گردشگری در تنگنای بقا
نادر نینوایی– صنعت گردشگری ایران این روزها در یکی از سختترین مقاطع تاریخ خود ایستاده است؛ صنعتی که زمانی از آن بهعنوان یکی از پیشرانهای توسعه، اشتغال و ارزآوری یاد میشد، اکنون زیر فشار همزمان رکود تقاضا، هشدارهای سفر، افزایش هزینهها، فشارهای مالیاتی و بیمهای، ضعف زیرساختها و فضای پرتنش سیاسی به مرحلهای رسیده که فعالانش از وضعیت بحرانی این صنعت سخن میگویند.
نشست «بررسی رکود در گردشگری ایران و راهکارهای عبور از بحران» در کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران، صحنه بیان صریحترین هشدارها از سوی فعالان بخشخصوصی بود؛ نشستی که در آن روسا و نمایندگان تشکلهای گردشگری، در حضور نمایندگان وزارت میراث فرهنگی و رییس فراکسیون گردشگری مجلس شورای اسلامی، از دولت و مجلس خواستند برای «نجات صنعت گردشگری» تصمیمی فوری بگیرند.
سقوط آزاد درآمدها و هشدار برای اعلام وضعیت اضطراری
سیدمصطفی موسوی، رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران در این نشست با صراحت اعلام کرد: «شرایط گردشگری کشور به شدت بد است و صنعت گردشگری و فعالان بخشخصوصی این حوزه نیاز به حمایت فوری برای زنده نگاه داشتن صنعت گردشگری کشور دارند.»
او با اشاره به افت بیسابقه درآمدها گفت: «درآمد گردشگری کشور اکنون به زیر ۹۰درصد کاهش پیدا کرده و باید بپذیریم که گردشگر الان به حداقل رسیده و گردشگرانی که اکنون به کشور میآیند به اجبار درمان یا انجام کارهای تجاری خود به ایران سفر میکنند.»
به گفته موسوی، این وضعیت دیگر یک رکود مقطعی نیست بلکه بحرانی ساختاری است که میتواند به تعطیلی گسترده دفاتر خدمات مسافرتی منجر شود. او تاکید کرد: «دولت باید از دفاتر گردشگری حمایت کند تا این دفاتر ناچار به اخراج نیروهای خود نشوند.»
۲۰ کشور هشدار عدم سفر دادند
رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران با اشاره به تشدید هشدارهای بینالمللی سفر گفت: «۲۰ کشور از جمله چین، روسیه و عراق که از نظر سیاسی به ایران نزدیک هستند، هشدار عدم سفر به ایران صادر کردهاند.»
به گفته او، این هشدارها در کنار فضای اجتماعی پس از حوادث دیماه و وضعیت تورمی دو ماه اخیر، گردشگری داخلی را نیز با افت شدید مواجه کرده است بهطوری که «ضریب اشغال هتلها در برخی شهرهای گردشگرپذیر به زیر ۱۰درصد رسیده» و حتی در جزیره کیش که در سالهای گذشته در این فصل با کمبود اتاق مواجه بود، «ضریب اشغال هتلها تازه به زیر ۳۰درصد رسیده است.»
این آمارها از نگاه فعالان صنعت، زنگ خطری جدی است زیرا کیش همواره یکی از موتورهای محرک گردشگری داخلی بوده و افت آن نشانه تعمیق بحران در کل صنعت است.
سال ۱۴۰۴، سختترین سال گردشگری ایران
موسوی سال۱۴۰۴ را «سختترین سال گردشگری ایران» توصیف کرد و گفت که این صنعت «چندین مرتبه با افت شدید مواجه شد.»
او توضیح داد: «جنگ ۱۲روزه در فصل اوج سفرها موجب شد که فرصت سفرهای تابستانی از دست برود. پس از آن هم فصل مدارس آغاز و گردشگری بار دیگر وارد رکود شد. بعد هم اتفاقات دیماه افتاد و صنعت گردشگری ایران با زیانهای شدید مواجه شد.»
از نگاه او، مجموعه این رخدادها شرایطی را رقم زده که دیگر با سیاستهای عادی قابل مدیریت نیست و نیازمند تصمیمی ویژه است.
اعلام فورسماژور؛ مطالبه اصلی بخشخصوصی
یکی از مهمترین مطالبات مطرحشده در نشست، اعلام شرایط «فورسماژور» در صنعت گردشگری بود.
موسوی تاکید کرد: «باید شرایط فورسماژور در گردشگری کشور اعلام شود چون این موضوع را یک موضوع حمایتی از صنعت گردشگری ارزیابی میکنیم.»
به گفته او، اعلام وضعیت اضطراری میتواند فعالان صنعت را در حوزه بیمه، مالیات و ورشکستگی از فشارهای مضاعف نجات دهد و مانع نابودی گسترده دفاتر شود.
