10 - 06 - 2024
وداع سینمای ایران با ژانر «اکشن»
گروه فرهنگ و هنر- اکشن یکی از پرطرفدارترین گونههای سینمایی در سراسر جهان به شمار میرود؛ جریانی که در سینمای سه دهه اخیر ایران نمود چندانی نداشته و آثاری که در این مدت ساخته شدهاند، با فاصلهگیری از آغاز نسبتا درخشان این روند نتوانستند به شکلی جریانساز توجه مخاطب را جلب کنند. این روزها فیلم سینمایی تاوان به کارگردانی رامین سهراب در سینماهای کشور روی پرده است. این فیلم پس از مدتهای زیاد و فاصلهای که سینمای ایران از ژانر اکشن گرفته بود، در قامت این گونه سینمایی، قد علم کرده است. این فرصت بهانهای شد که در این مطلب به دورانی از سینمای اکشن بپردازیم. سینمای اکشن در دنیا از گونههای محبوب و پرطرفدار است که مهمترین ویژگی آن، ایجاد هیجان در سطح بسیار بالاست. حال این هیجان هر چقدر بتواند در سطحی بالاتر در مخاطب رقم بخورد، فیلم موفقتر عمل کرده است. در این فیلمها برای ایجاد صحنههای هیجانانگیز از مبارزهها، جنگ، تعقیب و گریز، انفجارها و تیراندازیها به وفور استفاده میشود. فیلمهای اکشن معمولا شامل تعاملات فیزیکی فراوان و مشتمل بر صحنههای اکشن هستند که برای جذابیت بیشتر روی دستاوردهای فیزیکی، تکنیکهای رزمی و استفاده از افکتهای ویژه تمرکز میکنند. در فیلم اکشن، شخصیت اصلی، که معمولا یک قهرمان است، با مشکلات و تهدیدهای مختلف مواجه میشود و برای حل مسائل و مقابله با خطرات مختلف، از تواناییهای خاصی مانند تسلط بر رزم، استفاده از اسلحهها و بهرهبرداری از تکنولوژیهای پیشرفته و استراتژیهای هوشمندانه استفاده میکند. اکشن و هیجان به تماشاگران این امکان را میدهد که از رویدادها و ماجراها لذت ببرند و در جریان صحنههای هیجانانگیز و مبارزات نفسگیر قرار بگیرند. در سینمای قبل از انقلاب ایران، حرکت جدی فیلم اکشن با ساموئل خاچیکیان و فیلم چهارراه حوادث (۱۳۳۳) و دلهره (۱۳۴۱) در زیرژانر اکشن- جنایی آغاز شد و با قیصر (۱۳۴۸) مسعود کیمیایی مخاطب خود را پیدا کرد اما ژانر اکشن پس از انقلاب، با فیلم عقابها (۱۳۶۳) به کارگردانی خاچیکیان و با بازی جمشید هاشمپور وارد جریان هدفمندتری شد و هاشمپور با نام مستعار جمشید آریا به عنوان ستاره اکشن آن روز سینمای ایران در شمایل یک قهرمان همه فن حریف و برنده به مخاطب معرفی شد. مهمترین ویژگی بارز در شخصیت قهرمان فیلم اکشن، تسلط او در مبارزههای تن به تن و رزمی است؛ قهرمانی که در هر دوره زمانی با توجه به پیشرفت تسلیحات در مبارزات مجهز به بهروزترین آنها باشد. پس از عقابها، جمشید سینمای ایران در فیلمهای دیگری چون تاراج (۱۳۶۴) به کارگردانی ایرج قادری با کاراکتری به نام زینال بندری، تیغ و ابریشم (۱۳۶۴) به کارگردانی مسعود کیمیایی و افعی (۱۳۷۱) به کارگردانی محمدرضا اعلامی بازی کرد. او در افعی موفق شد به عنوان قهرمانی که یادآور رمبویی ایرانی است، نقشآفرینی کند.
جایگاهی که بعد از او در سینمای ایران خالی ماند. هر چند تلاشهایی برای معرفی فرامرز قریبیان، حسین یاری و کامبیز دیرباز اتفاق افتاد، اما هیچکدام در به دست آوردن این جایگاه موفق نبودند و جمشید هاشمپور همان رمبویی ماند که دیگر در ایران متولد نشد. زیرژانرهای اکشن در سینمای ایران در چند شاخه قابل بررسی است؛ اکشن جنایی، پلیسی، امنیتی، جنگی، رزمی و ورزشی که با توجه به روایت و خط پیرنگ هر کدام میتوانند با یکدیگر نیز در التقاط باشند؛ یعنی ترکیبی از ژانر جنایی- پلیسی یا رزمی- جنگی و… سینمای ایران که در دهه ۴۰ و اوایل ۶۰، اکشنهای خود را در ژانر جنایی و پلیسی داشت، از نیمه دوم دهه ۶۰ به سمت اکشن جنگی گرائید و با فیلمهایی چون کانی مانگا (۱۳۶۶) به کارگردانی سیفالله داد، جنگ نفتکشها (۱۳۷۲) به کارگردانی مجید بزرگنیا، منطقه ممنوعه (۱۳۷۳) به کارگردانی رضا جعفری، حمله به اچ۳ (۱۳۷۳) به کارگردانی همایون اسعدیان، در دهه ۷۰ اوج سینمای اکشن در ژانر جنگی را نشان دادند. هر چند در همین دهه شاهد چند فیلم مهم اکشن در ژانر پلیسی و ورزشی هم بودیم؛ فیلم ترن (۱۳۶۶) به کارگردانی امیر قویدل، فیلم سرعت (۱۳۷۵) به کارگردانی محمدحسین لطیفی و یاسهای وحشی (۱۳۷۶) به کارگردانی محسن محسنینسب که ترکیبی از ژانر ورزشی، رزمی و دفاع مقدس بود. در ادامه و در دهه ۸۰ و ۹۰، سینمای اکشن ایران در زیرژانرهای متفاوتی به صورت متنوعتر فعالیت خود را ادامه داد؛ فیلمهای دوئل (۱۳۸۲) به کارگردانی احمدرضا درویش، نگار (۱۳۹۵) به کارگردانی رامبد جوان، روز صفر (۱۳۹۸) به کارگردانی سعید ملکان و تکتیرانداز (۱۳۹۹) به کارگردانی علی غفاری از مهمترین سینماییهای اکشن در این دوره هستند. زنجیره آثار تولیدی سینمای اکشن ایران و نظر منتقدان و کارشناسان در زمان اکران هر یک از آنها در طول دورههای وقت نمایش فیلم، گویای این نکته بوده که مولفههای واقعی فیلم اکشن رفتهرفته کمرنگتر شده است و چنانچه بخواهیم سینمای اکشن ایران را در قیاس با سینمای جهان با فیلمهایی همچون شوالیه تاریکی اثر کریستوفر نولان و سهگانه ماتریکس یا جانویک قرار دهیم، تفاوت فاحش آن را درک خواهیم کرد.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد