نقش راهآهن کلاله-جلفا در توسعه ترانزیت ایران
جهان صنعت– راهآهن کلاله-جلفا با تکمیل همزمان کریدورهای شرق-غرب و شمال-جنوب ایران را به کریدور میانی متصل کرده و با کوتاهترین مسیر جایگاه ژئوپلیتیک کشور را در تجارت جهانی تثبیت میکند. راهآهن کلاله-جلفا یک مسیر کاملا راهبردی است که با تکمیل همزمان کریدورهای شرق-غرب و شمال-جنوب ایران را به کریدور میانی نیز متصل کرده و نقش ژئوپلیتیکی کشور را در زنجیره تجارت جهانی تثبیت میکند. با توسعه کشتیهای بزرگ و اقیانوسپیما تجارت دریایی بهدلیل هزینه کمتر و امکان جابهجایی حجم بالای کالا گسترش یافت و درنتیجه مسیر تاریخی جاده ابریشم بهتدریج از رونق افتاد. با اینحال تشدید ناامنیها، منازعات ژئوپلیتیکی و رقابت دولتها بر سر کنترل آبراههای راهبردی موجب شده مسیرهای زمینی بار دیگر در کانون توجه کشورها قرار گیرد. در اینچارچوب دولتها تلاش میکنند با توسعه زیرساختهای حملونقلی سهم بیشتری از ترانزیت زمینی کالا را از قلمرو خود عبور دهند و منافع ژئواکونومیک و ژئوپلیتیکی کسب کنند. در اینمیان موقعیت جغرافیایی ایران بهگونهای است که کریدورهای اصلی شرق-غرب و شمال-جنوب با کوتاهترین فاصله از خاک کشور عبور میکنند. بههمیندلیل طی دهههای گذشته سرمایهگذاری قابلتوجهی برای ایفای نقش فعال در اینکریدورها انجام شده که احداث خطوط ریلی مرزی نظیر سرخس، اینچهبرون و رازی در همین راستا بوده است. افزون بر این مسیرهای مهم دیگری ازجمله راهآهن رشت-آستارا به طول ۱۶۵کیلومتر، زاهدان-چابهار بهطول ۶۲۸کیلومتر و کلاله-جلفا بهطول حدود ۱۰۰کیلومتر تعریف شدند که تکمیل آنها میتواند جایگاه ایران در ترانزیت جهانی را بهطور معناداری ارتقا دهد. در میان اینسه مسیر راهآهن کلاله-جلفا بهدلیل برخورداری از مزیت سهوجهی از اهمیت ویژهای برخوردار است.
تکمیل کریدور شمال-جنوب
با احداث اینمسیر کوتاه در امتداد کریدور شمال-جنوب بار از جنوب کشور به جلفا منتقل شده و سپس از طریق کلاله وارد شهر آغبند جمهوریآذربایجان میشود و از آنجا مسیر خود را بهسمت روسیه ادامه میدهد. برآوردها نشان میدهد تکمیل راهآهن رشت-آستارا حداقل ششسال زمان نیاز دارد و ازاینرو راهاندازی مسیر کلاله-جلفا میتواند تا زمان بهرهبرداری از رشت-آستارا امکان بهرهمندی ایران از منافع کریدور شمال-جنوب را فراهم کند. علاوه بر این کاهش سرعت قطار در محدوده رشت-قزوین به حدود ۱۵کیلومتر در ساعت که در ادامه مسیر رشت-آستارا نیز تاثیرگذار بوده موجب افت ظرفیت حمل بار و افزایش زمان ترانزیت میشود. در چنینشرایطی محور جلفا میتواند بخشی از محدودیتهای مسیر رشت-آستارا را جبران کند.
تکمیل کریدور شرق-غرب
چین بهدلیل تهدیدهای ناشی از تسلط آمریکا بر آبراههای راهبردی بهویژه تنگه مالاکا و با هدف توسعه مناطق غربی خود بهدنبال انتقال بخشی از تجارت از مسیرهای زمینی بوده و ابتکار «کمربند و پهنه» نیز در همین چارچوب تعریف شده است. اینابتکار چند مسیر زمینی دارد که کوتاهترین و مقرونبهصرفهترین آن از ایران عبور میکند. راهآهن شرق-غرب ایران از سرخس در شمالشرق کشور آغاز شده و پس از عبور از مرز رازی به ترکیه و سپس اروپا متصل میشود اما اینمسیر در محدوده دریاچه وان ترکیه با انقطاع مواجه است و همین موضوع از ظرفیت عملیاتی آن میکاهد. افزون بر این خطآهن ترکیه در اینمحور فرسوده بوده و برنامه مشخصی برای نوسازی آن وجود ندارد چراکه تمرکز آنکارا بر بهرهبرداری از خطآهن شمالی اینکشور است. احداث راهآهن کلاله-جلفا میتواند اینچالش را برطرف کند. ایران باتوجه به روند بازگشایی مرزهای ارمنستان و جمهوریآذربایجان میتواند در قبال ایجاد ارتباط پایدار میان جمهوریآذربایجان و جمهوریخودمختارنخجوان که یکی از مطالبات اصلی باکو محسوب میشود به مسیرهای جلفا-نخجوان-ارمنستان-قارص و جلفا-نخجوان-ارمنستان-گرجستان-دریای سیاه دسترسی دائمی پیدا کند. درنتیجه ایران به خطآهن شمالی ترکیه متصل شده و مشکل انقطاع دریاچه وان برطرف میشود، انحصار ترکیه در اتصال ایران به اروپا کاهش یافته و وابستگی کشور در اینحوزه به حداقل میرسد.
اتصال ایران به کریدور میانی
آمریکا و اروپا بهدلیل تنش با ایران و روسیه بهدنبال دور زدن کریدور شرق-غرب عبوری از ایندو کشور هستند و در همین راستا از کریدور میانی حمایت میکنند. کریدور میانی چین را از مسیر قزاقستان، دریای کاسپین، جمهوریآذربایجان، گرجستان و ترکیه به اروپا متصل میکند. اینکریدور درحالحاضر فعال است و پروژههایی نیز برای توسعه آن دردست اجرا قرار دارد و ازاینرو نمیتوان از اهمیت آن چشمپوشی کرد. ایران با احداث راهآهن کلاله-جلفا و تنها با حدود ۱۰۰کیلومتر ریلگذاری میتواند وارد کریدور میانی شود. بهگونهای که بهجای انتقال بار از باکو به گرجستان و سپس ترکیه کالا از اینمسیر وارد ایران شده و با طی مسافتی کوتاهتر به مقصد نهایی برسد. مجموع اینمزایا نشان میدهد که باتوجه به زمانبربودن سایر پروژههای ریلی و ضرورت بهرهمندی سریعتر از ظرفیت کریدورهای بینالمللی احداث راهآهن کلاله-جلفا باید بهعنوان یک اولویت راهبردی در دستور کار دولت قرار گیرد.
منبع: مهر
