نفت میان توافق و تهدید

جهان صنعت– در حالی که خبرها از مذاکرات ایران و آمریکا به سمت مثبت شدن پیش می‌رود با این حال بازار نفت هنوز در وضعیت انتظار و ابهام قرار دارد. اگر این مذاکرات به توافق نرسد شوک قیمتی می‌تواند نخستین واکنش بازار باشد؛ سناریویی که معامله‌گران از هم‌اکنون آن را جدی گرفتند. الجزیره هشدار می‌دهد ناامنی در خلیج‌فارس حتی در حد تهدید نفتکش‌ها می‌تواند مسیر تجارت جهانی نفت را دچار اختلال کند؛ هشداری که همزمان با روایت وال‌استریت ژورنال از تردید واشنگتن در برخورد با نفتکش‌های ایرانی معنا پیدا می‌کند. تحلیلگران بازار نفت می گویند که بازار عمدتا بیش از آنکه به نتیجه مذاکرات واکنش نشان دهد به احتمال شکست حساس است. چه آنکه پیشتر هم با انتشار خبرهای نسبتا مثبت از گفت‌وگوهای ایران و آمریکا قیمت‌ها همچنان در وضعیت ناپایدار باقی مانده بود. از سویی تحلیل الجزیره نشان می‌دهد که بازار انرژی در چنین مقاطعی نه منتظر توافق بلکه نگران پیامدهای آن است به‌ویژه زمانی که پای خلیج‌فارس و امنیت نفتکش‌ها در میان باشد. درواقع نفت پیش از آنکه به سیاست اعتماد کند به ریسک واکنش نشان خواهد داد. الجزیره در گزارش تحلیلی اخیر خود اشاره می کند که هرگونه تشدید تنش در خلیج‌فارس حتی در حد تهدید می‌تواند هزینه تجارت نفت را بالا ببرد. به نوشته این رسانه افزایش حق بیمه کشتی‌ها، تغییر مسیر نفتکش‌ها و احتیاط شرکت‌های حمل‌ونقل از نخستین پیامدهای ناامنی دریایی است. این شرایط نه‌تنها تولیدکنندگان بلکه خریداران نفت را نیز وارد فاز انتظار و احتیاط می‌کند. به همین دلیل است هم هست که بازار همزمان با مذاکرات خود را برای یک سناریوی پرتنش آماده نگه داشته است. همزمان گزارش وال‌استریت ژورنال تصویر روشن‌تری از محاسبات واشنگتن ارائه می‌دهد. این گزارش بررسی کرده که اگر دولت آمریکا گزینه توقیف نفتکش‌های ایرانی را اجرا کند تبعات آن بازار جهانی نفت را متاثر خواهد کرد. از همین رو این نشریه نتیجه گرفته که آمریکا از اجرای این تصمیم عقب‌نشینی کرده است؛ عقب‌نشینی که پیام روشنی برای بازار نفت داشته و امنیت خلیج‌فارس همچنان متغیری غیرقابل پیش‌بینی است.

وقتی سیاست  به قیمت وصل می‌شود

تحلیلگران بازار نفت براین عقیده هستند که خلیج‌فارس در تحلیل‌های انرژی فقط یک مسیر عبور نیست بلکه می تواند یک اهرم باشد. الجزیره در این رابطه می نویسد:« حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور کرده و همین نسبت هرگونه ناامنی در این مسیر را به مساله‌ای جهانی تبدیل می‌کند. به همین دلیل است که حتی تهدید محدود علیه نفتکش‌ها می‌تواند واکنش‌های زنجیره‌ای در بازار ایجاد کند؛ از افزایش قیمت نفت خام گرفته تا رشد هزینه حمل‌ونقل و بیمه.» تحلیلگران بازار نفت می گویند برای تولیدکنندگان نفت به‌ویژه کشورهای منطقه ناامنی در خلیج‌فارس به معنای افزایش هزینه فروش است. هرچه ریسک بالاتر برود شرکت‌های بیمه نرخ‌های بالاتری مطالبه می‌کنند و همین هزینه درنهایت یا از سود تولیدکننده کم می‌شود یا به قیمت نهایی نفت افزوده خواهد شد. الجزیره تاکید می‌کند که این هزینه‌ها حتی در شرایطی که صادرات متوقف نشود می‌تواند تجارت نفت را کند و پرهزینه کند. از سوی دیگر خریداران نفت نیز در چنین شرایطی با عدم قطعیت مواجه می‌شوند. پالایشگاه‌ها و دولت‌هایی که به نفت خلیج‌فارس وابسته هستند در دوره‌های تنش به ذخایر استراتژیک متوسل می‌شوند یا به دنبال منابع جایگزین می‌گردند؛ منابعی که معمولا گران‌تر و با فاصله جغرافیایی بیشتر هستند. همین تغییر رفتار خود عاملی برای بی‌ثباتی بیشتر در بازار است. وال‌استریت ژورنال هم همین شرایط را تحلیل کرده است. این رسانه در گزارش خود به همین نقطه اشاره می‌کند که چرا آمریکا از توقیف نفتکش‌های ایرانی صرف‌نظر کرده چه آنکه به نوشته این رسانه نگرانی اصلی فقط واکنش نظامی ایران نیست بلکه اثر دومینویی این واکنش به بازار جهانی نفت می‌رسد. واشنگتن می داند که هر پاسخ ایران در خلیج‌فارس می‌تواند بازار را وارد فاز هیجانی کند که کنترل آن از دست سیاستگذاران خارج می‌شود و مستقیما به مصرف‌کنندگان منتقل خواهد شد.

