۳ گانه بحران در اروپا
جهان صنعت – شصتودومین کنفرانس امنیتی مونیخ در حالی روز گذشته(جمعه) در آلمان برگزار شد که سهگانه بحران در قاره اروپا، سنگینتر از دور پیشین این کنفرانس، بر قاره سبز سایه افکنده و بررسی آنچه گذشته است را برای ترسیم چشمانداز آتی ضروری میکند.
شصتودومین دور از نشستهای سالانه کنفرانس امنیتی مونیخ در سال۲۰۲۶ از ۱۳ تا ۱۵فوریه (۲۴تا۲۶ بهمن) برگزار شد به همین بهانه قصد داریم تا نگاهی به آنچه در نشست سال گذشته رخ داد بپردازیم. شصتویکمین کنفرانس امنیتی مونیخ از ۱۴ تا ۱۶فوریه۲۰۲۵ در شهر مونیخ آلمان برگزار شد و رهبران جهان، وزرای ارشد، فرماندهان نظامی و کارشناسان را گردهم آورد تا درباره فوریترین چالشهای امنیتی جهان گفتوگو کنند.
این نشست که بهعنوان مهمترین سکوی دیپلماسی امنیتی در جهان شناخته میشود، در سال۲۰۲۵ با رکورد مشارکت همراه بود. بیش از ۵۰ رییس دولت یا حکومت و ۱۵۰ وزیر در آن حضور داشتند.
شعار و چارچوب مفهومی این کنفرانس «چندقطبیشدن» بود. در طول سه روز در قالب نشستهای عمومی، پنلهای تخصصی سطح بالا و دهها دیدار دوجانبه، موضوعاتی از جنگ اوکراین و روابط فراآتلانتیک گرفته تا تهدیدهای نوظهوری مانند تغییرات اقلیمی، جنگ سایبری و هوشمصنوعی مورد بحث قرار گرفت.
یکی از موضوعات مرکزی، ظهور نظم جهانی چندقطبی بود. سخنرانان توضیح دادند که توزیع قدرت در حال تغییر است و بازیگران نوظهور از چین و هند تا برزیل و سایر کشورهای جنوب جهانی نقش فزایندهای در شکلدهی به معادلات بینالمللی دارند.
گزارش امنیتی مونیخ، گزارش سالانهای که بهعنوان متن پسزمینه کنفرانس منتشر میشود بخشهای مفصلی را به قدرتهای غیرغربی اختصاص داده و بر ضرورت تطبیق سازوکارهای حکمرانی جهانی با این واقعیت جدید تاکید میکند.
در بحثها خاطرنشان شد که نهادهای چندجانبه و ائتلافها نمیتوانند بر فرض «رهبری یکجانبه» استوار بمانند بلکه نیازمند ائتلافهای منعطفتر و مشارکت واقعیتر جنوب جهانی در حل مسائل فراملی همچون پاندمیها، اقلیم و امنیت هستند. در کنفرانس سال گذشته بارها گفته شد که اروپا در میانه یک «سهگانه بحران» قرار دارد:
۱- جنگ روسیه علیه اوکراین، معماری امنیتی اروپا را متلاشی کرده است.
۲- تنشهای اقتصادی میان آمریکا و اروپا(از جمله تهدیدهای تعرفهای) بر رفاه و همبستگی آنها سایه انداخته است.
۳- دموکراسی لیبرال تحتفشار جدی نیروهای پوپولیست و اقتدارگرا قرار گرفته است.
