نقش پکن در پایان نزاع تهران-واشنگتن
جهان صنعت – درحالیکه شبکه سیانان در گزارشی با اشاره بهناتوانی دونالد ترامپ در پایاندادن بهجنگ ایران و پیامدهای قابلتوجه آن در جهان تاکید کرده که ممکن است در سفر آتی رییسجمهور آمریکا بهپکن تصویری ضعیف از او بههمتای چینی ارائه و این مساله زمینهساز بهرهبرداری پکن از جایگاه ضعیفشده واشنگتن در جهان شود، عبدالرضا رحمانیفضلی سفیر جمهوری اسلامی در پکن از تلاشهای پیداوپنهان چین برای کاهش تنش در خاورمیانه در نتیجه جنگ علیه ایران سخن گفته و از بخشهایی از جزئیات پیام تهران بهپکن درباره تنگههرمز پرده برداشته است؛ پیامی که در جریان سفر ۱۶ اردیبهشت عباس عراقچی، وزیر خارجه به پکن دراختیار مسوولان ارشد چین قرار گرفت.
عبدالرضا رحمانیفضلی که در دوران هشتساله ریاستجمهوری حسن روحانی در قامت وزیر کشور فعالیت میکرد و از چندی پیش نیز بهعنوان سفیر جدید جمهوری اسلامی راهی پکن شده در گفتوگوی اخیر خود با خبرگزاری رسمی دولت جمهوری اسلامی بهسفر اخیر عباس عراقچی بهپکن اشاره کرد و با تاکید بر اینکه سفر وزیر امور خارجه بهپکن را باید فراتر از یک رفتوآمد دیپلماتیک معمول دید، گفت: «این سفر در مقطعی انجام شد که منطقه در وضعیت گذار از جنگ بهآتشبس قرار داشته و هنوز هیچ تضمینی برای پایداری آرامش وجود ندارد. بنابراین پیام اصلی سفر این بود که ایران در مدیریت مرحله پساجنگ تنها بهواکنشهای مقطعی بسنده نمیکند بلکه درپی بازتعریف آرایش دیپلماتیک خود در تعامل با شرکای راهبردی است. چین در این چارچوب برای ایران صرفا یک شریک اقتصادی یا خریدار انرژی نیست بلکه بخشی از موازنهسازی سیاسی دربرابر فشار، تهدید و یکجانبهگرایی محسوب میشود.»
سفیر جمهوری اسلامی در پکن با اشاره بهنقش پکن در مذاکرات اسلامآباد گفت: «پکن از همان ابتدا با منطق گسترش جنگ مخالفت کرد زیرا میداند بیثباتی در غرب آسیا تنها یک بحران منطقهای نیست بلکه بهامنیت انرژی، زنجیره تجارت جهانی و توازن قدرت در نظام بینالملل گره خورده است. از این منظر تلاش چین برای پایان جنگ تلاشی برای دفاع از اصل ثبات بود.» او گفت: پکن کوشید ازطریق رایزنی با بازیگران موثر، ارائه ابتکار صلحی مشترک با پاکستان که زمینهساز گفتوگوهای اسلام آباد شد و نیز طرح چهارمادهای آقای شیجینپینگ مسیر بازگشت بهگفتوگو را باز نگه دارد و تقویت کند. اهمیت نقش چین در این بود که بحران را نه از زاویه فشار بر ایران بلکه از زاویه ضرورت مهار جنگ و جلوگیری از فروپاشی امنیت منطقهای میدید.»