بازار در انتظار

آخرین روز معاملات هفته قبل آن هم در بحبوحه مصاحبه های رگباری دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا بازار نفت نشانه‌های روشنی از بلاتکلیفی نشان داد. نوسان قیمت‌ها، واکنش سریع معامله‌گران به اخبار سیاسی و حساسیت بالا نسبت به تحولات خلیج‌فارس همگی بیانگر بازاری بودند که هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است. نفت برنت پس از افزایش تقریبا یک‌درصدی در روز چهارشنبه به ۷۰‌دلار در هربشکه رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نزدیک به ۶۵‌دلار در هر بشکه بود. الجزیره در تحلیل خود اشاره می‌کند که بازار درچنین‌شرایطی بیش از آنکه بر عرضه‌وتقاضای واقعی تمرکز کند به سناریوهای ژئوپلیتیکی وزن می‌دهد. معامله‌گران در روزهای اخیر همزمان دو مسیر متفاوت را رصد کردند: خبرهای مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا که می‌تواند به افزایش عرضه نفت ایران منجر شود و خطر شکست مذاکرات و بازگشت سناریوهای تنش‌آلود در خلیج‌فارس. همین دوگانگی باعث شده قیمت‌ها در یک محدوده ناپایدار نوسان کنند و بازار حالت انتظار فعال به خود بگیرد. در حالی که دونالد ترامپ، رییس جمهور آمریکا پس از مذاکرات با بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی اعلام کرد که هدف او دستیابی به توافق هسته‌ای با تهران است معامله‌گران همچنان نگران خطرات عرضه هستند. قیمت نفت خام از ابتدای سال‌۲۰۲۶ به جز یک هفته هر هفته افزایش یافته که تحت‌تاثیر ریسک‌های ژئوپلیتیکی بوده است. هرچند که بانک‌ها همچنان معتقدند که عرضه فراوان است اما این عقیده همه بازار نیست. گروه گلدمن ساکس اعلام کرده که مازاد عرضه در حال ظهور است اما عمدتا در مکان‌هایی رخ می‌دهد که برای تعیین قیمت اهمیت کمتری دارند.  اگرچه هنوز خبر قطعی از توافق یا شکست منتشر نشده اما واکنش بازار نشان می‌دهد که معامله‌گران بیش از همه از سناریوی عدم توافق هراس دارند. وال‌استریت ژورنال تاکید می‌کند که بازار نفت در چنین شرایطی معمولا بدبینانه رفتار می‌کند چه آنکه به اعتقاد معامله گران بازار هزینه اشتباه در خوش‌بینی بسیار بالاتر از هزینه احتیاط است. گزارش رویترز نشان می دهد که در معاملات اخیر افزایش حجم قراردادهای پوششی و رفتار محتاطانه خریداران نشان می‌دهد که بازار خود را برای شوک احتمالی آماده کرده است. الجزیره نیز در تحلیل خود به این نکته اشاره می‌کند که حتی اگر تنش‌ها به درگیری مستقیم نینجامد ناامنی روانی در بازار می‌تواند قیمت‌ها را بالا نگه دارد زیرا نفت ممکن است پیش از وقوع بحران آن را از قبل قیمت‌گذاری کند.

جایی بین توافق، تهدید و نااطمینانی

در چنین شرایطی تحلیل الجزیره سه سناریوی اصلی را برای آینده بازار نفت ترسیم می‌کند؛ سناریوهایی که هرسه به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به ایران و خلیج‌فارس گره خوردند: نخست آنکه دستیابی به توافق و کاهش تنش است. در این حالت بازگشت تدریجی نفت ایران به بازار می‌تواند فشار کاهشی بر قیمت‌ها وارد و فضای روانی بازار را آرام‌تر کند. البته باید در نظر داشت در این سناریو بازار به سرعت واکنش نشان نمی‌دهد و ترجیح می‌دهد پایداری توافق را بسنجد. سناریوی دوم طولانی‌شدن مذاکرات بدون نتیجه روشن است؛ وضعیتی که بازار را در حالت فرسایشی نگه می‌دارد. در این شرایط قیمت‌ها ممکن است در محدوده‌ای ناپایدار باقی بمانند و هر خبر کوچک نوسان‌های مقطعی ایجاد کند. الجزیره این سناریو را محتمل‌ترین وضعیت کوتاه‌مدت می‌داند چه آنکه به نوشته این رسانه وضعیتی است که در آن نااطمینانی به عنصر غالب بازار تبدیل می‌شود. سومین احتمال که بسیار نگران‌کننده بوده و آن شکست مذاکرات و بازگشت تنش‌هاست. در این حالت آنچه وال‌استریت ژورنال از آن به‌عنوان نگرانی واشنگتن یاد می‌کند به واقعیت نزدیک می‌شود. تهدید نفتکش‌ها، واکنش‌های متقابل و افزایش ریسک در خلیج‌فارس می‌تواند بازار نفت را وارد فاز طوفانی کند. حتی اگر تنگه هرمز به‌طور کامل بسته نشود ایجاد ناامنی محدود نیز برای جهش قیمت‌ها کافی خواهد بود. آنچه این سناریوها را به هم پیوند می‌دهد نقش محوری ایران در معادله است. ایران نه‌تنها به‌عنوان یک تولیدکننده نفت بلکه به‌عنوان بازیگری که می‌تواند امنیت مسیرهای انرژی را تحت تاثیر قرار دهد در مرکز توجه بازار قرار دارد. الجزیره و وال‌استریت ژورنال هر دو بر این نکته تاکید دارند که بازار نفت رفتار ایران را با دقتی بیش از گذشته دنبال می‌کند زیرا هر تغییر در این رفتار می‌تواند معادلات قیمت را برهم بزند.