نفت در صف هرمز
جهان صنعت- از لحظهای که آتشبس میان ایران و آمریکا- اسرائیل شکل گرفته، قیمت نفت نیمی از ریزش ناشی از آتشبس را بازگشته است. بازار کماکان گارد صعودی دارد و معاملهگران در انتظار نتیجه گفتوگوهای داغ به میزبانی پاکستان هستند؛ گفتوگوهایی که نه فقط سرنوشت بازار نفت بلکه چشمانداز اقتصاد جهان در سال جاری را روشن خواهد کرد. اکنون جهان بیش از هر زمان دیگری مسیر قیمت نفت را تابع تصمیمهای امنیتی در این گذرگاه راهبردی میداند.
قیمت نفت روز جمعه به دلیل نگرانیهای جدید در مورد عرضه نفت از عربستان سعودی و همچنین عدم تردد گسترده نفتکشها از تنگه هرمز افزایش یافت. قیمت نفتخام برنت با ۹۶سنت یا یکدرصد افزایش به ۹۶.۸۸دلار در هر بشکه رسید. قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت با ۷۸سنت یا ۸۰/۰درصد افزایش به ۶۵/۹۸دلار در هر بشکه رسید. در این هفته هردو قرارداد تاکنون حدود ۱۱درصد کاهش قیمت داشتهاند که بزرگترین کاهش هفتگی از ژوئن۲۰۲۵ است. زمانی که توافق قبلی اسرائیل و ایالات متحده امضا شد حملات به ایران متوقف شد.
درحالی که یکی از موارد توافق شده در آتشبس میان ایران و آمریکا عبور کشتیها و نفتکشها از تنگه هرمز است، با این وجود از لحظه آتشبس تا روز جمعه تردد به کندی صورت گرفته است. والاستریت ژورنال گزارش داده که ایران در اولین روز آتشبس تنها به چهار کشتی اجازه عبور از تنگه هرمز داده است. این روزنامه نوشته که ایران از کشتیها میخواهد که هزینههای ترانزیت را از قبل با استفاده از ارز دیجیتال یا یوان پرداخت کنند.
تسنیم در گزارشی نوشت که دادههای تردد تا روز جمعه نشان داده که صدها فروند کشتی و تانکر در دو سوی این آبراه باریک سرگردان و منتظر ماندهاند. این در حالی است که بیش از ۲۰۰/۳ فروند کشتی در غرب تنگه هرمز (دریای عرب و خلیج عمان) سرگردان هستند، از این تعداد حدود ۸۰۰فروند تانکر نفتی و کشتی باری هستند که در بنادر معطل ماندهاند. در سوی دیگر تنگه هرمز، ۷۶۸فروند کشتی در خلیج فارس گرفتار شدهاند.
یک تحلیلگر ارشد به رویترز گفت: حتی اگر آتشبس برقرار باشد، شرکتهای بیمه تا هفتهها شاهد تردد آرام و بدون حادثه نخواهند بود تا نرخها را کاهش دهند. در بدبینانهترین حالت، عادیسازی تردد تا دو ماه طول میکشد.
یک درآمد تازه
درحالی که دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا در شبکه اجتماعی تروث سوشیال نوشته که ایران نباید از کشتیها برای عبور از تنگه هرمز عوارضی دریافت کند، تلگراف در گزارشی نوشت: عوارض ۵۰۰میلیارددلاری تهران در تنگه هرمز، خاورمیانه را تا ابد تغییر خواهد داد و دریافت هزینه از نفتکشها برای عبور از تنگه هرمز، ایران را ثروتمند میکند و بر تجارت دریایی در سراسر جهان تاثیر میگذارد.
تانکرهای نفتی قبلا از وسط تنگه هرمز عبور میکردند اما از ۲۸فوریه (و پس از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران)، هر کسی که قصد عبور از این آبراه ۲۱ مایلی را داشته باشد، مجبور به تغییر مسیر شده است.
در چیزی که به عنوان «باجه عوارض تهران» شناخته میشود، کشتیها اکنون باید به خط ساحلی ایران نزدیکتر شوند و بین جزایر قشم و لارک قرار گیرند. سپس مالکان کشتی یک فرآیند پیچیده و پرهزینه مذاکره را طی میکنند.
ابتدا طبق گزارش بلومبرگ، آنها موظفند شرکتهای واسطه مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) را از محموله، مقصد و مالک نهایی کشتی مطلع کنند. سپس ایران «عوارض» حداقل یک دلار برای هر بشکه دریافت میکند و این نرخ با توجه به میزان استقبال اپراتور ملی افزایش مییابد.
هزینهها باید به یوان چین یا یک ارز دیجیتال پرداخت شوند. میانگین نرخ برای یک تانکر نفت ۲میلیوندلار (۵/۱میلیون پوند) است. اگر همهچیز تایید شود، قایقهای سپاه سرانجام اسکورت ورود و خروج از «باجه عوارض» را بر عهده خواهند گرفت. این سیستم – که فعلا غیررسمی و غیرقانونی است – بزرگترین پیروزی ایران از جنگ با ایالات متحده را نشان میدهد.
یک مقام تهران در ۷ آوریل به رویترز گفت که ایران میخواهد براساس یک توافق صلح، برای کشتیهایی که از تنگه هرمز عبور میکنند، هزینه دریافت کند. رهبران غربی و آژانس کشتیرانی سازمان ملل متحد با این ایده مخالفت کردهاند. این شریان حیاتی برای جریان نفت و گاز، به دلیل درگیریای که در ۲۸فوریه، زمانی که ایالات متحده و اسرائیل حملات هوایی به ایران را آغاز کردند آغاز شد، عملا بسته شده است.
جان پیزی، تحلیلگر انرژی گفت: اگر جریان نفت از تنگه هرمز در سطح فعلی باقی بماند، قیمت نفت برنت میتواند به ۱۹۰دلار در هر بشکه برسد. اگر ایران اجازه افزایش جریان نفت را بدهد، قیمت نفت متعادلتر خواهد شد اما همچنان بسیار بالاتر از سطح قبل از جنگ خواهد بود.
همزمان گزارش بانک جیپی مورگان نشان میدهد طی شش هفته نخست درگیریها حدود ۵۰تاسیسات انرژی در خلیج فارس آسیب دیده و نزدیک به ۴/۲میلیون بشکه از ظرفیت پالایشی منطقه از مدار خارج شده است؛ رقمی که همچنان ریسک عرضه در بازار جهانی را بالا نگه داشته است.
مشتریهای قدیمی برمیگردند
درحالی که تحریمهای نفتی ایران همچنان پابرجاست، افزایش قیمت نفت باعث شده که برخی مشتریهای قدیمی نفت ایران که در شرایط تحریمی از خرید نفت ایران خودداری میکردند، تصمیم به خرید بگیرند. آنطور که گزارشها نشان میدهد، هند به دلیل بحران بیسابقه گاز مجوز پهلوگیری دو کشتی حامل سوخت ایران را داده است.
در شرایطی که هند به دلیل بسته شدن تنگه هرمز با کمبود بیسابقه گاز مایع مواجه شده، مقامات این کشور برای تامین نیازهای انرژی، به دو فروند کشتی حامل محمولههای سوخت ایران اجازه پهلوگیری در بنادر خود را دادهاند.
کشتی «آرورا» مجوز ورود به بندر مانگالور را دریافت کرده و نفتکش «جایا» نیز وارد بنادر هند شده است. مقامات هندی اعلام کردهاند این مجوزها موردی صادر شده اما همین اقدام نشاندهنده افزایش انعطافپذیری خریداران آسیایی در شرایط بحران انرژی است.
برای کشوری مانند هند که دومین واردکننده بزرگ گاز مایع جهان محسوب میشود، تداوم اختلال در مسیرهای سنتی تامین انرژی میتواند به تغییرات پایدار در الگوی خرید منجر شود؛ تغییری که در صورت تداوم قیمتهای بالا، فرصت تازهای برای صادرات انرژی ایران ایجاد خواهد کرد.
اگرچه آتشبس بخشی از ریسک ژئوپلیتیکی بازار نفت را کاهش داده اما کندی عبور نفتکشها، افزایش هزینههای بیمه، طرح دریافت عوارض ترانزیتی و آسیب زیرساختهای انرژی منطقه باعث شده بازار جهانی همچنان در وضعیت انتظار باقی بماند. به همین دلیل آینده قیمت نفت بیش از هر زمان دیگری به سرعت بازگشت جریان انرژی از تنگه هرمز وابسته شده است؛ گذرگاهی که اکنون نهتنها مسیر تجارت نفت بلکه مسیر اقتصاد جهانی را تعیین میکند.
