کاغذ در تله ارز

نادر نینوایی– افزایش قیمت مواد اولیه، محدودیت‌های وارداتی، پیچیدگی‌های تخصیص ارز و تبعات اقتصادی جنگ صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران را با چالش‌های تازه‌ای مواجه کرده است. فعالان این حوزه معتقدند بخش مهمی از افزایش قیمت کاغذ، مقوا و سایر نهاده‌های تولید نه ناشی از کمبود واقعی کالا بلکه حاصل اختلال در مسیر عرضه و سیاست‌های تنظیم‌گری است.

آنطورکه رییس اتحادیه صنف چاپخانه‌داران تهران و رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران به‌«جهان‌صنعت» گفته ضرورت اصلاح فرآیندهای تصمیم‌گیری و تسهیل واردات مواد اولیه برای عبور صنعت چاپ از شرایط فعلی بیش‌از هر زمان دیگری است.

التهاب قیمت کاغذ و مقوا

بابک عابدین، رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران با اشاره به‌روند افزایش قیمت کاغذ و مقوا به‌«جهان‌صنعت» گفت: موضوع قیمت‌گذاری این محصولات به‌یک مساله پیچیده تبدیل شده است. پیگیری‌های ما از آذرماه سال۱۴۰۴ آغاز شد؛ زمانی که نرخ دلار در سامانه مبادلات ارز و طلا از حدود ۷۰‌هزارتومان به‌نزدیک ۹۵تا۹۶‌هزارتومان رسید و پس از آن التهاب شدیدی در بازار کاغذ و مقوا شکل گرفت.

وی افزود: در همان مقطع مقوای ایندر که به‌ویژه برای بسته‌بندی محصولات غذایی، دارویی و بهداشتی مورد استفاده قرار می‌گیرد با جهش ناگهانی قیمت همراه شد. به‌همین دلیل جلساتی با واردکنندگان، سازمان توسعه تجارت، سازمان صنعت، معدن و تجارت استان تهران و فعالان اقتصادی در اتاق بازرگانی برگزار کردیم تا دلیل این جهش قیمتی مشخص شود.

رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران ادامه داد: بررسی‌ها نشان می‌داد میزان واردات این محصول نسبت‌به ‌سال قبل کاهش قابل‌توجهی نداشته و حتی تقاضا در سال۱۴۰۳ نسبت‌به ‌سال قبل از آن کمتر بوده است. بنابراین این پرسش مطرح بود که چرا کالایی که در انبارها موجود است با چنین افزایش قیمتی مواجه می‌شود.

فاصله قیمت واقعی تا نرخ عرضه در بازار

این فعال صنعت چاپ با اشاره به‌محاسبات انجام‌شده درباره قیمت تمام‌شده مقوا گفت: برای نمونه قیمت مقوای وارداتی با احتساب نرخ ارز مبادله‌ای، هزینه حمل، ترخیص و حتی سود بازرگانی در آن مقطع باید حدود ۶۵‌هزارتومان عرضه می‌شد اما همان کالا با قیمت حدود ۱۳۰‌هزارتومان در بازار فروخته شد.

وی تصریح کرد: این روند ادامه پیدا کرد و در اسفندماه همزمان با شرایط جنگی قیمت این محصول حتی به‌حدود ۲۸۰‌هزارتومان رسید درحالی‌که بررسی موجودی انبارها نشان می‌داد کمبود واقعی کالا وجود ندارد. بخشی از این افزایش قیمت ناشی از محدودشدن عرضه در بازار بود و ارتباط مستقیمی با هزینه واقعی واردات نداشت.

عابدین خاطرنشان کرد: پس از تعطیلات نوروز با کاهش تقاضا قیمت‌ها کمی پایین آمد و به‌محدوده ۲۴۰تا۲۵۰‌هزار تومان رسید اما با ایجاد دوباره التهاب در بازار ارز همان کالا اکنون با قیمت حدود ۳۰۵تا۳۱۰‌هزارتومان عرضه می‌شود درحالی‌که حتی با محاسبه نرخ ارز آزاد نیز این قیمت توجیه اقتصادی ندارد.