موسوی تصریح کرد: «دولت باید مجاب شود که شرایط اقتصادی این صنعت اکنون بر شرایط سیاسی اولویت دارد و برای جلوگیری از ورشکستگی دفاتر و تعطیلی آنها و حفظ صنعت گردشگری، برای این صنعت اعلام وضعیت اضطراری کند.»
افزایش ۳برابری هزینهها و سرمایه در گردش
رییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران با اشاره به افزایش شدید هزینههای سفر در سالجاری گفت: «قیمت بلیت هواپیما در برخی مسیرها که پیشتر ۲تا۳میلیونتومان بود اکنون به ۸تا۱۰میلیونتومان رسیده است و هتلها نیز افزایش نرخ داشتهاند.»
او افزود: «سرمایه دفاتر گردشگری آب رفته و آنها برای حفظ خود ناگزیر هستند کار خود را با سرمایه سهبرابری ادامه دهند، یعنی اگر قبلا میتوانستند با ۱۰میلیاردتومان یک شرکت کوچک را در سال نگهداری کنند، الان باید با ۳۰میلیاردتومان این کار را انجام دهند.» قطعی اینترنت نیز ضربهای دیگر بر پیکره این صنعت وارد کرده است. موسوی گفت: «تورهای بسته شده کنسل شدند و تورگردانان نتوانستند با شرکای تجاری گردشگری خود در خارج از کشور به دلیل قطع اینترنت ارتباط بگیرند و به همین دلیل با کنسلی تورها و خسارات مالی مواجه شدند.»
«اخذ ۵ یورو»؛ خودتحریمی یا درآمدزایی؟
یکی از محورهای اصلی اعتراض فعالان گردشگری، مصوبه مجلس برای اخذ ۵یورو عوارض از گردشگران ورودی بود. موسوی با انتقاد از این تصمیم خطاب به رییس فراکسیون گردشگری مجلس گفت: «بخشخصوصی کاملا مخالف اخذ عوارض ۵یورویی از گردشگران ورودی به کشور است و معتقد است نباید کاری کرد که با تحریمهای داخلی، تاثیر تحریمهای خارجی دوچندان شود. اخذ ۵یورو عوارض از گردشگران ورودی به معنای تحریم داخلی است.»او خواستار آن شد که «در کمیسیون تلفیق مجلس شورای اسلامی به صراحت اعلام شود که بخشخصوصی مخالف جدی این تصمیم مجلس است.»
هشدار درباره قوانین ضدبخشخصوصی
شهاب علیعرب، نایبرییس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران نیز در این نشست با انتقاد از روند تصمیمگیریها گفت: «مشکلات فعلی بخشخصوصی دیگر محدود به دولت نیست و اکنون مجلس به چالش اصلی فعالان اقتصادی تبدیل شده است.» او درباره مصوبه ۵یورویی اظهار داشت: «به جنازهای که در حال مردن است نمیگویند بیا خون اهدا کن چون چیزی در بدنش نمانده است.» علیعرب تاکید کرد: صنعت گردشگری «در شرایطی نیست که بتوان هزینه جدیدی به آن تحمیل کرد از هر روشی که لازم باشد، این موضوع پیگیری خواهد شد.»
وابستگی خطرناک دولت به مالیات
این فعال بخشخصوصی با استناد به گزارش مرکز پژوهشهای اتاق ایران گفت: «در بودجه جاری کشور ۹۰درصد منابع صرف هزینههای جاری میشود. این بدان معناست که بخشخصوصی و تولید باید فعال باشند تا حقوق کارمندان دولت و هزینههای جاری تامین شود.»
او هشدار داد: «دولت بیشترین درآمد خود را به مالیات گره زده که موضوعی بسیار خطرناک است و با این وضعیت اقتصادی، از همین حالا میتوان نتیجه آن را پیشبینی کرد؛ نتیجهای که خوشایند نخواهد بود.»
به گفته علیعرب، «۸۶درصد مالیات کشور از اشخاص حقوقی غیردولتی دریافت میشود» و این روند میتواند بخشخصوصی را بیش از پیش تضعیف کند. او وضعیت گردشگری را «تعطیل» توصیف کرد و گفت: «اگرچه اکنون تنها اندکی از گردشگری داخلی و زیارتی در برخی شهرها باقی مانده اما همین میزان نیز در سال آینده از بین خواهد رفت و گوشت این صنعت به پوست و استخوان میرسد، مگر اینکه اتفاق خاصی رخ دهد.»
احتمال بازگشت مصوبه مجلس
در واکنش به انتقادات محسن فتحی، رییس فراکسیون گردشگری مجلس شورای اسلامی از بازگرداندن مصوبه اخذ ۵یورو به کمیسیون تلفیق خبر داد و گفت: «برای اصلاح و حذف تبصره پیشنهادی با هماهنگی رییس مجلس، مصوبه اخذ عوارض ۵یورویی را به کمیسیون تلفیق بازگرداندیم.»
