ژولورن؛ پدر داستانهای علمی-تخیلی
زهره خیراندیش– برخی معتقد هستند ژولورن از زمان خود جلوتر بود. ازجمله فناوریهایی که ژولورن در داستانهایش از آن یاد کرد و سالها بعد محقق شد میتوان بهزیردریایی اشاره داشت. او زیردریایی را در کتاب ۲۰هزارفرسنگ زیر دریا پیشگویی کرد.
ژول ورن در ۸فوریه۱۸۲۸میلادی(۱۹بهمن) در یکخانواده مرفه در منطقه فدو از شهر نانت فرانسه بهدنیا آمد. بهخواست پدرش تحصیلاتش را در رشته حقوق بهپایان برد اما ذوق نمایشنامهنویسی و رماننویسی او را بر آن داشت تا کمکم بهسوی ادبیات کشیده شود. در ابتدا هرچند موفق نبود ولی بعدها بهسرعت پیشرفت کرد. از اینگذشته ژولورن با دقت و نکتهبینی بهمعرفی کشورها میپرداخت. برای نمونه در بخشی از کتاب فاتح آسمانها بهمعرفی ایران نیز میپردازد. از کویر لوت و خطه شمال و دریای مازندران سخن بهمیان میآورد و در توصیف آن مکانها از خود مهارت نشان میدهد.
در آغاز آثار ژول ورن تنها در میان کودکان و نوجوانان طرفداران و علاقهمندانی داشت بهتدریج دوستداران ادب با نظر جدیتری بهژول ورن نگاه کردند و حتی بزرگسالان نیز بهجمع خوانندگان او پیوستند. او در ابتدای کار چندین داستان نگاشت که با شکست و عدم موفقیت روبهرو شد و او را بهفقر دچار کرد. ورن عاقبت برای امرار معاش در یکتئاتر بهعنوان منشی مشغول بهکار شد. در آنجا مطالعه او بیشتر و وسعت معلومات او زیاد شد و با دوستی و تاثیرپذیری از ادیب هموطنش، الکساندر دومای پسر وارد عرصه نویسندگی شد.
در اینزمان بود که اولین رمان علمی-تخیلی او بهنام «پنجهفته در بالن» با موفقیت روبهرو شد و ژولورن را بهشهرت رساند. ورن از آن پس در مدت ۴۰سال آثار فراوانی انتشار داد که سراسر انباشته از ماجراهای عجیبوغریب و برمبنای مبانی علمی بودند که در آنها قدرت تخیل از مرزهای جهانی فراتر میرفت و خیال و وهم با واقعیت درمیآمیخت. اینآثار برای خوانندگانی که تشنه اینقبیل داستانهای خیالانگیز بودند جاذبه بسیار داشت. از آن پس ژول ورن در عالم ادبیات تحول عظیمی ایجاد کرد و با پیوند دادن علم و ادبیات موضوع رمانهای خود را بر پایه فرضیههای علمی ولی خیالی نهاد. ژولورن شیوه جدیدی در داستانسرایى پیش گرفت یعنی بهجای آنکه از سرگذشت گذشتگان سخن بگوید داستان آیندگان را برگزید و آنچه مرتبت او را افزایش داد ایناست که پیشگویىهایش بهحقیقت پیوستند و همین تیزبینی شگرف او مایه ستایش همگان شد. از وی بیش از ۵۰رمان علمی منتشر شده که «۲۰هزارفرسنگ زیر دریا»، «جزیره اسرارآمیز»، «دور ماه»، «زمین تا ماه»، «سفر بهمرکز زمین» و «دور دنیا در ۸۰روز» از آن جمله هستند. او در کتاب «پاریس در قرن بیستم» که در سال۱۸۶۳ منتشر شد بهطور دقیقی آسمانخراشها، آسانسورها، خودروهایی با سوخت قابل اشتعال، قطارها، چراغهای برقی را پیشبینی کرد. او حتی از مجموعهای از ماشین حسابهای مکانیکی(مانند کامپیوتر) که میتوانند با یکدیگر درون یکشبکه(مانند اینترنت) ارتباط برقرار کنند نوشت. با توجه بهاینکه ژول ورن زاده۱۸۲۸ بوده چنین خیالپردازیهایی در داستانهای او عجیب است. ری بردبری از جمله نویسندگان شاخص اینژانر در مصاحبهای میگوید: «همگی ما بهطریقی فرزندان ژول ورن هستیم.» نسخه دستنویس یکی از رمانهای چاپ نشده ژول ورن در سال۱۹۸۹ توسط نوه او پیدا و در سال۱۹۹۴ برای اولینبار منتشر شد! نام ژول ورن دیگر بر سر زبانها بود. سبک نوشتن ژول ورن مردم را بهوجد آورده بود. کتابهای وی فروش زیادی پیدا کرده بودند. هتزل با ژول ورن قرارداد جدیدی برای چاپ سهکتاب در سال امضا کرد. ژول ورن سرش حسابی شلوغ شد و نیاز بهایدههای ناب و خاصتری داشت. پس تصمیم گرفت بهسفرهای زیادی بههمراه خانواده یا دوستانش برود. با آدمهای زیادی نیز مصاحبه میکرد و از سبک زندگی آنها ایده میگرفت. در یکی از روزها ژول بههمراه برادرش پاول تصمیم سفر با کشتی بخار بهایالت متحده گرفتند. پس از چند روز اقامت در آمریکا ژول عاشق حضور در آنجا شده بود. او بههمراه برادرش بهدیدن آبشارهای نیاگارا رفتند و از آن همه زیبایی بهوجد آمدند. او پس از آشنایی با مردم آمریکا توانست شخصیتهای آمریکایی را نیز بهکتابهایش وارد کند. پس از اتمام اینسفر ژول ورن با دفترچهای مملو از ایده بهپاریس بازگشت.ژول ورن سرانجام در ۲۴ مارس سال۱۹۰۵میلادی در سن ۷۷سالگی درگذشت. سالها پس از تولد ژول ورن او بهعنوان پیشگوی الهامبخشی شناخته میشود که از چندین دهه پیش فناوریهای مدرن متعددی را متصور شده و در کتابهایش توصیف کرده بود. ژول ورن برای خیلیها فردی فراتر از یکنویسنده داستانهای علمی و تخیلی است. او فردی بوده که تخیلات بسیاری از کودکان و نوجوانان را پر و بال داده؛ کودکانی که در دوران بزرگسالی توانستند رویاهای ژول ورن را بهواقعیت تبدیل کرده و آنچه وی در کتابهایش متصور شده بود را درقالب فیزیکی مجسم کنند. هیچکس نمیتواند منکر اینموضوع شود که پدر داستانهای علمی-تخیلی جهان در روند پیشبرد ابداعات علمی جهان تاثیرگذار بوده زیرا درحالحاضر اختراعات متعددی وجود دارند که ایده اصلی آنها از ذهن خلاق ورن گرفته شده است.
