پایان دادن به جنگ و دستیابی به توافق صلح، حوالی بعدازظهر یکشنبه بود که ابتدا خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی از ارسال پاسخ ایران به این طرح پیشنهادی از طریق طرف پاکستانی خبر داد. ایرنا بدون اشاره به جزئیات پاسخ تهران به طرح پیشنهادی واشنگتن، صرفا تاکید کرد که «براساس طرح پیشنهادی، مذاکرات در این مرحله بر موضوع خاتمه جنگ در منطقه متمرکز خواهد بود.» حال آنکه ساعتی بعد، ایسنا نیز در خبری در ارتباط با ارسال پاسخ ایران به آمریکا از طریق میانجیگر پاکستانی، تاکید کرد که تمرکز اصلی پاسخ ایران به طرح پیشنهادی آمریکا بر «خاتمه جنگ» و «امنیت دریانوردی» در خلیج فارس و تنگه هرمز است. همچنین حوالی غروب یکشنبه نخستوزیر پاکستان نیز با تایید خبر دریافت پاسخ ایران تاکید کرد که اسلامآباد پاسخ تازه جمهوری اسلامی را دریافت کرده است. شهباز شریف همچنین بر تعهد پاکستان برای ادامه تلاشهای صادقانه جهت رسیدن به صلح پایدار تاکید کرد و با استناد به اولین دور مذاکرات اسلامآباد و نقشآفرینی پاکستان در برقراری آتشبس موقت کنونی میان ایران و آمریکا گفت: «با اشتیاق و عزم راسخ در تکاپوی برقراری صلح در همسایگی خود و کمک به امنیت پایدار در منطقه و جهان هستیم.» نخستوزیر پاکستان بیان کرد که «فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده ارتش تایید کرده که ما پاسخ تازه ایران را دریافت کردهایم.»
واکنش فوری ترامپ به پاسخ تهران
هنوز اما ساعاتی از انتشار این اخبار نگذشته بود که کمکم شاهد شکلگیری روزنههای امیدی هرچند کمسو نسبتبه احتمال کاهش سطح تنش و ازسرگیری مذاکرات ایران و امریکا بودیم که دونالد ترامپ به پاسخ ایران به طرح پیشنهادی ۱۴ مادهای خود واکنش نشان داد و در پیامی مختصر و البته صریح در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت: «من همین الان پاسخ به اصطلاح «نمایندگان» ایران را خواندم. این را دوست ندارم؛ کاملا غیرقابل قبول است! از توجه شما به این موضوع سپاسگزارم.»
رییسجمهور ایالات متحده که شامگاه یکشنبه به وقت تهران، در جریان یک گفتوگوی کوتاه با وبسایت آکسیوس نیز بار دیگر بر موضع خود در مخالفت با پاسخ ایران تاکید کرد، بار دیگر زبان به تهدید نظامی علیه ایران گشود. آکسیوس در حالی اعلام کرد «ترامپ در این مصاحبه کوتاه مشخص نکرده که آیا قصد ادامه مذاکرات را دارد یا بهطور بالقوه گزینه اقدام نظامی را انتخاب میکند» که در ادامه تاکید کرد که رییسجمهور ایالات متحده اصرار دارد که او تنها کسی است که درباره ازسرگیری مذاکرات تصمیمگیری خواهد کرد. ترامپ که مشخصا به پرسشی درخصوص واکنش و نظر بنیامین نتانیاهو نخستوزیر اسرائیل در رابطه با پاسخ ایران پاسخ میداد، با اشاره به اینکه «با نتانیاهو درباره ایران گفتوگو کردم»، گفت: «این یک تماس بسیار خوب بود و ما رابطه خوبی داریم.» هرچند ترامپ بلافاصله تاکید کرد که «مذاکرات ایران مسوولیت من است، نه هیچکس دیگر.»
