نفت ۳رقمی شد
جهان صنعت– در نخستین ساعات معاملات جهانی نفت در روز دوشنبه، قیمت نفت با جهشی ۳۰درصدی پیشبینیها را محقق کرد و وارد کانال ۱۰۰دلار در هر بشکه شد؛ سطحی که بازار جهانی انرژی طی حدود چهار سال گذشته تجربه نکرده بود.
هر دو شاخص برتر نفتی در حالی از ۱۰۰دلار در هر بشکه عبور کرده که در دوره همهگیری کرونا حتی تا محدودههای زیر ۳۰دلار سقوط کرده بود و اکنون در پی تشدید تنشهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه و اختلال در عبور نفتکشها از تنگه هرمز به این سطح بازگشته است.
همزمان با افزایش قیمت نفت نگرانیها درباره پیامدهای بحران انرژی افزایش یافته است. نهادهای اقتصادی بینالمللی نسبت به اثرات تورمی و رکودی جهش قیمت انرژی هشدار میدهند و مدیرعامل صندوق بینالمللی پول تاکید کرده جهان وارد دورهای از عدمقطعیت دائمی شده است؛ وضعیتی که میتواند بازار انرژی را با سناریوهای کمسابقهای روبهرو کند.
منابع بازار میگویند: تنگه هرمز عملا برای بخش بزرگی از نفتکشها بسته شده و تنها برخی نفتکشهای مرتبط با صادرات نفت ایران توانستهاند از این مسیر عبور کنند. در حال حاضر نیز تنها ۹سوپرتانکر خالی در خلیجفارس باقی مانده است که به نظر میرسد پس از بارگیری ظرفیت جدیدی برای حمل نفت در منطقه وجود نخواهد داشت.
اختلال در مسیر صادرات نفت خاورمیانه همزمان با کاهش تولید در چند کشور منطقه، نگرانیها درباره کمبود عرضه در بازار جهانی را تشدید کرده است. گزارشها نشان میدهد تولید نفت عراق حدود ۶۰درصد کاهش یافته و برخی کشورهای تولیدکننده از جمله امارات متحده عربی و کویت نیز روند کاهش تولید را آغاز کردهاند. در همین حال عربستان سعودی قیمت رسمی فروش نفت خود را افزایش داده است. از نگاه تحلیلگران این اتفاق میتواند نشانه ادامه کمبود عرضه در بازار جهانی باشد.
شوک عرضه به بازار جهانی
به دنبال عبور نفت از کانال ۱۰۰دلار، بازارهای فرآوردههای نفتی نیز به سرعت به این تحولات واکنش نشان دادند. دادههای بازار نشان میدهد قیمت قراردادهای آتی دیزل در اتحادیه اروپا طی یک هفته بیش از ۵۰درصد افزایش یافته که بزرگترین رشد هفتگی ثبتشده در تاریخ این بازار محسوب میشود. قیمت سوخت جت از ۲۰۰دلار در هر بشکه عبور کرده و نرخ حملونقل گاز طبیعی مایع (LNG) در مسیر آسیا- اقیانوسیه نیز بیش از ۵۲۹درصد افزایش یافته است. قیمت LNG تحویلی به ژاپن و کرهجنوبی نیز طی همین مدت بیش از ۱۰۶درصد رشد داشته است که نگرانیها درباره هزینه انرژی در اقتصادهای صنعتی آسیایی را افزایش داده است.
وابستگی اقتصادهای شرق آسیا به انرژی خاورمیانه باعث شده این منطقه بیش از سایر نقاط جهان در معرض تبعات اختلال در تنگه هرمز قرار گیرد. گزارشها نشان میدهد کرهجنوبی حدود ۷۰درصد نفت وارداتی خود را از کشورهای حوزه خلیجفارس تامین میکند. از این رو، ادامه اختلال در مسیر نفتکشها میتواند به سرعت هزینه انرژی در اقتصادهای صنعتی آسیایی را افزایش دهد و حتی بر رشد اقتصادی این کشورها اثر بگذارد. ژاپن نیز که یکی دیگر از واردکنندگان بزرگ انرژی در جهان است احتمال استفاده از ذخایر استراتژیک نفتی خود را بررسی میکند تا در صورت ادامه بحران بازار داخلی انرژی با کمبود مواجه نشود.
در همین حال صنعت حملونقل دریایی نیز با شرایط بیسابقهای روبهرو شده است. رویترز در گزارشی مینویسد: کشتیها برای کاهش احتمال حمله یا توقیف، خود را بهعنوان کشتیهای چینی معرفی میکنند. مالکان کشتیها به رویترز گفتهاند که در شرایط فعلی امنیت خدمه برای آنها مهمتر از پوشش بیمهای است و همین موضوع باعث شده بسیاری از شرکتها فعالیت خود را در مسیر خلیجفارس متوقف کنند.
