چرخش راهبردی آمریکا در قفقاز
جهان صنعت – پایگاه اطلاعرسانی وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرده که جی. دی. ونس، معاون رییسجمهور این کشور از ۹ تا ۱۱ فوریه ۲۰۲۶ به میلان در ایتالیا، ایروان پایتخت ارمنستان و باکو پایتخت جمهوری آذربایجان سفر خواهد کرد.
جیکوب هلبرگ، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور اقتصادی نیز ونس را در سفر به ایتالیا و قفقاز همراهی میکند. ونس قرار است ابتدا برای تماشای بازیهای المپیک زمستانی میلان–کورتینا به میلان ایتالیا سفر کند.
براساس گزارش پایگاه اطلاعرسانی وزارت امور خارجه آمریکا، سفر ونس به ارمنستان و جمهوری آذربایجان در راستای پیشبرد مسیر ترانزیتی موسوم به مسیر ترامپ انجام میشود. سفارت آمریکا در ارمنستان نیز اعلام کرد: ونس، روز دوشنبه به ارمنستان سفر خواهد کرد و روز بعد راهی جمهوری آذربایجان میشود.
طبق گزارشی که در این خصوص خبرگزاری یورونیوز منتشر کرده این سفر، برجستهکننده تلاشهای آمریکا برای ترویج تجارت، سرمایهگذاری و توسعه زیرساختها در منطقه از طریق کریدور مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی (TRIPP) است. با این حال، تحلیلگران معتقدند موفقیت این ابتکار مستلزم حکمرانی قوی و هماهنگی نزدیک فراآتلانتیکی خواهد بود. در همین رابطه تیهومیرا کوستوا، تحلیلگر ارشد برنامه ژئواکونومیک مرکز مطالعات دموکراسی میگوید: موفقیت تریپ به ثبات، رقابتپذیری و شفافیت قوی وابسته است و هشدار داد که افزایش اتصال منطقهای میتواند آسیبپذیریهای موجود را آشکارتر کند. کوستوا تاکید کرد: این مساله بهویژه با توجه به سابقه قفقازجنوبی در دور زدن تحریمها و جریانهای مالی غیرقانونی اهمیت دارد؛ بهگونهای که ارمنستان اخیرا به یک مرکز بازصادرات کالاهای دوکاربردی تحریم شده به مقصد روسیه تبدیل شده است. به گفته او، گسترش پیوندهای حملونقلی و دیجیتال در صورت نبود نظارت دقیق، میتواند این چالشها را تشدید کند.
او افزود: افزایش اتصال، اگر بهطور سختگیرانه کنترل نشود، میتواند این ریسکها را بالا ببرد و همین امر هماهنگی قوی آمریکا و اتحادیه اروپا با ارمنستان و آذربایجان را برای اجرای موثر تحریمها ضروری میکند.
تمرکز دوباره واشنگتن
این سفر پس از راهاندازی چارچوب صلحی با میانجیگری آمریکا در آگوست ۲۰۲۵ میان نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان و الهام علیاف، رییسجمهور آذربایجان انجام میشود. در این میان کارشناسان غربی مدعی هستند، برای واشنگتن، قفقازجنوبی فراتر از مدیریت منازعه اهمیت راهبردی تازهای یافته است.
نرگیز محمدوا، کارشناس روابط بینالملل در مرکز تحلیلی STEM در باکو، میگوید: تحولات اخیر بازتاب بازنگری گستردهتر در ارزش اقتصادی و ژئوپلیتیکی منطقه است.
او گفت: پیامدهای نشست واشنگتن، قفقازجنوبی را بهطور بنیادین دگرگون میکند. همچنین از منظر عملی میتوان با اطمینان بیشتری گفت که توافق مشارکت راهبردی در دستور کار قرار دارد و ممکن است بهزودی امضا شود.
کریدور تریپ و جاهطلبیهای دیجیتال
در مرکز تعامل آمریکا با منطقه، کریدور تریپ قرار دارد؛ مسیر ترانزیتی پیشنهادی که از خاک ارمنستان عبور کرده و جمهوری آذربایجانِ اصلی را به نخجوان متصل میکند.
این ابتکار با هدف تسهیل تجارت، انتقال انرژی، لجستیک و اتصال دیجیتال طراحی شده و میتواند یک مسیر جدید شرق–غرب میان آسیای مرکزی و اروپا ایجاد کند.
محمدوا تاکید کرد که تریپ نباید صرفا بهعنوان یک پروژه زیرساختی متعارف دیده شود. او گفت: این طرح فراتر از یک کریدور انتقال کالا است. دیجیتالیسازی و استفاده از فناوریهای پیشرفته در سراسر مسیر برای اثرگذاری بلندمدت آن حیاتی خواهد بود.
او به همکاری آذربایجان با شرکتهای بزرگ فناوری آمریکایی در حوزه زیرساختهای IT و راهحلهای دیجیتال بهعنوان نشانههای اولیه یک راهبرد دیجیتال گستردهتر اشاره کرد. به گفته او، اگر این پروژه از طریق کریدورهای دیگر به آسیای مرکزی متصل شود میتواند پایهگذار یک اکوسیستم دیجیتال فرامنطقهای جدید باشد.
برخی ناظران غربی نیز معتقدند مسیرهای حملونقلی جدید میتوانند زنجیرههای تامین اروپا را متنوع کرده و دسترسی به بازارهای نوظهور را بهبود بخشند. بهطوری که آذربایجان هماکنون از طریق کریدور گازجنوبی، گاز اروپا را تامین میکند.
تحلیلگران تاکید دارند که همزمان با گسترش زیرساختها، حکمرانی و شفافیت نقش تعیینکنندهای خواهد داشت. موفقیت تریپ در نهایت به تنظیمگری موثر و هماهنگی میان آمریکا، اتحادیه اروپا و شرکای منطقهای بستگی دارد.
