هنر در وضعیت اضطراری!
جهان صنعت– وقتی چرخه ارتباطات مختل میشود نخستین نشانهها معمولا در عرصههایی بروز میکند که حیات آنها بهدیدهشدن، شنیدهشدن و تعامل وابسته است. هنر دقیقا یکی از همین عرصههاست؛ حوزهای که بدون جریان آزاد اطلاعات نه امکان عرضه دارد و نه امکان بقا. اختلالات گسترده و قطعیهای مکرر اینترنت در ماههای اخیر باردیگر اینواقعیت را آشکار کرده که هنر برخلاف تصور رایج حوزهای حاشیهای نبوده بلکه بخشی زنده و پویا از زیست اجتماعی است که هرگونه اختلال در زیرساختهای ارتباطی مستقیما آن را نشانه میگیرد. بیشاز ۲۰روز قطعی کامل اینترنت و استمرار اختلالات در دسترسی شرایطی را رقم زده که نمیتوان آن را صرفا یکمقطعی تلقی کرد. اینوضعیت پیامدهای عمیق اقتصادی، حرفهای و حتی روانی برای فعالان حوزه هنر بههمراه داشته است. نکته قابلتوجه آن است که اینآسیبها بر بستری از بحرانهای پیشین شکل گرفتند چراکه حوزه هنر سالهاست با کمتوجهی ساختاری، ضعف حمایتهای نهادی و نبود سیاستگذاری پایدار مواجه است. در چنین شرایطی اختلالات اینترنتی نه یکعامل مستقل بلکه تشدیدکننده بحرانی چندلایه بودند.
در دهه اخیر اینترنت بهمهمترین بستر ارائه و توزیع آثار هنری تبدیل شده است. نقاشان، موسیقیدانان، فیلمسازان و فعالان تئاتر بهطور فزایندهای برای معرفی آثار، ارتباط با مخاطبان، فروش محصولات و حتی آموزش و همکاریهای حرفهای بهفضای آنلاین متکی شدند. شبکههای اجتماعی، پلتفرمهای پخش دیجیتال و ابزارهای ارتباطی آنلاین جای خالی بسیاری از زیرساختهای سنتی را پر کردند؛ زیرساختهایی که یا وجود نداشته یا دسترسی بهآنها محدود بوده است. قطع یا اختلال در اینترنت بهمعنای قطع شریان اصلی اینارتباطات است. در حوزه هنرهای تجسمی بهویژه نقاشی اینترنت نقش ویترین اصلی آثار را ایفا میکند. بسیاری از هنرمندان مستقل بدون دسترسی بهگالریهای رسمی ازطریق شبکههای اجتماعی مخاطب خود را یافته و آثارشان را عرضه میکنند. اختلالات اینترنتی اینامکان را عملا از میان برده و باعث کاهش شدید دیدهشدن آثار، توقف فروش و ازبینرفتن ارتباط هنرمند با بازار شده است. برای هنرمندی که منبع درآمدش بهفروش آنلاین وابسته بوده هر روز قطعی اینترنت بهمعنای ازدسترفتن فرصتهای مالی غیرقابل جبران است.
در عرصه موسیقی تاثیرات ایناختلالات حتی گستردهتر است. پلتفرمهای پخش آنلاین، شبکههای اجتماعی و ابزارهای دیجیتال مسیر اصلی انتشار آثار موسیقایی و ارتباط هنرمندان با مخاطبان را تشکیل میدهند. قطعی اینترنت نهتنها انتشار آثار جدید را متوقف کرده بلکه درآمدهای حاصل از پخش آنلاین، تبلیغات و کنسرتهای آنلاین را نیز بهصفر رسانده است. ایندر حالی است که بسیاری از موسیقیدانان بهویژه هنرمندان مستقل از حداقل حمایتهای رسمی برخوردار نیستند و معیشت آنها بههمین مسیرهای دیجیتال وابسته است.
