نفت زیر سایه ناوهای آمریکا
جهان صنعت– قیمت نفت در معاملات اخیر بازارهای جهانی با تشدید نگرانیها درباره اختلال در عرضه، افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و تحرکات نظامی آمریکا در اطراف آبهای ایران صعود کرد؛ همزمان جهش قیمت طلا و نفت، نگاهها را بار دیگر به نقش سیاستهای انرژی دولت ترامپ و واکنش بازیگران اصلی بازار جهانی انرژی معطوف کرده است.
در معاملات روز چهارشنبه بازارهای جهانی قیمت نفت با ادامه نگرانیها درباره عرضه، روند صعودی خود را حفظ کرد. بهای نفت برنت با افزایش ۲۸سنتی به ۶۷دلار و ۸۵سنت در هر بشکه رسید و نفت وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۳۵سنتی در سطح ۶۲دلار و ۷۴سنت معامله شد. این افزایش پس از جهش حدود ۳درصدی هر دوشاخص نفتی در روز سهشنبه رخ داد؛ جهشی که بازار را به بالاترین سطوح قیمتی از ماه اکتبر نزدیک کرده است. نفتخام که ابتدای سال در محدوده ۵۶دلار قرار داشت، حالا به حوالی ۶۲دلار رسیده و همین تغییر مسیر نگاهها را به سمت عوامل پنهان در سمت عرضه جلب کرده است.
مهمترین محرک کوتاهمدت این رشد، اختلال گسترده در تولید و صادرات نفت آمریکا بهدلیل طوفان زمستانی بود. تحلیلگران برآورد کردهاند که تولیدکنندگان آمریکایی طی آخر هفته، حداکثر تا دومیلیون بشکه در روز – معادل حدود ۱۵درصد از تولید ملی- را از دست دادهاند. این اختلال بهقدری جدی بود که طبق دادههای ورتکسا، صادرات نفتخام و گاز طبیعی مایع (LNG)از بنادر گلفکاست آمریکا در روز یکشنبه به صفر رسید. هرچند انتظار میرود با بهبود شرایط جوی، بخشی از این تولید بازگردد اما همین شوک کوتاهمدت برای بازاری که بهشدت حساس شده، کافی بود تا قیمتها را به حرکت درآورد.
همزمان کاهش تولید در قزاقستان نیز به عامل تقویتی دیگری برای بازار تبدیل شده است. میدان عظیم تنگیز بزرگترین میدان نفتی این کشور بهدلیل آتشسوزی و قطع برق، با افت شدید تولید مواجه شده و منابع آگاه میگویند تا هفتم فوریه نیز کمتر از نیمی از ظرفیت عادی خود را بازیابی خواهد کرد. این در حالی است که اپراتور خط لوله «سیپیسی» اعلام کرده ترمینال دریای سیاه به ظرفیت کامل بازگشته اما بازار هنوز نسبتبه پایداری این روند تردید دارد. به گفته توشیتاکا تازاوا، تحلیلگر شرکت فوجیتومی سکیوریتیز، با فروکش کردن نگرانیهای عرضه، احتمال بازگشت فشار فروش وجود دارد بهویژه آنکه مازاد عرضه جهانی نفت در سال جاری همچنان در پیشبینیها دیده میشود.
معادلات پیچیده سمت تقاضا
در سمت تقاضا تصویر بهمراتب پیچیدهتر است. دادههای متناقض از ذخایر نفتی آمریکا معاملهگران را سردرگم کرده است درحالیکه نظرسنجی رویترز از افزایش ذخایر نفتخام و بنزین خبر میدهد، آمار موسسه امریکن پترولیوم کاهش ذخایر نفتخام و بنزین و افزایش فرآوردههای تقطیری را نشان میدهد. تجربه ماههای گذشته نیز نشان داده که با پر شدن ذخایر بنزین، پالایشگاهها درنهایت خرید نفتخام را کاهش میدهند و این موضوع میتواند خریداران حاشیهای را از بازار خارج کند.
یک زنگ خطر دیگر از سمت اقتصاد کلان آمریکا به صدا درآمده است. شاخص اعتماد مصرفکننده آمریکا به پایینترین سطح ۱۱سال اخیر سقوط کرده و اگر این ضعف به کاهش سفرها و رانندگی در فصل تابستان منجر شود، تقاضای نفت با چالش جدی روبهرو خواهد شد. با این حال در کوتاهمدت سرمای شدید و افزایش تقاضا برای نفت کوره در برخی مناطق مانع از افت قیمتها شده است.
فراتر از عوامل بنیادی، آنچه امروزه بیش از هر زمان دیگری بازار نفت را تحتتاثیر قرار داده، بازگشت ریسک ژئوپلیتیکی است. در تصویر بزرگتر اظهارات مکرر دونالد ترامپ درباره اعزام ناوهای آمریکایی به اطراف آبهای ایران و اتخاذ مواضع حداکثری در قبال تهران – از جمله درخواست حذف کامل اورانیوم غنیشده- فضای بازار را ملتهب کرده است. پیشبینی آینده دشوار است. تجربه نشان داده که هرگونه درگیری یا حتی تهدید جدی میتواند صنعت نفت ایران و بهتبع آن عرضه جهانی را تحت فشار قرار دهد. همین ریسک بهطور همزمان به رشد قیمت طلا نیز دامن زده و سرمایهگذاران را به سمت داراییهای امن سوق داده است.
از منظر رفتاری بازار، دادههای موقعیتهای معاملاتی نشان میدهد که سمت فروش (Short)بهشدت شلوغ شده است. در چنین شرایطی عبور قیمت نفت از سطح ۵۰/۶۲دلار میتواند موجی از پوشش ریسک فروشندگان را فعال کند و مومنتوم صعودی تازهای ایجاد کند؛ پدیدهای که توضیح میدهد چرا رشد اخیر قیمت نفت با وجود دادههای مازاد عرضه، برای بسیاری «غافلگیرکننده» بوده است.
بازیگران تغییر جهت میدهند؟
در این میان معادلات انرژی جهانی تحتتاثیر تغییر رفتار بازیگران اصلی نیز قرار گرفته است. فشارهای ترامپ بر شرکای تجاری بهویژه در حوزه انرژی واکنشهای زنجیرهای ایجاد کرده است. کانادا که سالها حدود ۹۸درصد از صادرات انرژی خود را به آمریکا اختصاص داده، اکنون این وابستگی را «اشتباه استراتژیک» میداند. تیمهاجسون، وزیر انرژی کانادا، بهصراحت از برنامه این کشور برای تنوعبخشی به بازارهای صادراتی و تمرکز بر هند سخن گفته است؛ کشوری که سریعترین رشد تقاضای انرژی جهان را دارد.
هند در حال حاضر نفتخام خود را عمدتا از روسیه، عراق و عربستان سعودی تامین میکند و برای LNG به قطر وابسته است. دادههای کپلر نشان میدهد واردات نفت هند در سه سال گذشته بهطور متوسط سالانه ۵/۲درصد رشد کرده اما وارداتLNG در سال گذشته کاهش یافته است. کانادا با ساخت خطوط لوله به ساحل غربی و برنامهریزی برای صادرات نفت، LNG و حتی اورانیوم بهدنبال ورود به این بازار است آنهم در شرایطی که هم دهلینو و هم اتاوا، هدف تهدیدهای تعرفهای ترامپ قرار گرفتهاند.
ترامپ پیشتر هشدار داده بود اگر هند خرید نفت روسیه را محدود نکند، تعرفههای سنگینی علیه کالاهای هندی اعمال خواهد کرد؛ تهدیدی که در سال گذشته با دو برابر شدن تعرفه واردات کالاهای هندی به ۵۰درصد رنگ واقعیت به خود گرفت. در مورد کانادا نیز اظهارات جنجالی ترامپ درباره «ایالت پنجاهویکم» و تهدید به اعمال تعرفه ۱۰۰درصدی در صورت نزدیکی اتاوا به چین نشان میدهد انرژی به ابزاری سیاسی در دست واشنگتن تبدیل شده است.
در چنین فضایی تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بزرگ نفت بیش از گذشته به دنبال تنوعبخشی به مسیرها و شرکای انرژی خود هستند. نزدیکی کانادا و هند، ادامه خرید نفت روسیه توسط دهلینو و تلاش کشورهای تولیدکننده برای حفظ سهم بازار در برابر فشارهای سیاسی، همگی نشانه تغییر معادلات بازی در بازار انرژی است. چشمانداز بازار نفت در ماههای پیشرو نهتنها به دادههای عرضه و تقاضا بلکه بهشدت به تحولات ژئوپلیتیکی، تصمیمهای سیاسی ترامپ و واکنش بازیگران بزرگ بستگی خواهد داشت؛ عواملی که میتوانند بهسرعت ورق بازار را برگردانند.