تهدید ایران به حمله نظامی در آستانه سفر ترامپ به پکن
رییسجمهور امریکا در سخنانی که در جریان گفتوگوی خود با مجله خبری-تحقیقاتی «فول میجر» (اندازهگیری کامل) که بر مسائل و امور سیاسی در ایالات متحده و جهان متمرکز است و بهصورت هفتگی تهیه و پخش میشود، بار دیگر بر ضرورت خروج اورانیوم غنیشده از ایران تاکید کرد و مدعی شد که «آمریکا محل ذخیره اورانیوم ایران را میداند و اگر کسی به آن نزدیک شود، منفجرش میکند!» رییسجمهور ایالات متحده در بخش دیگری از این مصاحبه با خانم شریل اتکیسون روزنامهنگار تحقیقی، درباره چگونگی پایان دادن به جنگ توضیح داد و گفت: «میتوانیم دو هفته دیگر به ایران حمله کنیم و تکتک اهداف باقیمانده را بزنیم!»
ادعایی که بلافاصله پس از انتشار، به یکی از سوژههای جدی رسانهای تبدیل شد و برخی ناظران نیز با اشاره به بازه زمانی حدودی که ترامپ بهعنوان زمان احتمالی ازسرگیری حملات به ایران مطرح کرده، مدعی شدند که احتمالا منظور ترامپ از اعلام این بازه زمانی این است که اگر بنابر حملات مجدد نظامی باشد، این حملات پس از بازگشت او از پکن انجام خواهد گرفت آنهم در حالی که روز گذشته سخنگوی وزارت امور خارجه چین با اشاره به سفر روزهای پیشروی رییسجمهور امریکا به پکن گفت: «دونالد ترامپ از ۱۳ تا ۱۵ مه (۲۳تا۲۵ اردیبهشتماه) در یک سفر رسمی به چین خواهد آمد.» این درحالی بود که کاخ سفید نیز شامگاه یکشنبه در بیانیهای اعلام کرد: «دونالد ترامپ رییسجمهور ایالات متحده عصر چهارشنبه وارد پکن خواهد شد و سفرش تا روز جمعه ادامه خواهد داشت»؛ سفری که بنابر تاکید بیانیه کاخ سفید، شامل دیدار با شی جینپینگ رییسجمهور چین نیز خواهد شد.» جالب آنکه پیرو انتشار اخباری که طی روزها و هفتههای گذشته منتشر شده و هرکدام بهنحوی و از جنبهای خاص بر اهمیت این سفر در سرنوشت جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران تاکید کردهاند، روز گذشته القدس العربی نیز به این مهم پرداخت و نوشت: «انتظار میرود رییسجمهور امریکا در جریان سفر خود به پکن در مورد جنگ ایران نیز با همتای چینی خود گفتوگو کند.»
همزمان اما در حالی شاهد این ادبیات تهدیدآمیز ترامپ علیه ایران بودیم که بنیامین نتانیاهو نیز مدعی شده که جنگ و تجاوزات رژیم تحت حاکمیتش علیه ایران هنوز به پایان نرسیده است. نخستوزیر اسرائیل با طرح این ادعا که «ایران درصدد تولید بیشتر موشکهای بالستیک است»، سعی کرد تلاشهایش برای ازسرگیری حملات نظامی به خاک ایران را نزد جامعه جهانی موجه جلوه دهد.
واکنش بقائی به رد پاسخ تهران ازسوی ترامپ
در شرایطی که اما واکنش کوتاه ترامپ در مخالفت با پاسخ تهران، با واکنشهای متعددی مواجه شد، صبح روز گذشته اسماعیل بقائی در نشست هفتگی خود با خبرنگاران به موضعگیری اخیر ترامپ که پس از گفتوگوی تلفنی با نتانیاهو، پاسخ ایران را «ناکافی» و «غیرقابل قبول» خوانده، واکنش نشان داد و در پاسخ به این پرسش که ایران چه امتیازاتی را مطالبه کرده بود که آمریکاییها با آن مخالفت کردند، گفت: «ما هیچ امتیازی را مطالبه نکردیم؛ تنها چیزی که مطالبه کردیم، حقوق مشروع ایران است.» سخنگوی دستگاه دیپلماسی با انتقاد از آنچه «زیادهخواهیهای امریکا» خواند، توضیح داد: «پیشنهاد ما مبتنی بر این بود که در تنگه هرمز تردد ایمن صورت بگیرد؛ آنچه ما در متن پیشنهادی خود مطرح کردیم، خواستههای معقول و مسوولانهای بود و همچنین پیشنهادات سخاوتمندانه؛ موضوعی که برای خیر، ثبات و امنیت منطقه بود.» او با تاکید بر اینکه تلاش برای برقراری تردد امن در تنگه هرمز و برقراری صلح و امنیت در کل منطقه، نه زیادهخواهانه است و نه غیرمسوولانه، از اینکه طرف آمریکایی کماکان براساس ذهنیتهایی که ساخته و پرداخته رژیم صهیونیستی است، بر دیدگاه یکسویه و خواستههای نامعقول خود پافشاری میکند، ابراز تاسف کرد و در پاسخ به پرسشی دیگر مبنیبر اینکه مقامهای آمریکایی، ایران را «قلدر منطقه» و عامل ناامنی معرفی میکنند، گفت: «ایران یک بازیگر مسوولیتپذیر در منطقه است؛ ما قلدر نیستیم بلکه قلدرستیز هستیم!»