حضور دولت جدید آمریکا به ریاست دونالد ترامپ در پسزمینه، سایهای سنگین بر مباحث انداخت. بسیاری از اروپاییها نگران بودند که ایالات متحده از نقش تاریخی خود بهعنوان تضمینکننده اصلی امنیت اروپا عقب بنشیند و رویکردی «اول آمریکا» در پیش گیرد که در آن سازمان پیمان آتلانتیک شمالی(ناتو) و اوکراین دیگر در اولویت نباشند. در طول نشستها مفهوم «خودکفایی راهبردی اروپا» یا همان استقلال راهبردی بارها تکرار شد؛ به این معنا که اروپا باید اتکای خود به واشنگتن را کاهش داده و مسوولیت بیشتری بر دوش خود بگیرد، در عین حال که در تلاش است تا حد امکان وحدت با آمریکا را حفظ کند. برای چندین سال پیاپی، جنگ روسیه علیه اوکراین محور بسیاری از بحثها بود. رهبران حاضر بر این نکته تاکید کردند که هیچ توافق صلحی نباید «بر سر اوکراین و بدون اوکراین» یا بدون حضور اروپا شکل بگیرد. نگرانی اصلی این بود که احتمال دارد توافقی بینالمللی میان واشنگتن و مسکو بدون مشارکت فعال اروپا و کییف شکل بگیرد. بارها جمله «هیچ گفتوگویی درباره اوکراین بدون اوکراین» تکرار شد تا روشن شود که چنین روندی برای اروپا قابل قبول نیست. جنگ نهتنها بهعنوان نبردی برای حاکمیت اوکراین بلکه بهعنوان آزمون سرنوشتساز برای نظم امنیتی اروپا توصیف شد. در واکنش، بحث بر سر تقویت توان دفاعی اروپا بالا گرفت: از افزایش تولید تسلیحات گرفته تا تعمیق همکاری اتحادیه اروپا و ناتو برای بازدارندگی در برابر هرگونه ماجراجویی بعدی روسیه. مفهوم «صلح از طریق قدرت» عبارتی که اورسولا فوندرلاین رییس کمیسیون اروپا به کار برد بهمعنای ترکیب حمایت مستمر نظامی از اوکراین با بازدارندگی قدرتمند برای پیشگیری از جنگهای آتی بسیار تکرار شد.
محور دیگر کنفرانس، تابآوری دموکراسیها در برابر فشارهای داخلی بود. مشارکتکنندگان از رشد جریانهای راستافراطی و فرسایش هنجارهای دموکراتیک در خود اروپا ابراز نگرانی کردند. در آستانه انتخابات مهم آلمان و اوجگیری حزب راست افراطیAfD، این دغدغه کاملا عینی بود. نماینده آمریکا در سخنرانی خود حتی پا را فراتر گذاشت و مدعی شد بزرگترین تهدیدهای اروپا «درونی» هستند و به مثالهایی از محدودیت آزادی بیان و مناقشات پیرامون مهاجرت در کشورهای اروپایی اشاره کرد؛ اظهاراتی تند که بحثهای مفصلی را برانگیخت. در مجموع نشستهای مرتبط بر این نکته انگشت گذاشتند که کشورهای اروپایی باید همزمان که با قدرتهای اقتدارگرا در بیرون مقابله میکنند، شکافهای اجتماعی، تبعیضها و خشمهای اقتصادی را در داخل نیز جدی گرفته و فضای دموکراتیک خود را ترمیم کنند. به گزارش ایرنا، مطابق با محور «چندقطبی»، بر حضور نمایندگان جنوب جهانی(آسیا، آفریقا، آمریکای لاتین) تاکید ویژهای شد و مشارکت این کشورها نسبتبه سالهای قبل بهطور محسوسی افزایش یافت. آنها در موضوعاتی مانند تغییرات اقلیمی، امنیت انرژی و غذا، توسعه و پیامدهای اقتصادی جنگ اوکراین، از زاویه منافع خود سخن گفتند.
کشورهایی مانند قزاقستان، برخی کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین بهروشنی نشان دادند که میخواهند در حلوفصل بحرانهایی مانند جنگ اوکراین نقش فعال داشته باشند و نه صرفا تماشاچی تصمیمات قدرتهای بزرگ. این رویکرد اذعان ضمنی به این واقعیت است که حل بحرانهای امروز بدون مشارکت واقعی جنوب جهانی ممکن نیست.
