گره بزرگ هرمز
جهان صنعت– با ورود جنگ به هفتمین روز درگیریهای میان اسرائیل و آمریکا علیه ایران، قیمت نفت همچنان بدون توقف روند افزایشی خود را ادامه میدهد، بهطوری که در آخرین روز معاملات این هفته بازار نفت، قیمت نفت و گاز ۳۰درصد نسبت به روز دوشنبه که اولین روز معاملات جهانی نفت بوده افزایش یافته است و نشانهها از ادامه روند حکایت دارد. چشمانداز پیش رو اما روشن نیست و همین ابهام سبب شده تا بازارها با بهت و نگرانی به تصمیم سیاستمداران در آمریکا چشم بدوزند.
اویل پرایس در گزارشی مینویسد: بازار جهانی انرژی در پی تشدید درگیریهای نظامی در خاورمیانه با یکی از شدیدترین شوکهای قیمتی سالهای اخیر روبهرو شده است. تنها در چهار روز نخست جنگ، قیمت نفت و گاز بیش از ۳۰درصد افزایش یافته و قیمت نفت برنت به محدوده ۸۴ تا ۸۵دلار در هر بشکه رسیده است. این جهش قیمتی همزمان با کاهش شدید عبور نفتکشها از تنگه هرمز، تجمع گسترده کشتیها در خلیجفارس و اختلال در صادرات انرژی منطقه رخ داده است؛ تحولی که باعث شده معاملهگران نفت از احتمال جهش قیمتها تا ۱۰۰ یا حتی ۱۲۰دلار در هر بشکه سخن بگویند. گزارشها همچنین نشان میدهد که در شرایط کنونی روزانه تنها دو نفتکش اجازه عبور از تنگه هرمز را دارند و آن هم با هماهنگی ایران انجام میشود؛ مسالهای که نشاندهنده کاهش قابل توجه جریان تجارت انرژی در یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان است.
درگیریهای نظامی میان ایران، آمریکا و اسرائیل که از اواخر فوریه آغاز شد به سرعت از یک بحران امنیتی به بحرانی اقتصادی با پیامدهای جهانی تبدیل شده است. پاسخهای متقابل نظامی، حملات موشکی و پهپادی و تهدید امنیت مسیرهای کشتیرانی در خلیجفارس باعث شده بازار انرژی با نگرانی جدی درباره اختلال در عرضه روبهرو شود.
تنگه هرمز در این میان به کانون اصلی بحران تبدیل شده است. این گذرگاه باریک میان ایران و عمان یکی از حیاتیترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان محسوب میشود و حدود یکپنجم تجارت دریابرد نفت جهان از آن عبور میکند. هرگونه اختلال در این مسیر بلافاصله در قیمتهای جهانی نفت و گاز منعکس میشود و به همین دلیل تحولات نظامی منطقه با حساسیت بالا توسط بازارهای انرژی دنبال میشود.
پرچم سفید برای چین؟
در شرایطی که بسیاری از نفتکشها از عبور از تنگه هرمز خودداری میکنند. تسنیم گزارش داده که تنها تعداد محدودی کشتی با هماهنگی ایران از این مسیر عبور میکنند. به گفته منابع کشتیرانی در حال حاضر روزانه تنها دو نفتکش اجازه عبور از تنگه هرمز را دارند. این نفتکشها احتمالا متعلق به چین هستند؛ کشوری که یکی از بزرگترین واردکنندگان نفت خاورمیانه محسوب میشود.
خبرگزاری رویترز هم گزارش داده است که چین در حال مذاکره با ایران برای تضمین عبور امن نفتکشها و کشتیهای حامل انرژی از تنگه هرمز است تا بتواند جریان واردات انرژی خود را حفظ کند. این مذاکرات نشان میدهد که در شرایط بحران انرژی، روابط سیاسی و اقتصادی میان کشورها میتواند نقش تعیینکنندهای در دسترسی به منابع انرژی داشته باشد .
تسنیم همچنین به نقل از رویترز و وبسایت جی کپتین طی گزارشی مینویسد: یکی از مهمترین نشانههای اختلال در تجارت انرژی، تجمع گسترده کشتیها در خلیجفارس است. براساس گزارشها، نزدیک به هزار کشتی تجاری و نفتکش به ارزش حدود ۲۵میلیارددلار در آبهای خلیج فارس متوقف شدهاند و منتظر روشن شدن وضعیت عبور از تنگه هرمز هستند.