اختلافنظر تهران و واشنگتن بهروایت بقائی
بقائی در بخش دیگری از این نشست مطبوعاتی به پرسشی درباره محتوای پیشنهاد ایران به آمریکا نیز پاسخ داد و گفت: «ما قبلا هم گفته بودیم که در این مرحله تمرکز ما بر چیزی است که فوریت دارد و آن خاتمه جنگ در همه جبههها به شمول لبنان و تامین ایمنی و امنیت دریانوردی در خلیج فارس و تنگه هرمز و همزمان توقف اقدامات خلاف قانون و راهزنی دریایی آمریکا علیه کشتیهای تجاری است.» او گفت: ««این یک امر بسیار مسوولانه و معقول است که در وضعیتی که با آن مواجه هستیم، اولویتها را ببینیم و برای حل و فصل آنها متمرکز شویم، تا اینکه درباره موضوعاتی صحبت کنیم که سابقا حداقل دو بار منجر به جنگ شده است.» سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین درباره موضعگیری اخیر ترامپ در اعلام نارضایتی از پاسخ ایران گفت: «ما هر وقت لازم باشد میجنگیم و هر وقت تشخیص دهیم از سلاح دیپلماسی استفاده میکنیم تا منافع ملت ایران را تحقق بخشیم. رضایت دیگران برای ما مهم نیست.» او در عین حال با تاکید بر اینکه ایالاتمتحده تاکنون در مذاکرات «رفوزه» شده، گفت: «آمریکا در هر روند دیپلماتیکی که در ۲۰سال اخیر مشارکت داشته، مدام مرتکب بدعهدی شده است، از جمله خروج از برجام در سال۲۰۱۸ و در یک سال اخیر، بدتر از آن حمله به میز دیپلماسی و مذاکره.»
بقائی در پاسخ به پرسشی دیگر درباره مهمترین اختلافات ایران و امریکا و همچنین احتمال ازسرگیری مذاکرات در آینده نزدیک گفت: «بین طرفی که صرفا دنبال حقوق بنیادین خود است و طرفی که بر تضییع حقوق طرف مقابل اصرار دارد، اختلاف نظر وجود دارد.
ما درباره ردوبدل کردن امتیاز صحبت نمیکنیم. آزاد کردن پولهای بلوکه شده ایران امتیازی نیست که آمریکا بخواهد به مردم ایران بدهد؛ این یک مطالبه و حق است و در رابطه با بحث توقف آنچه تحت عنوان «محاصره دریایی» از آن نام میبرند، توقف یک اقدام خلاف قانون است و امتیازی نیست که به ایران بدهند.»
