نفت ونزوئلا مال آمریکاست؟
محمود خاقانی، کارشناس بینالمللی انرژی
حرفهایی که دونالد ترامپ درباره ونزوئلا میزند، حافظه تاریخ را به یاد حرفهایی میاندازد که پس از ملی شدن صنعت نفت در ایران دولت انگلیس میزد. در دهه۳۰ دولت دکتر محمد مصدق که منتخب مردم ایران بود، صنعت نفت را ملی کرد که با مخالفت شدید شرکت نفت انگلیس و دولت انگلیس مواجه شد. ایران از سوی دولت انگلیس مورد تحریم اقتصادی قرار گرفت و بهدنبال محاصره اقتصادی و دریایی ایران، دولت انگلستان تمام تلاش خود را به کار بست تا از فروش نفت ایران در بازارهای بینالمللی جلوگیری کند. از همین رو وقتی نفتکش «رزماری» برای نخستینبار پس از ملی شدن صنعت نفت هزارتن نفت ایران را از بندر ماهشهر کنونی بارگیری و بهسمت بندر باری ایتالیا حرکت کرد، انگلیسیها که در کمین این نفتکش بودند، آن را در مسیر توسط نیروی دریایی خود به سمت بندر عدن هدایت و در آنجا توقیف کردند.
ترامپ چه میگوید؟
ترامپ روز سهشنبه ۱۶دیماه۱۴۰۴ به دولت موقت ونزوئلا دستور داد که ۳۰ تا ۵۰میلیون بشکه نفت خام ونزوئلا را تحویل آمریکا بدهد تا تحت نظر خود دونالد ترامپ فروخته شود و درآمد حاصل از آنهم تحت ترامپ بابت هزینههای ربودن رییسجمهور ونزوئلا جبران و برای جلب اعتماد مردم ونزوئلا توسط آمریکا در این کشور هزینه شود. دونالد ترامپ گفته که از کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا خواسته است که فورا این طرح را اجرا کند. رییسجمهور آمریکا گفته که این نفت با کشتیهای ذخیرهسازی مستقیما به اسکلههای تخلیه در ایالاتمتحده منتقل خواهد شد. درواقع با این ادعا دولت آمریکا سعی دارد نشان دهد مقامات دولت موقت ونزوئلا در حال همکاری با دولت ترامپ هستند. ونزوئلا در سال۱۳۵۴(۱۹۷۶) میلادی صنعت نفت خود را ملی کرد و شرکتهای شل- هلند، گلف، موبیل و اکسون- آمریکا و دیگر شرکتهای نفتی خارجی را کنار گذاشت. شرکت آمریکا شورون در ونزوئلا باقی ماند و هنوز هم در حال فعالیت است. حدود یکپنجم از تولید نفتخام ونزوئلا را تولید میکند. این کشور بزرگترین ذخایر نفتی جهان، حدود ۳۰۳میلیارد بشکه را در اختیار دارد. دونالد ترامپ پس از گروگانگیری نیکولاس مادورو و همسرش مدعی شد که «ما بزرگترین شرکتهای نفتی جهان را داریم و قرار است در نفت ونزوئلا بسیار دخیل باشیم.» ترامپ مدعی است که نفت ونزوئلا متعلق به آمریکاست.
وعدهای که ترامپ داد
در فروردین۱۴۰۳(آوریل۲۰۲۴میلادی) در یک ضیافت شام برای شرکتهای نفتی در باشگاه مار-آ- لاگو، ترامپ از مدیران شرکتهای نفتی درخواست کرد که یکمیلیارد دلار به کمپین انتخابی او کمک کنند و قول داد که بودجههایی که دولت جوبایدن برای کاهش مصرف انرژیهای فسیلی(نفت و گاز) بهوسایل نقلیه الکتریکی اختصاص داده بود را کاهش دهد و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر- بادی- را محدود کند. دولت دونالد ترامپ تقریبا مقررات زیستمحیطی محدودکننده اکتشاف، توسعه و تولید انرژیهای فسیلی(نفتوگاز) را تغییر داد و به شرکتهای نفتی آمریکایی و فعال در آمریکا وعده داد که «تا دلتان بخواهد حفاری و تولید کنید.»
«لایحه بزرگ و زیبا» که ترامپ تابستان گذشته به قانون تبدیل کرد، شامل ۱۸میلیارد دلار مشوق مالیاتی برای صنعت سوختهای فسیلی است. براساس گزارشی که نیویورکتایمز داده بود، ارون پادیلا، معاون رییس سیاستهای شرکتی در موسسه نفت آمریکا، سازمان لابیگری اصلی صنعت نفت گفت: «لایجه نهایی برای ما در تمام اولویتهای اصلیمان مثبت بود.» شرکتهای نفتی ۱۹میلیون دلار هم به بودجه مراسم تحلیف ترامپ کمک مالی کردند. ترامپ همچنین در سخنرانی مراسم تحلیف خود گفته بود که «ما دوباره یک ملت ثروتمند خواهیم بود و این طلای مایع زیرپای ماست که به ما در انجام آن کار کمک خواهد کرد.»
حرکت به سمت ونزوئلا
پس از گروگانگیری نیکلاس مادورو، دونالد ترامپ از شرکتهای نفتی خواست که به ونزوئلا هجوم ببرند و میلیاردها دلار برای توسعه و تولید نفت خام ونزوئلا برای آمریکا سرمایهگذاری کنند و سودهای کلانی را هم ببرند. ترامپ گفت که آمریکا از آنها(مردم ونزوئلا) نفت را پس خواهد گرفت. او تاکید کرده بود که از مدتها پیش این تصمیم را داشته است. ونزوئلا ذخایر نفت اثباتشدهای بیشتری نسبت به هر کشور دیگری دارد. هوگوچاوز دست آمریکا را کوتاه کرده بود. در سال۱۳۷۸(۱۹۹میلادی) هوگوچاوز رییسجمهور ونزوئلا که به ضدامپریالیست بودن شهرت داشت، قول داد که نفوذ آمریکا در ونزوئلا را به حداقل برساند. در سال۱۳۷۸ ونزوئلا بهعنوان عضو اوپک مقادیر عظیمی نفت تولید میکرد و سود قابلتوجهی از آن به دست میآورد اما بخش زیادی از آن توسط سه شرکت آمریکایی کنترل میشد؛ شرکتهایی مثل کونوکو، فیلیپس، اکسونموبیل و شورون. در سال ۲۰۰۷-۱۳۸۶ میلادی هوگوچاوز ملیسازی صنعت نفت ونزوئلا را بهطرز چشمگیری گسترش داد. او علاوهبر ونزوئلا، شرکتهای کشورهای دیگر را مجبور کرد تا کنترل عملیاتی کسبوکارهای خود را به شرکتهای دولتی پترولئوس د ونزوئلا اسای(PVDSA) واگذار و منتقل کنند. با این اقدام شرکتهای نفتی آمریکا و اروپایی فعال در ونزوئلا به سهامداران اقلیتی در صنعت ملی نفت ونزوئلا تبدیل شدند بنابراین عملا بیشتر داراییهای آنها توسط دولت ونزوئلا ملی اعلام شد. پس از آن ونزوئلا مالک ۸۳درصد از پروژههای متمرکز در حوزه رودخانه اورینوکو یکی از غنیترین و گستردهترین میدانهای نفتی اکتشافشده در جهان بود. با این حال شرکتهای آمریکایی کنوکوفیلیپس و اکسونموبیل نتوانستند با دولت ونزوئلا به توافق برسند و ناگزیر به ترک این کشور شدند. شرکت آمریکایی کنوکوفیلیپس اعلام کرد که سرمایهگذاری ۵/۴میلیارد دلاری خود را بخشیده است. شرکت آمریکایی شورون اما در ونزوئلا ماند. اگرچه صنعت نفت ونزوئلا تحت تحریم آمریکا قرار گرفت اما شرکت شورون اجازه یافت نفت ونزوئلا را تحت مجوز ویژه پمپاژ و صادر کند. شرکت اکسونموبیل استدلال کرد که بهدلیل توقیف اموالش ۱۰میلیارد دلار بدهکار است. این شرکت این ادعا را در یکی از نهادهای بانک جهانی به نام مرکز بینالمللی حلوفصل و اختلافات سرمایهگذاری مطرح کرد. در سال ۲۰۱۴ -۱۳۹۳میلادی ICSID حکم داد که ونزوئلا باید ۶/۱میلیارددلار به اکسونموبیل بپردازد. این مبلغ متعاقبا مورد اختلاف قرار گرفت و اکسونموبیل هنوز بهدنبال دریافت آن است. در یک پرونده جداگانه نزد ICSIDبه شرکت آمریکایی کونکوفیلیپس ۵/۸میلیارد دلار، غرامت اعطا شد. ونزوئلا درخواست تحدیدنظر داد اما موفق نشد و یک دادگاه داوری بینالمللی در دیماه۱۴۰۳-ژانویه۲۰۲۵ این تصمیم را تایید کرد. با این حال ونزوئلا هیچ پولی پرداخت نکرده است و شرکت کونکوفیلیپس مدعی است که به تلاش برای وصول آن ادامه خواهد داد. تحلیلگران تخمین میزنند که دادگاههای بینالمللی به ونزوئلا دستور دادهاند ۶۰میلیارد دلار برای دعاوی مختلف به شاکیان ملی شدن صنعت نفت ونزوئلا بپردازند.