این وضعیت به معنای ایجاد یک گره بزرگ در تجارت دریایی منطقه است. کشتیهایی که برای صادرات نفت، گاز یا حمل کالاهای تجاری وارد خلیجفارس شدهاند اکنون با عدم قطعیت درباره امنیت مسیر مواجه هستند. هر روز توقف این کشتیها هزینههای قابلتوجهی برای شرکتهای کشتیرانی و بازرگانی به همراه دارد.
افزون بر این، افزایش ریسک امنیتی در منطقه باعث شده نرخ بیمه کشتیها و نفتکشها بهشدت افزایش یابد. شرکتهای بیمه برای پوشش ریسک حملونقل در خلیج فارس حق بیمه بیشتری دریافت میکنند و همین مساله هزینه تجارت جهانی انرژی را بالا برده است.
دردسر گاز برای بازار جهانی
همزمان با افزایش قیمت نفت، گاز هم روند افزایشی گرفته است. تنها در روز نخست جنگ قیمت گاز به بیش از ۳۰درصد افزایش یافت و در روزهای بعد روند افزایشی ادامه یافت بهطوری که رشد قیمت حالا نسبت به روز نخست به آستانه ۵۰درصد رسیده است.
با تشدید تنشها در خلیجفارس و نگرانی از اختلال در عبور محمولههای LNG از تنگههرمز قیمتها همچنان روند افزایشی دارند. با افزایش ریسک عرضه و کاهش تردد کشتیهای حامل انرژی، قیمت گاز حتی برای مدتی از ۶۰یورو در هر مگاواتساعت نیز عبور کرد که تقریبا دو برابر سطح پیش از جنگ محسوب میشود.
اگرچه در روزهای اخیر بازار تا حدی تعدیل شده اما قیمت گاز همچنان در محدوده حدود ۴۸ تا ۵۰یورو در هر مگاواتساعت معامله میشود؛ رقمی که نشان میدهد قیمت گاز اروپا هنوز حدود ۵۰ تا ۶۰درصد بالاتر از سطح پیش از آغاز جنگ قرار دارد و نگرانی درباره اختلال در صادرات انرژی خاورمیانه همچنان عامل اصلی نوسان بازار است.
تحلیلگران معتقدند: ادامه نااطمینانیهای ژئوپلیتیک میتواند معادلات عرضه و تقاضای جهانی را تغییر دهد، بهویژه برای قطر به عنوان که یکی از بزرگترین صادرکنندگان LNG جهان و اروپا به عنوان یکی از مهمترین مصرفکنندگان گاز وارداتی است.
قطر سالانه بیش از ۷۰ تا ۸۰میلیون تن LNG صادر میکند و بخش مهمی از این صادرات از مسیر تنگه هرمز عبور میکند. بنابراین هرگونه اختلال در امنیت این مسیر میتواند برنامه صادراتی این کشور را تحت فشار قرار دهد و در عین حال قیمتهای جهانی LNG را بالا نگه دارد.
از سوی دیگر، کشورهای اروپایی که پس از جنگ اوکراین وابستگی خود به گاز روسیه را کاهش داده و به واردات LNG از خاورمیانه، آمریکا و قطر روی آوردهاند در برابر چنین شوکهایی آسیبپذیرتر شدهاند؛ به همین دلیل ادامه بحران میتواند رقابت اروپا با خریداران آسیایی برای جذب محمولههای LNG را تشدید کرده و هزینه انرژی برای صنایع و مصرفکنندگان اروپایی را در ماههای آینده افزایش دهد.
نبرد ۳ قاره برای تامین سوخت
یکی از پیامدهای مهم بحران انرژی، رقابت شدید کشورهای آسیایی برای دسترسی به سوخت است. رویترز در این رابطه طی گزارشی با عنوان نبرد آسیا برای صادرات سوخت مینویسد: کاهش صادرات نفت و فرآوردههای نفتی از خاورمیانه باعث شده بسیاری از پالایشگاههای آسیایی برای تامین سوخت به بازارهای دیگر مانند روسیه، آمریکا و آمریکایلاتین روی آورند.
