«نه به جنگ»؛ صدای بلند مادرید در اروپا
جهان صنعت – اسپانیا در واکنش اروپا به جنگ ایالاتمتحده و اسرائیل علیه ایران پیشگام شده و از زمان آغاز این درگیری در یکی از قاطعترین مواضع عمومی را در میان کشورهای اتحادیه اروپا اتخاذ و به شکلدهی سیاستهای این اتحادیه کمک کرده است.
پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا بهصورت علنی این جنگ را محکوم و آن را غیرقانونی و خطرناک توصیف کرده است. او در یک سخنرانی تلویزیونی در ۴ مارس اعلام کرد که موضع اسپانیا نه به جنگ است و هشدار داد که این درگیری میتواند پیامدهای گسترده منطقهای و جهانی بهدنبال داشته باشد و خواستار بازگشت به مسیر دیپلماسی شد.
اسپانیا در ادامه، این موضع را به سیاست عملی تبدیل کرد. مادرید حریم هوایی خود را به روی تمامی هواپیماهای نظامی آمریکا که در عملیات مرتبط با این جنگ مشارکت دارند بست. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که پیشتر نیز با استفاده از پایگاههای مشترک آمریکا و اسپانیا مانند روتا و مورون برای این عملیات مخالفت کرده بود. مقامهای اسپانیایی اعلام کردند که این اقدامات نشاندهنده مخالفت این کشور با مشارکت در جنگی است که آن را غیرقانونی و ناعادلانه میدانند.طبق گزارشی که المانیتور در این خصوص منتشر کرده، اگرچه اسپانیا تنها کشور اروپایی خواهان کاهش تنش نیست اما به گفته پل موریاس، مدیر مرکز امور بینالملل بارسلونا، مادرید هم در سطح گفتمانی و هم در سطح سیاستگذاری برجستهتر عمل کرده است از جمله با امتناع زودهنگام از حمایت از عملیات نظامی خاورمیانهای دونالد ترامپ. حزب سوسیالیست کارگران اسپانیا به رهبری سانچز نیز این رویکرد را با مخالفت مستمر با مداخلات نظامی، از عراق گرفته تا غزه، اوکراین و ونزوئلا همراه کرده است.
موریاس میگوید: دولت اسپانیا تلاش دارد نشان دهد که در مواجهه با بحرانهای مختلف رویکردی یکسان و منسجم دارد. به گفته او، موضع این کشور همچنان مخالفت با نقض قوانین بینالمللی است.
نگرانیهای مهاجرتی
اسپانیا همچنین نسبت به خطرات بیثباتی منطقهای بهویژه احتمال افزایش موجهای مهاجرتی هشدار داده است. کشورهای حوزه مدیترانه از جمله اسپانیا همواره بیشترین بار جابهجایی جمعیت ناشی از درگیریها در خاورمیانه و شمال آفریقا را بر دوش داشتهاند.
در سال۲۰۲۴، نزدیک به ۲۰۸هزار مهاجر از طریق دریای مدیترانه وارد اروپا شدند که عمدتا ناشی از درگیریها در کشورهایی مانند سوریه و یمن بود. هرچند آمار سال ۲۰۲۵ هنوز نهایی نشده اما دادههای رسمی تا ماه نوامبر نشاندهنده کاهش ۲۲درصدی این روند است.
در نتیجه میتوان گفت موضع اسپانیا نسبت به سایر قدرتهای اروپایی صریحتر بوده است؛ کشورهایی که تلاش دارند ضمن فاصله گرفتن از این درگیری، از تحریک دولت ترامپ نیز خودداری کنند. ایتالیا نیز استفاده از پایگاههای خود برای عملیات علیه ایران را ممنوع کرده در حالی که فرانسه اعلام کرده هواپیماهای آمریکایی تنها در صورت دریافت مجوز دیپلماتیک قبلی میتوانند از حریم هوایی این کشور استفاده کنند.