تلاش برای مهار بحران انرژی
در واکنش بحران احتمالی انرژی، دولتهای مصرفکننده انرژی در تلاش هستند با اقدامهای اضطراری اثرات افزایش قیمت نفت را محدود کنند. اویل پرایس در گزارشی نوشت که ایالات متحده در حال بررسی مجموعهای از اقدامات برای مهار بازار مثل صدور مجوز برای پالایشگاههای هندی جهت خرید نفت روسیه در دریا و بررسی احتمال کاهش برخی محدودیتهای تحریمی علیه صادرات نفت روسیه است.
پیش از این اعلام شده بود که آمریکا در حال بررسی یک برنامه بیمه ۲۰میلیارد دلاری برای کشتیهاست تا بخشی از ریسک عبور نفتکشها از خلیجفارس پوشش داده شود. با این حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند چنین اقداماتی بدون بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز تاثیر محدودی خواهد داشت. اویل پرایس به نقل از تحلیلگران بازار نفت مینویسد که حتی اگر نفت بیشتری از ذخایر استراتژیک آزاد شود مشکل اصلی در حال حاضر حملونقل و امنیت مسیرهای دریایی است.
در سطح بینالمللی نیز تلاشهایی برای کاهش فشار بر بازار در جریان است. طبق گزارشی از فایننشاالتایمز، کشورهای گروه هفت (G7) در حال بررسی آزادسازی مشترک نفت از ذخایر استراتژیک خود هستند. براساس این گزارش، میزان نفتی که ممکن است به بازار تزریق شود حدود ۴۰۰میلیون بشکه برآورد شده است؛ اقدامی که هدف آن کاهش فشار قیمتی بر بازار جهانی در صورت تداوم بحران عرضه است.
برخی تحلیلگران براین باورند که چنین اقدامی در صورت اجرا میتواند یکی از بزرگترین آزادسازیهای هماهنگ ذخایر نفتی در تاریخ باشد. با این حال برخی تحلیلگران معتقدند که حتی تزریق چندصدمیلیون بشکه نفت نیز تنها در کوتاهمدت میتواند اثرگذار باشد و اگر اختلال در مسیرهای اصلی صادرات نفت ادامه پیدا کند بازار دوباره با کمبود عرضه روبهرو خواهد شد.
نگرانی از تورم جهانی
افزایش شدید قیمت نفت اکنون نگرانیهای تازهای درباره تورم جهانی ایجاد کرده است. تحلیلگران گلدمن ساکس برآورد کردهاند که اگر قیمت نفت حدود ۱۰دلار هم افزایش یابد و این افزایش برای سهماه ادامه پیدا کند تورم سالانه شاخص قیمت مصرفکننده در ایالات متحده ممکن است از ۴/۲درصد در ژانویه به حدود ۳درصد در ماه مه برسد. بانک جیپی مورگان نیز تخمین زده هر ۱۰درصد افزایش قیمت نفت میتواند تورم شاخص هزینههای مصرفکننده را حدود ۱۰واحد پایه افزایش دهد و در عین حال رشد تولید ناخالص داخلی را بین ۱۵ تا ۲۰ واحد پایه کاهش دهد.
مدیرعامل صندوق بینالمللی پول نیز در سخنان اخیر خود هشدار داده است که افزایش شدید قیمت انرژی میتواند به سرعت بر رشد اقتصادی جهان اثر بگذارد. به گفته او، سیاستگذاران باید برای سناریوهایی آماده باشند که تا چند سال پیش حتی تصور آنها نیز دشوار بود و امنیت انرژی اکنون به یکی از مهمترین دغدغههای اقتصاد جهانی تبدیل شده است.
در همین حال موسسه رتبهبندی P&S نیز سه سناریوی مختلف برای تحولات بازار انرژی ترسیم کرده است. در سناریوی درگیری کوتاهمدت حدود دوهفتهای، قیمت نفت برنت در محدوده ۷۵ تا ۸۵ دلار باقی میماند و اختلال عرضه موقتی خواهد بود. اما در سناریوی درگیری یکماهه، قیمتها میتواند به ۸۵ تا ۱۰۰دلار برسد و حدود ۱۵درصد از عرضه نفت جهان و ۲۰درصد از تجارت LNG تحتتاثیر قرار گیرد.
سناریوی سوم که شامل درگیری طولانیمدت است، چشمانداز بسیار متفاوتی را ترسیم میکند. در این حالت قیمت نفت میتواند بالاتر از ۱۰۰دلار در هر بشکه باقی بماند و حتی افزایش بیشتری پیدا کند زیرا محدودیت در ذخیرهسازی و حملونقل ممکن است به توقف تولید در برخی میدانها منجر شود.
در همین حال برخی تحلیلگران احتمال جهشهای قیمتی بزرگتر را نیز مطرح کردهاند. برآوردهای گلدمن ساکس نشان میدهد اگر تنگه هرمز تا پایان ماه مارس بسته بماند، قیمت نفت میتواند از رکورد تاریخی سال ۲۰۰۸ یعنی ۱۴۷دلار در هر بشکه عبور کند. در چنین شرایطی حتی قیمت ۲۰۰دلار در هر بشکه نیز دیگر سناریویی است که دور از ذهن نخواهد بود.