افزایش قیمت مواد اولیه صنعت چاپ

رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران درباره افزایش هزینه سایر مواد اولیه صنعت چاپ نیز گفت: مشکل فقط محدود به‌کاغذ و مقوا نیست. مرکب، حلال‌ها، پوشش‌های مورد استفاده در بسته‌بندی و بسیاری از مواد مصرفی دیگر نیز تحت تاثیر همین شرایط قرار گرفتند. او توضیح داد: شرایط فعلی واردات با گذشته تفاوت زیادی دارد. پیش از این مواد اولیه در حجم‌های بالا و از مسیرهای مشخص وارد کشور می‌شد اما اکنون بسیاری از محموله‌ها به‌شکل محدود و با دشواری‌های بیشتر از مسیرهای زمینی وارد می‌شوند. عابدین ادامه داد: مشکلات مربوط به‌ثبت سفارش، تخصیص ارز و فرآیندهای اداری باعث شده برخی محموله‌ها حتی پس از رسیدن به‌مرزها یا گمرک هفته‌ها معطل بمانند. این در حالی است که مواد اولیه باید هرچه سریع‌تر وارد چرخه تولید شود.

صنعت چاپ؛ حلقه‌ای اثرگذار در زنجیره تولید کشور

عابدین با تاکید بر اهمیت راهبردی صنعت چاپ و بسته‌بندی گفت: کاغذ و مقوا فقط یک ماده اولیه برای صنعت چاپ نبوده و بسیاری از صنایع از جمله صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی، تجهیزات پزشکی، الکترونیک و قطعه‌سازی خودرو به‌این محصولات وابسته هستند. وی هشدار داد: هر اختلالی در تامین این مواد اولیه علاوه بر افزایش هزینه تولیدکنندگان چاپ به‌افزایش قیمت کالاهای نهایی و ایجاد تورم غیرواقعی در بازار منجر می‌شود. این عضو کمیسیون توسعه صادرات غیرنفتی افزود: در شرایط فعلی باید هدف اصلی کاهش التهاب و حفظ جریان تولید باشد. مقرراتی که برای شرایط عادی طراحی شدند در دوره‌های بحرانی می‌توانند به‌مانعی جدی برای فعالیت اقتصادی تبدیل شوند.

درخواست فعالان صنعت چاپ از دولت

عابدین درباره مهم‌ترین درخواست فعالان این حوزه از دولت گفت: انتظار ما این نیست که دولت اقدامات ویژه و غیرمتعارفی انجام دهد. درخواست اصلی تسهیلگری و اصلاح برخی فرآیندهاست.

وی ادامه داد: در شرایط جنگ اقتصادی باید مسیر تامین مواد اولیه کوتاه‌تر شود. فعالانی که امکان واردات دارند، منابع مالی یا ارتباط با تامین‌کنندگان خارجی دارند باید بتوانند از ظرفیت‌های خود برای تامین نیاز کشور استفاده کنند.

عابدین با اشاره به‌مشکلات ثبت سفارش هنگام ورود کالا به‌کشور گفت: براساس مقررات موجود نباید کالاهای ضروری در مسیر ورود به‌کشور متوقف شوند. بهتر است فرآیندهای بررسی و کنترل در گمرکات داخلی انجام شده تا کالا پشت مرزها متوقف نماند و زنجیره تامین دچار اختلال نشود. رییس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ و بسته‌بندی ایران خواستار بازنگری در محدودیت‌های ارزی شد و گفت: در شرایط اضطراری باید امکان استفاده از منابع ارزی حاصل از صادرات یا منابع ارزی بازرگانان فراهم شود تا تامین مواد اولیه با سرعت بیشتری انجام گیرد.