رحمانیفضلی که تاکید دارد که همکاری بلندمدت با چین برای ایران نوعی عمق راهبردی دیپلماتیک ایجاد میکند، میگوید: «چین ظرفیت میانجیگری داشته اما میانجیگری زمانی معنا دارد که مساله فقط انتقال پیام نبوده بلکه تغییر منطق بحران باشد. تجربه عادیسازی روابط ایران و عربستان نشان داد پکن میتواند در لحظههای حساس نقش تغیردهنده منطق بحران را ایفا کند زیرا هم ظرفیتهای کلیدی دارد و هم برخلاف برخی بازیگران با دستورکار مداخلهجویانه وارد منطقه نمیشود.» او گفته است: درباره تهران و واشنگتن نیز چین میتواند ظرفیت مهمی برای کاهش تنش باشد اما شرط آن این است که آمریکا بپذیرد زبان فشار، تحریم و تهدید نمیتواند جایگزین دیپلماسی شود. ایران از هر ابتکاری که بر احترام متقابل، رفع فشار و تضمین منافع مشروع ملت ایران استوار باشد استقبال میکند اما میانجیگری نباید بهابزاری برای مدیریت فشار علیه ایران تبدیل شود. او با اشاره بهاهمیت سفر ترامپ بهپکن تاکید کرد که ایران بهدیپلماسی بهعنوان شبکهای از ظرفیتها نگاه میکند و گفت: «اگر سفر رییسجمهور آمریکا بهچین فرصتی برای انتقال درک درستتری از مواضع ایران فراهم کند طبیعتا چنین ظرفیتی میتواند مورد توجه قرار گیرد.» او که معتقد است مساله اصلی برای تهران این بوده که آیا طرف مقابل آماده شنیدن پیام واقعی ایران هست یا نه، تاکید کرد که «پیام ایران روشن است: توقف دایمی جنگ، تثبیت آتشبس پایدار، رفع محاصره و احترام بهحقوق مشروع ایران. چین میتواند این پیام را در سطح قدرتهای بزرگ بازتاب دهد همانگونه که کانالهایی مانند قطر و پاکستان نیز میتوانند در سطح منطقهای نقشآفرینی کنند. برای ایران تکثر کانالها نشانه ضعف نیست بلکه فعال بودن دیپلماسی است.» او با یادآوری نقشی که چینیها در ازسرگیری روابط دیپلماتیک تهران و ریاض ایفا کردند، گفت: اهمیت نقش چین در روابط ایران و عربستان این است که پکن خود را ذینفع ثبات میداند و نه ذینفع تنش. توافق تهران و ریاض در پکن یک دستاورد صرفا دوجانبه نبوده بلکه نشانهای از امکان شکلگیری ترتیبات جدید در منطقه بود. در جنگ اخیر نیز تنشهایی در روابط منطقهای پدید آمد. طبیعی است که چین برای حفظ این دستاورد تلاش کرده باشد.»
سفیر جمهوری اسلامی در پکن در بخش دیگری از سخنانش در این گفتوگو بهایرنا گفت: «از نگاه ایران مساله اصلی این است که روند عادیسازی نباید در برابر فشارهای خارجی شکننده باشد. روابط ایران و سایر کشورها زمانی پایدار میماند که اصل بنیادین آن رعایت شود: امنیت هیچکشور منطقه نباید بر ناامنی کشور دیگر بنا شود و هیچ خاک یا حریمی نباید در خدمت تجاوز بههمسایه قرار گیرد.» او یادآور شد: «طرح چهارمادهای چین برای منطقه از این جهت اهمیت دارد که با منطق امنیت وارداتی فاصله میگیرد. این طرح بر احترام بهحاکمیت کشورها، تعهد بههمزیستی مسالمتآمیز، تعهد بهحقوق بینالملل و پیوند میان امنیت و توسعه تاکید دارد.» رحمانیفضلی تصریح کرد: «برای ایران ارزش این طرح در آن است که امنیت غرب آسیا را نه از مسیر ائتلافسازی علیه یک کشور بلکه از مسیر گفتوگو و پذیرش منافع مشروع همه بازیگران دنبال میکند. ایران از چنین طرحهایی استقبال میکند زیرا با نگاه اصولی تهران همخوان است: آینده منطقه باید توسط کشورهای منطقه و با مشارکت قدرتهایی که بهحاکمیت و استقلال کشورها احترام میگذارند ساخته شود و نه با مداخله و فشار بازیگران خارجی.»