اهداف داخلی و منافع بینالمللی
تحلیلگران معتقدند که سیاست داخلی نقش مهمی در موضعگیری قاطع اسپانیا دارد. خاویر کربونل، تحلیلگر مرکز سیاستگذاری اروپا بر این باور است که دولت چپگرای سانچز انگیزههای قوی برای اتخاذ موضعی سختگیرانه علیه جنگ دارد.
او میگوید: این جنگ در اسپانیا بسیار سیاسی است و به شکافهای داخلی در زمان جنگ عراق اشاره میکند؛ زمانی که اعتراضات گسترده با شعار نه به جنگ شکل گرفت، شعاری که امروز نیز تکرار میشود.
بنابراین با توجه به اینکه دولت سانچز در اقلیت قرار دارد، مخالفت با جنگ بهعنوان ابزاری برای بسیج جریانهای چپ در برابر اکثریت راستگرای پارلمان نیز عمل میکند.
سانچز همچنین تلاش کرده خود را بهعنوان یکی از صداهای برجسته جریان پیشرو در سیاست جهانی مطرح کند. او قصد دارد در ۱۷ آوریل میزبان نشست «بسیج جهانی پیشرو» در بارسلونا باشد و در کنار رهبران چپگرای دیگر، از جمله روسایجمهور برزیل و کلمبیا، به بررسی چالشهای جهانی بپردازد. هدف این نشست هماهنگی برای مقابله با افزایش اقتدارگرایی، پوپولیسم راستگرا و تضعیف نهادهای چندجانبه است.
وابستگی تجاری محدود
منافع ملی نیز در شکلگیری واکنش مادرید نقش داشته است. این درگیری بازارهای انرژی را متلاطم کرده و اسپانیا را واداشته تا سقف ۵/۱۱میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی خود آزاد کند و بسته حمایتی ۵میلیارد یورویی برای حمایت از خانوارها و کسبوکارها ارائه دهد.
در عین حال روابط تجاری محدودتر اسپانیا با ایالاتمتحده به این کشور فضای مانور بیشتری داده است. حجم تجارت دوجانبه دو کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۷میلیارد دلار بوده در حالی که این رقم برای آلمان ۲۷۶میلیارد دلار و برای بریتانیا بیش از ۴۳۴میلیارد دلار است.
اگرچه ترامپ تهدید به اقدامات تلافیجویانه اقتصادی کرده، تحلیلگران معتقدند بازار واحد اتحادیه اروپا از اسپانیا محافظت میکند و هدف قرار دادن یک کشور بهتنهایی بدون پیامدهای گسترده امکانپذیر نیست.
اختلاف بدون تقابل
با وجود تنشها سانچز تلاش کرده موضع اسپانیا را اصولی و نه ضدآمریکایی نشان دهد و تاکید کرده است که متحدان میتوانند در عین حفظ همکاری، اختلافنظر داشته باشند.
او بهدنبال اتخاذ موضعی میانه است؛ موضعی که بهجای تسلیم در برابر فشار تلاش میکند احترام طرف مقابل را جلب کند. با این حال انتظار نمیرود تغییری اساسی در سیاست خارجی اسپانیا نسبت به واشنگتن رخ دهد. این کشور احتمالا همچنان از حمایت از عملیات در ایران خودداری خواهد کرد اما به تعهدات خود در چارچوب ناتو پایبند میماند.
تحلیلگران تاکید میکنند که در صورت فعال شدن ماده ۵ ناتو، اسپانیا بهطور کامل واکنش نشان خواهد داد؛ به این معنا که اگر یکی از اعضای این پیمان مورد حمله قرار گیرد، سایر اعضا موظف به دفاع از آن هستند.
برای نمونه زمانی که یک پایگاه بریتانیایی در قبرس هدف حمله قرار گرفت، اسپانیا بهسرعت ناو جنگی خود را برای دفاع از داراییهای ناتو به منطقه اعزام کرد.