این رقابت شدید برای تامین انرژی نهتنها قیمتها را افزایش داده بلکه باعث ایجاد اختلال در بازارهای منطقهای انرژی شده است.
از آن سو، افزایش قیمت نفت تنها بر کشورهای واردکننده انرژی تأثیر نمیگذارد بلکه در ایالاتمتحده نیز نشانههای آن در بازار سوخت دیده میشود. با افزایش قیمت نفت در بازار جهانی قیمت بنزین در آمریکا نیز روند صعودی پیدا کرده است. افزایش قیمت بنزین بهطور مستقیم بر هزینه زندگی خانوارها تاثیر میگذارد و میتواند فشار اقتصادی بر مصرفکنندگان آمریکایی وارد کند.
هرچند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا در واکنش به افزایش احتمالی قیمت بنزین گفته است که نگرانی چندانی درباره این موضوع ندارد و اگر قیمتها افزایش یابد که «افزایش مییابد» اما در معاملات اخیر نیز نفت برنت در محدوده ۸۵دلار معامله میشود. قیمتی که هیچ تضمیمنی برای افزایش نیافتن آن نیست. تحلیلگران این قیمتها را آغاز واکنش بازار به بحران پیشرو میدانند که در صورت ادامه تنشها، قیمتها میتواند افزایش بیشتری داشته باشد.
همزمان بانک سرمایهگذاری جیپی مورگان در یکی از سناریوهای خود پیشبینی کرده است که اگر صادرات نفت خلیجفارس بهطور جدی مختل شود، قیمت نفت ممکن است حتی به ۱۲۰دلار در هر بشکه برسد. چنین جهشی میتواند یکی از بزرگترین شوکهای انرژی در سالهای اخیر را رقم بزند.
بسیاری از اقتصاددانان معتقدند که افزایش قیمت بنزین میتواند پیامدهای اقتصادی مهمی برای آمریکا داشته باشد. بالا رفتن قیمت سوخت هزینه حملونقل و تولید را افزایش میدهد و در نهایت میتواند به افزایش تورم و کاهش قدرت خرید مصرفکنندگان منجر شود.
افزایش قیمت انرژی پیامدهای گستردهای برای اقتصاد جهانی دارد، بهویژه برای کشورهای صنعتی که به واردات انرژی وابسته هستند.
در اروپا افزایش قیمت نفت و گاز میتواند فشار تورمی تازهای ایجاد کند و هزینه تولید صنعتی را بالا ببرد. برخی تحلیلگران هشدار میدهند که در صورت ادامه بحران، اروپا ممکن است با زمستان سخت دیگری در حوزه انرژی مواجه شود. صنایع انرژیبر مانند فولاد، پتروشیمی و حملونقل بیشترین آسیب را از افزایش قیمت انرژی خواهند دید. افزایش هزینه انرژی میتواند باعث کاهش تولید صنعتی و افزایش قیمت کالاها شود.
اقتصادهای آسیایی نیز به دلیل وابستگی بالا به واردات انرژی از خاورمیانه آسیبپذیر هستند. کشورهایی مانند چین، هند و کرهجنوبی بخش بزرگی از نفت وارداتی خود را از این منطقه تامین میکنند و اختلال در صادرات میتواند هزینه انرژی و تولید صنعتی در این کشورها را افزایش دهد .
تحلیلگران بازار انرژی معتقدند که در کوتاهمدت قیمت نفت همچنان تحتتاثیر ریسکهای ژئوپلیتیک باقی خواهد ماند حتی اگر عرضه واقعی نفت کاهش چشمگیری نداشته باشد، صرف احتمال اختلال در صادرات خلیجفارس میتواند قیمتها را در سطح بالا نگه دارد.
سناریوی اصلی بازار این است که قیمت نفت در کوتاهمدت در محدوده ۸۰ تا ۹۰دلار باقی بماند اما در صورت گسترش جنگ یا بسته شدن طولانیمدت تنگه هرمز، قیمتها ممکن است از مرز ۱۰۰دلار عبور کرده و حتی به محدوده ۱۲۰دلار برسند.