او توضیح داد: «در هماهنگی با رییس مجلس شورای اسلامی مصوبه اخذ عوارض ۵یورو از گردشگران ورودی را از قانون بودجه۱۴۰۵ خارج کردیم و دوباره به کمیسیون تلفیق برگرداندیم تا بند مربوط به آن اصلاح و دوباره در صحن مطرح و به رای گذاشته شود.»
فتحی همچنین با اشاره به شرایط سخت بودجهای گفت: «بودجه عمرانی کشور همان رقم سال۱۴۰۴ است که با افزایش نرخها عملا بودجه عمرانی کشور در سال۱۴۰۵ نسبت به سال قبل ۵۰درصد کاهش مییابد.»
او افزود: «درآمد نفتی در بودجه سال آینده قطعا کاهش پیدا میکند و در مقابل درآمد مالیاتی افزایش خواهد یافت.»
گردشگری زیر فشار
رییس فراکسیون گردشگری مجلس با توصیفی تلخ از وضعیت موجود گفت: «گردشگری بیش از گذشته آسیبپذیر شده و وضعیت این صنعت بهگونهای بوده که دارد له میشود و چیزی از آن باقی نمانده است.»
او با اشاره به آمار اشغال هتلهای کیش افزود: «در حالی که اکنون فصل اوج سفر به کیش است، ضریب اشغال هتلهای کیش حدود ۳۰درصد گزارش میشود.»
فتحی وعده داد که مجلس توانسته «بسیاری از معافیتهای مالیاتی حذفشده را بازگرداند» و برای صنعت گردشگری «مجددا معافیت مالیاتی ایجاد کند.»
سناریوی «نه جنگ و نه صلح» بدترین وضعیت
اکبر غمخوار، رییس جامعه راهنمایان گردشگری کشور نیز با اشاره به شرایط سیاسی گفت: «بدترین وضعیت همان نه جنگ و نه صلح است که همه را در بلاتکلیفی نگه میدارد.»
او با اشاره به تجربه حضور در نمایشگاه امیت ترکیه گفت: فعالان خارجی از من میپرسیدند «تو زندهای و چگونه و با چه پروازی خود را به خارج از ایران رساندهای؟»
غمخوار تاکید کرد: «گردشگر برای لذت، امنیت و قیمت مناسب سفر میکند اما احساس امنیت در ذهن گردشگر خارجی شکل نگرفته و این مساله در اختیار بخشخصوصی نیست و نیازمند تصمیمات کلان در سطح کشور است.»
او افزود: «۹۰درصد دفاتر خدمات مسافرتی فعال در حوزه تورهای ورودی، خروجی و داخلی دچار ضربه مغزی شدید شدهاند.»
خسارت ۱۷ همتی هتلداران
نماینده جامعه هتلداران ایران اعلام کرد: «طی دو ماه گذشته، تنها در بخش اتاقهای از دسترفته، ۱۷همت خسارت به هتلداران وارد شده است.»
او تاکید کرد: در چنین شرایطی حداقل انتظار این است که «دردی به دردها اضافه نشود.»
علی صدرنیا، تورگردان پیشکسوت نیز با انتقاد از آئیننامههای جدید گفت: این مقررات «به جای حل مشکل به تحمیل دیدگاههای دولتی بر بخشخصوصی منجر شده است.»
او تاکید کرد: «تورگردانان طی ۳۰سال گذشته با چنگ و دندان گردشگر به کشور آوردهاند، بدون آنکه حمایتی دریافت کنند.»
محقق نشدن بستههای حمایتی
مصطفی سروی، نایبرییس جامعه تورگردانان ایران نیز گفت: «۱۴بسته حمایتی در جنگ ۱۲روزه تدوین شد اما هیچیک از این بستهها محقق نشد.»
او هشدار داد: «اعلام نکردن وضعیت فورسماژور برای گردشگری تبعات بیشتری به دنبال دارد.»
باید اذعان داشت که نشست کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران، تصویری کمسابقه از همصدایی بخشخصوصی در برابر بحران را به نمایش گذاشت؛ بحرانی که به گفته بسیاری از حاضران، اگر با تصمیمی فوری و حمایتی پاسخ داده نشود، میتواند یکی از مهمترین صنایع اشتغالزای کشور را به مرز تعطیلی کامل بکشاند.
در میان همه اعداد و آمارها، شاید جمله نایبرییس کمیسیون گردشگری بیش از همه گویای حال و روز این صنعت باشد: «به جنازهای که در حال مردن است نمیگویند بیا خون اهدا کند.»
اکنون پرسش اصلی این است که آیا دولت و مجلس، پیش از آنکه «گوشت این صنعت به پوست و استخوان برسد» تصمیمی برای نجات آن خواهند گرفت یا حال ناخوش صنعت گردشگری ایران همچنان تداوم خواهد داشت.