سرمایهگذاری کلان در ونزوئلا
تخمین زده میشود برای افزایش تولید نفتخام وزنزوئلا که مورد علاقه پالایشگاههای آمریکایی است حدود ۱۰۰میلیارد دلار یا بیشتر سرمایهگذاری لازم است. شرکتهای آمریکایی باید تصمیم بگیرند که آیا ونزوئلا وضعیت موجود را برای این سرمایهگذاری امن میداند یا خیر؟ شرکت آمریکایی شورون که در حال حاضر ۳هزار کارمند در ونزوئلا دارد میگوید که فعلا در حفظ امنیت آنها تمرکز دارد. این شرکت چیزی درمورد گسترش فعالیتهای احتمالیاش پس از گروگانگیری نیکلاس مادورو بیان نکرده است. این در حالی است که شرکت آمریکایی شورون با دولت نیکلاس مادورو روابط خوبی داشت. شرکت کنوکوفیلیپس گفته که گمانهزنی درباره سرمایهگذاری آینده زود است. دارن وودز، مدیرعامل اکسونموبیل اخیرا به شبکه خبری بلومبرگ گفته است که «ما دوبار در ونزوئلا سلب مالکیت شدهایم. ما در آنجا سابقه داریم، البته شرایط اکنون متفاوت است.»
ونزوئلا تحت حکمرانی آمریکا
دونالد ترامپ گفته است که آمریکا ونزوئلا را با مدیریت حکمرانی میکند. استفان میلر؛ معاون رییس دفتر او هم گفته که آنها مسوول این کشور هستند. میلر تاکید کرده که نفت ونزوئلا را تحتکنترل داشته و توانایی تجارت نفت این کشور را دارند. بنابراین برای اینکه ونزوئلا بخواهد نفت خود را بفروشد، نیاز به اجازه آمریکا دارد. نظرات میلر نشان میدهد که تصمیمات مربوط به صنعت نفت ونزوئلا دیگر در دست این کشور نیست. این موضوع توسط مارکو روبیو وزیرامور خارجه ایالاتمتحده هم تکرار شده است. در حال حاضر پاسخ به اینکه چه کسی نفت ونزوئلا را کنترل میکند، آسان نیست و بسیار پیچیده است. آمریکا میگوید که حکمرانی کامل در ونزوئلا تحتنظر و مدیریت آمریکا قرار گرفته است اما شرکتهای نفتی آمریکایی در باور این ادعا محتاط هستند. دعواهای حقوقی هنوز بر سر میلیاردها دلاری که این شرکتها میگویند ونزوئلا باید به آنها غرامت پرداخت کند، ادامه دارد. تحت این شرایط مشخص نیست که آنها چه زمان یا با چه سرعتی بتوانند دوباره وارد عمل در اکتشاف و توسط نفتخام ونزوئلا باشند. کشورهایی با سوابق استثماری و استعماری اروپا و آمریکا قرنهاست که برای دستیابی به ثروت ملی کشورهای مختلف بهویژه برای نفت خونریزی، قتلعام و نسلکشی میکنند. دولتهای مختلف آمریکا این موضوع را پنهان نکردهاند که رژیم صدام حسین را برای تسلط بر منابع غنی نفت و معادن عراق سرنگون کردهاند. در انتخابات اخیر عراق هم آمریکا سرمایهگذاری کلانی کرده است که طرفداران نفوذ آمریکا در عراق برنده شوند که بسیاری معتقدند این موفقیت نصیب آمریکا نشده است. در سال۲۰۱۶ میلادی دونالد ترامپ آشکارا گفت که نفت عراق به آمریکا تعلق دارد و درباره ایران هم این روزها مطالب مشابهی را بیان میکند. درواقع در لیبی، سوریه، سودان و کشورهای دیگر دولت استعمارگر قرن۱۹ برنامههای تازهای برای قرن۲۱ تعریف کردهاند.
در تاریخ ثبت است که وینستون چرچیل نخستوزیر اسبق انگلیس گفته است که برای مستعمره کردن کشورها به دو ابزار مهم احتیاج است؛ یکم، اکثریت نادان و دوم اقلیت خائن.