در حوزه سینما و فیلم اختلالات اینترنتی ضربهای دوگانه وارد کرده است: از یکسو پلتفرمهای نمایش آنلاین که بهیکی از معدود مسیرهای قانونی اکران تبدیل شدند با کاهش شدید مخاطب و اختلال در خدمات مواجه میشوند و ازسوی دیگر فرآیند تولید، ارتباطات حرفهای، ارسال آثار بهجشنوارهها و حتی آموزشهای تخصصی نیز مختل شده است. برای فیلمسازان جوان و مستقل که اغلب خارج از چرخه رسمی سینما فعالیت میکنند اینترنت تنها راه حضور در فضای حرفهای بوده؛ راهی که اکنون بهشدت محدود شده است.
تئاتر نیز اگرچه ماهیتی زنده و حضوری دارد اما در سالهای اخیر برای تبلیغ، فروش بلیت، اطلاعرسانی و حتی پخش آنلاین اجراها بهاینترنت وابسته شده است. اختلالات اینترنتی چرخه ارتباط میان گروههای نمایشی و مخاطبان را مختل کرده و باعث کاهش استقبال، لغو اجراها و افزایش فشار اقتصادی بر هنرمندان تئاتر شده است. ایندر شرایطی است که تئاتر بهعنوان یکی از آسیبپذیرترین شاخههای هنر پیشاز ایننیز با مشکلات مالی جدی دستوپنجه نرم میکرده است. نکته مهم آن است که آسیبهای ناشی از اختلالات اینترنتی صرفا بهجنبه اقتصادی محدود نشده و اینوضعیت تاثیرات عمیقی بر روحیه، انگیزه و امنیت شغلی هنرمندان بر جای گذاشته است. احساس بیثباتی، ناامیدی نسبت بهآینده حرفهای و ازدسترفتن امکان برنامهریزی از پیامدهای مستقیم اینشرایط است. هنرمندی که نمیداند فردا امکان ارتباط با مخاطب یا انتشار اثرش را خواهد داشت یا نه عملا در وضعیتی از تعلیق دائمی قرار میگیرد.
از منظر کلانتر تداوم ایناختلالات بهتضعیف سرمایه فرهنگی جامعه منجر میشود. هنر نقش مهمی در بازنمایی مسائل اجتماعی، شکلدهی بهگفتوگوهای عمومی و تقویت هویت فرهنگی دارد. محدودشدن جریان تولید و توزیع آثار هنری بهمعنای کاهش تنوع صداها و روایتها در فضای عمومی است. در بلندمدت اینامر میتواند بهفقر فرهنگی و کاهش مشارکت اجتماعی منجر شود.
نباید از نظر دور داشت که حوزه هنر برخلاف بسیاری از بخشهای دیگر انعطافپذیری محدودی دربرابر شوکهای ناگهانی دارد. نبود بیمههای کارآمد، فقدان حمایتهای مالی پایدار و اتکای گسترده بهدرآمدهای ناپایدار باعث میشود که هر اختلالی پیامدهایی سریع و شدید بههمراه داشته باشد. در چنین شرایطی بیشاز ۲۰روز قطعی کامل اینترنت نشانهای از بحرانی عمیق و چندبعدی است که آثار آن تا مدتها باقی خواهد ماند. اختلالات اینترنتی اخیر باردیگر شکاف عمیق میان اهمیت واقعی هنر در جامعه و میزان توجه و حمایت از آن را نمایان کرده است. حوزهای که سالها در وضعیت نامطلوب بهسر برده اکنون با چالشی روبهرو شده که موجودیت حرفهای بسیاری از فعالان آن را تهدید میکند. عبور از اینوضعیت مستلزم بازنگری جدی در نگاه بههنر، تقویت زیرساختهای ارتباطی و بهرسمیتشناختن نقش حیاتی اینترنت در زیست فرهنگی امروز است؛ امری که نادیدهگرفتن آن هزینههایی فراتر از آنچه امروز مشاهده شده بههمراه خواهد داشت.
