از تعطیلی تا آینده نامعلوم!
جهان صنعت– سینما و هنر بهعنوان یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین رسانهها در جوامع مختلف، همواره نقش بسزایی در شکلدهی به فرهنگ و هویت ملی ایفا کردهاند. اما در ایران این حوزه بهدلیل شرایط سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خاص خود، با چالشهای متعددی روبهرو بوده است. در این روزها بهویژه پس از آغاز حملات هوایی به ایران، سینما و سایر فعالیتهای هنری با بحران جدی مواجه شدهاند. تعطیلی سینماها و محدودیتهای شدید بر فعالیتهای هنری، نهتنها به کاهش درآمد این حوزه منجر شده بلکه پیامدهای عمیقتری را نیز برای هنرمندان و جامعه به همراه داشته است. از زمان آغاز بحرانهای اجتماعی در ایران، سینماها بهعنوان یکی از مکانهای عمومی و تجمعی، نخستین قربانیان این شرایط بودهاند. با افزایش تنشها و ناآرامیها، دولت به منظور کنترل اوضاع و جلوگیری از تجمعات عمومی، اقدام به تعطیلی سینماها و سایر مراکز فرهنگی کرد. این اقدام که بهظاهر برای حفظ امنیت عمومی صورت میگیرد، در واقع به معنای قطع دسترسی مردم به هنر و فرهنگ است. سینماها بهعنوان فضایی برای تفریح، آگاهی و تبادل نظر، از این تعطیلی آسیب جدی دیدهاند.
در سالهای اخیر سینماهای ایران با کاهش شدید مخاطبان و درآمد مواجه شدهاند. این کاهش درآمد ناشی از ترکیبی از عوامل اقتصادی و اجتماعی است. از یک سو افزایش هزینهها و تورم بالا باعث شده که مردم توانایی مالی کمتری برای رفتن به سینما داشته باشند. از سوی دیگر شرایط اجتماعی و سیاسی نیز باعث شده که افراد کمتر تمایل به حضور در مکانهای عمومی داشته باشند. این وضعیت نهتنها روی سینماها تاثیر گذاشته، بلکه روی تمام زنجیره تولید و توزیع آثار هنری نیز اثرگذار بوده است. تعطیلی سینماها در زمانی که هنرمندان و تولیدکنندگان باید به فکر درآمدزایی باشند، وضعیت را بغرنجتر خواهد کرد. بسیاری از سینماگران، از کارگردانان و بازیگران گرفته تا تهیهکنندگان و تکنسینها با مشکلات مالی جدی مواجه هستند. این افراد که برای تامین معیشت خود وابسته به فعالیتهای هنری هستند، اکنون در شرایطی قرار دارند که نهتنها درآمدی ندارند بلکه آینده شغلی آنها نیز در هالهای از ابهام قرار دارد.
علاوه بر مشکلات مالی، تعطیلی سینماها و فعالیتهای هنری تاثیرات عمیقتری روی جامعه دارد. سینما بهعنوان یک رسانه جمعی، نقش مهمی در شکلدهی به افکار عمومی و فرهنگ جامعه ایفا میکند. با محدود شدن دسترسی مردم به آثار هنری، امکان تبادل نظر و گفتوگو درباره مسائل اجتماعی نیز کاهش مییابد. این امر میتواند منجر به افزایش تنشها و نارضایتیهای اجتماعی شود. در واقع هنر بهعنوان یک ابزار برای بیان احساسات و نظرات مردم، اکنون در شرایطی قرار دارد که نمیتواند نقش خود را ایفا کند. سینماگران و هنرمندان ایرانی در این شرایط بحرانی تلاش میکنند تا با استفاده از روشهای نوآورانه به فعالیتهای خود ادامه دهند. برخی از آنها به تولید محتواهای آنلاین روی آوردهاند تا بتوانند با مخاطبان خود ارتباط برقرار کنند. اما این رویکرد نیز با چالشهایی همراه است. نخستین مشکل عدم دسترسی کافی مردم به اینترنت پرسرعت است که مانع از تماشای آثار هنری آنلاین میشود. همچنین نبود حمایتهای مالی و زیرساختهای لازم برای تولید محتواهای دیجیتال نیز روی کیفیت آثار تاثیر منفی میگذارد.