فشار مالیاتی بر واحدهای چاپی در شرایط رکود

عابدین در بخش دیگری از سخنان خود به‌مشکلات مالیاتی فعالان صنعت چاپ اشاره کرد و گفت: پس از تحولات اخیر و کاهش سفارش‌ها بسیاری از واحدهای چاپی برای حفظ اشتغال و پرداخت حقوق کارکنان با دشواری مواجه هستند.

وی افزود: در چنین شرایطی دریافت مالیات باید متناسب با عملکرد واقعی بنگاه‌های اقتصادی باشد. برخی واحدها برای ادامه فعالیت ناچار شدند کسب‌وکارهای جانبی ایجاد کنند اما گاهی ارتباط‌دادن پرونده‌های مالیاتی مختلف و بررسی تراکنش‌ها بدون توجه به‌ماهیت فعالیت‌ها فشار مضاعفی بر فعالان اقتصادی وارد می‌کند. عابدین تاکید کرد: صنعت چاپ برای ادامه فعالیت و حفظ اشتغال نیازمند ثبات، پیش‌بینی‌پذیری و کاهش موانع اداری است. اگر مسیر تامین مواد اولیه و فعالیت تولیدکنندگان تسهیل شود این صنعت می‌تواند همچنان نقش خود را در تامین نیاز داخلی و توسعه صادرات ایفا کند.

چشم‌انداز مبهم صنعت چاپ

در مجموع باید اذعان داشت که بازار چاپ و نشر در شرایطی قرار گرفته که افزایش هزینه مواد اولیه تنها بخشی از مساله فعالان این حوزه است. اگرچه رشد قیمت کاغذ، مقوا، مرکب و دیگر نهاده‌های تولید، فشار قابل‌توجهی بر چاپخانه‌ها و ناشران وارد کرده اما بررسی وضعیت بازار نشان می‌دهد چالش اصلی امروز نبود کالا نیست بلکه کاهش تقاضا و افت توان اقتصادی مصرف‌کنندگان چرخه فعالیت در این صنعت را کند کرده است.

فعالان صنفی معتقدند ادامه همزمان گرانی مواد اولیه و کاهش سفارش‌های چاپی حاشیه سود واحدهای تولیدی را محدود کرده و بسیاری از چاپخانه‌ها را برای حفظ اشتغال و ادامه فعالیت با دشواری مواجه ساخته است. از سوی دیگر کاهش تیراژ کتاب، محدودشدن سفارش‌های تبلیغاتی و احتیاط بیشتر کسب‌وکارها در هزینه‌کرد موجب شده بازار چاپ با رکودی فراتر از مساله تامین مواد اولیه مواجه باشد.

در این میان مدیریت بازار نهاده‌های تولید، تسهیل فرآیند واردات، کاهش موانع اداری و ایجاد ثبات در سیاست‌های ارزی ازجمله اقداماتی است که می‌تواند به‌کاهش فشار بر این صنعت کمک کند. کارشناسان معتقدند صنعت چاپ به‌دلیل ارتباط مستقیم با بخش‌هایی مانند نشر، بسته‌بندی، صنایع غذایی، دارویی و تولیدی صرفا یک بخش خدماتی نیست بلکه حلقه‌ای اثرگذار در زنجیره اقتصادی کشور به‌شمار می‌رود.

باتوجه‌به شرایط موجود آینده بازار چاپ بیش از آنکه به‌میزان موجودی مواد اولیه وابسته باشد به‌توان اقتصاد برای بازگرداندن تقاضا، کنترل هزینه‌های تولید و ایجاد فضای قابل پیش‌بینی برای فعالان این حوزه بستگی دارد. بدون تقویت قدرت خرید و رونق سفارش‌های چاپی حتی دسترسی مناسب به‌مواد اولیه نیز نمی‌تواند به‌تنهایی زمینه رشد و پایداری این صنعت را فراهم کند.