تاکید بقائی بر ادامه نقشآفرینی پاکستان بهعنوان میانجی
بقائی که تاکید کرده سفر ترامپ به چین، یک سفر دوجانبه است و مسائلی که در جریان دیدارهای مطرح میشود، به خودشان مربوط است، به آنچه درخصوص احتمال میانجیگری برخی بازیگران منطقهای و بینالمللی همچون قطر و چین مطرح شده نیز واکنش نشان داد و با تاکید بر روابط نزدیک تهران با پکن و دوحه تصریح کرد: «میانجی مذکرات ایران و آمریکا همچنان پاکستان است.» سخنگوی وزیر امور خارجه با تاکید بر اینکه «بسیاری از کشورها با ما تماس میگیرند و بهطور کلی در تماس هستند» گفت: «در عین حال کشورهای منطقه نگرانیهای واقعی نسبتبه تشدید تنشها در منطقه دارند و ما قدردان طرفها و کشورهایی هستیم که با حسننیت از تمامی مساعی جمیله خود برای مجاب کردن طرفهای مقابل جهت تنشزدایی و ایجاد ثبات در منطقه استفاده میکنند.» هرچند بنابر تاکید موکد سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی کماکان این پاکستان است که بهعنوان طرف میانجی در مذاکرات ایران و امریکا نقشآفرینی میکند. او گفت: «اسلامآباد بهعنوان میانجی رسمی به فعالیت خود در این زمینه ادامه میدهد و بقیه کشورها ازجمله قطر نیز با هردو طرف ارتباط دارند و ایدهها و نظراتی دارند که هر موقع لازم بدانند، آن را مطرح میکنند.»
رد ادعای مخالفت دستگاه دیپلماسی با انسداد تنگه هرمز
شاید اما یکی از بخشهای مهم صحبتهای سخنگوی وزارت خارجه ایران آنجا بود که این مقام مسوول در دستگاه دیپلماسی با پرسشی درباره آنچه درخصوص مخالفت وزارت امور خارجه با بستن تنگه هرمز مطرح شده، مواجه شد. بقائی در واکنش به این ادعاها تصریح کرد: «وزارت امور خارجه بخشی از جمهوری است و تصمیمهایی که براساس سلسلهمراتب نظام اتخاذ میشود، برای وزارت خارجه کاملا مطاع است.
درباره تنگه هرمز گاهی وقتها یک عبارتپردازیهایی استفاده میشود که دقیق نیست. من بارها تاکید کردم که تدابیری که جمهوری اسلامی ایران از ۹ اسفندماه متعاقب تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی و همراهی برخی کشورهای منطقه اتخاذ کرد، براساس حقوق بینالملل و قوانین داخلی است؛ کشور ساحلی که مورد تجاوز نظامی قرار گرفته و در کنار تنگهای بینالمللی قرار دارد، مجاز است تدابیر لازم را برای جلوگیری از سوءاستفاده از آبراه و جلوگیری از ادامه تجاوزات نظامی اتخاذ کند.
بنابراین وزارت خارجه قطعا در این رابطه موضع شفاف دارد و همچنین باید تاکید کنم که وزارت خارجه بخش مجزایی از سامانه تصمیمگیری و حاکمیت کشور نیست.» با این همه بقائی در بخش پایانی صحبتهایش در این نشست مطبوعاتی تصریح کرد: «ما نشان دادیم فارغ از پارازیتهایی که ممکن است از نقاط مختلف ساطع شود، بر منافع ملی ایران متمرکز هستیم و به هر شیوهای که لازم باشد و هر طور که اقتضا کند، در مسیر تامین منافع ملیمان اقدام خواهیم کرد.»
شروط ۵گانه ایران برای مذاکره بهروایت سردار جعفری
این درحالی است که روز گذشته سردار محمدعلی جعفری، فرمانده پیشین سپاه به تشریح شروط پنجگانه و خطوط قرمز جمهوری اسلامی برای هرگونه مذاکره احتمالی پرداخته و به خبرگزاری فارس گفته «پاسخ ایران به آمریکا بر مبنای پنج پیششرط اصلی که دقیقا همان مطالبات حقه و طبیعی جمهوری اسلامی ایران است تنظیم شده و تا زمانی که این پیششرطها محقق نشود، مذاکرهای انجام نخواهد شد.» او این شروط را «حداقل انتظارات یک ملت مقتدر» خوانده و گفته است: «تصمیم نظام در این شرایط حساس، همان پیششرطهای اساسی پنجگانه برای ورود به هر نوع مذاکره احتمالی است. یعنی تا زمانی که جنگ در همه جبههها پایان نیافته، تحریمها برداشته نشده، پولهای بلوکهشده آزاد نگشته، خسارتهای ناشی از جنگ جبران نشده و حق حاکمیت ایران بر تنگه هرمز به رسمیت شناخته نشده باشد، هیچ مذاکره دیگری در کار نیست.»