در این میان برخی هنرمندان سعی کردهاند تا با استفاده از شبکههای اجتماعی صدای خود را به گوش مردم برسانند. آنها با انتشار آثار خود در پلتفرمهای مختلف تلاش میکنند توجه جامعه را به مسائل روز جلب کنند. اما این روش نیز نمیتواند جایگزین سینما شود. سینما بهعنوان یک تجربه جمعی و اجتماعی نمیتواند تنها به فضای مجازی محدود شود. از سوی دیگر تعطیلی سینماها باعث خواهد شد که بسیاری از فیلمها و آثار هنری که آماده اکران بودند، نتوانند به نمایش درآیند. این مساله نهتنها روی تولیدکنندگان تاثیر میگذارد بلکه روی مخاطبان نیز تاثیرگذار است. بسیاری از فیلمها که ممکن بود موضوعات اجتماعی مهمی را مورد بررسی قرار دهند، اکنون در انتظار اکران ماندهاند. این تاخیر میتواند باعث شود که برخی از داستانها و پیامهای مهم اجتماعی هرگز به گوش مردم نرسند. بنابراین باید گفت که آغاز حملات جدید نهتنها روی سینما بلکه روی تمام حوزههای فرهنگی و هنری تاثیرگذار بوده است. اگرچه ممکن است دولتها به دلایل امنیتی اقدام به تعطیلی سینماها کنند اما باید توجه داشت که این اقدام میتواند عواقب جدی برای جامعه داشته باشد. هنر و فرهنگ باید همواره در دسترس مردم قرار داشته باشند تا بتوانند نقش خود را در توسعه اجتماعی ایفا کنند. برای خروج از این بحران، نیاز است که دولتها ضمن ایجاد فضایی امن برای فعالیتهای هنری، حمایتهای مالی لازم را نیز فراهم کنند. همچنین باید زیرساختهای لازم برای تولید محتواهای دیجیتال تقویت شود تا هنرمندان بتوانند بدون محدودیت به فعالیت خود ادامه دهند. تنها با ایجاد فضای مناسب برای گفتوگو و تبادل نظر میتوان امید داشت که سینما و هنر دوباره جان تازهای بگیرند و نقش خود را در جامعه ایفا کنند. در شرایط کنونی که سینماها تعطیل هستند و هنرمندان با مشکلات مالی دستوپنجه نرم میکنند، امید تنها در ایجاد تغییرات مثبت در سیاستگذاری فرهنگی نهفته است. اگر مسوولان بتوانند با درک اهمیت هنر و فرهنگ در جامعه، گامهایی موثر برای حمایت از این حوزه بردارند، ممکن است شاهد بازگشت دوباره زندگی به سینماها و فعالیتهای هنری باشیم. هنر نهتنها یک منبع درآمد برای هنرمندان است بلکه ابزاری برای بیان احساسات و نظرات جامعه نیز محسوب میشود. بنابراین ضروری است که جامعهای که خواستار پیشرفت و توسعه است، به هنر احترام بگذارد و آن را بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره خود بداند. با توجه به تمامی چالشهایی که سینما و هنر در ایران با آن مواجه هستند، باید امیدوار بود که روزی فرا برسد که دوباره سالنهای سینما پر از تماشاگران مشتاق باشد و هنرمندان بتوانند آزادانه آثار خود را خلق کنند. تا آن زمان، نیاز است که همه ما صدای هنرمندان را بشنویم و از تلاشهای آنها حمایت کنیم تا بتوانیم آیندهای روشنتر برای هنر و فرهنگ کشور رقم بزنیم.
