نظم نوین تجارت جهانی
محمدرضا ستاری- اگرچه تعرفهها از قرننوزدهم تاکنون دیگر جایگاه پررنگی در سیاستگذاری اقتصادی نداشتند اما دونالد ترامپ بعد از رویکارآمدنش در سال گذشته تعرفه را راهحلی برای نظام ناعادلانه تجارت جهانی تلقی کرده و آنها را در محوریت سیاست خارجی دولتش قرار داده است. درهمینراستا شاهد بودیم در سال۲۰۲۵ ترامپ باردیگر به عوارض وارداتی به عنوان درمانی همهجانبه روی آورد اما در بسیاری از جنبهها ایندرمان از خود بیماری بدتر از آب درآمد. در نتیجه نااطمینانی و آشفتگی ناشی از تعرفههای ترامپ اقتصاد آمریکا در سهماهه نخست سال۲۰۲۵ کوچک شد. اگرچه شرکتها تاکنون عمدتا هزینه اینعوارض را جذب کردند اما نشانهها حاکی از آن است که مصرفکنندگان بهتدریج درحال پرداخت بهای اینسیاستها هستند.
در همینرابطه طبق گزارشی که مجله فارن پالیسی منتشر کرده اگر آمریکاییها از افزایش قیمت همبرگرهایشان سردرگم شدند بهطوریکه قیمت گوشت چرخکرده نسبت به سال گذشته ۲/۱۴درصد افزایش یافته است. سایر نقاط جهان بیشازپیش از نحوه برهمزدن نظم تجاری جهانی توسط ترامپ شگفتزده هستند. در ماهآوریل، زمانی که ترامپ تعرفههای سنگینی را تقریبا بر تمامی شرکای تجاری آمریکا اعلام کرد مقامات دولت وعده ۹۰توافق در ۹۰روز دادند. اگرچه اینضربالاجل تمدید شده اما توافقها همچنان اندک و پراکنده هستند و آنچه حاصل شده از نظر میزان تعهد، دوام و رسمیت تفاوتهای زیادی دارد.
درچنینشرایطی دیوان عالی آمریکا بهزودی قرار است در پرونده Learning Resources علیه ترامپ رای خود را صادر کند؛ پروندهای که مشخص خواهد کرد آیا تعرفههای اعمالشده ازسوی ترامپ با قوانین موضوعه و اصول قانون اساسی سازگار هستند یا نه؟ در اینفاصله کیت جانسون، نویسنده نشریه فارن پالیسی مینویسد که تعرفههای موسوم به روز رهایی واقعیتی جدید را برای نظام جهانی رقم زدند. بنابراین در ادامه پنجمورد از بهترین تحلیلها درباره تاثیر تعرفههای ترامپ بر ژئوپلیتیک درسالگذشته مرور میشود.
تعرفههای متغیر ترامپ کشتیرانی جهانی را مختل میکند
الیزابت براو در گزارشی در ماهمی آورده است: کشتیرانی بهطور ذاتی در خط مقدم تجارت جهانی قرار دارد. از همینرو همانگونه که الیزابت براو در ماهمه نوشت اینصنعت نخستین بخشی بود که فشار تعرفههای ترامپ را احساس کرد. با اینحال به گفته او، شرکتهای کشتیرانی طبق روال همیشگی خود مسیرها و رویههایشان را تطبیق دادند. براو هشدار میدهد که آسیب بلندمدت اینآشفتگیها احتمالا در خشکی نمایان خواهد شد و ممکن است به بیکاری گسترده بهویژه درمیان کارگران بنادر بینجامد.
چرا پکن فکر میکند ترامپ را شکست خواهد داد؟
اسکات کندی از مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی تنها یکهفته پس از اعلام تعرفههای آوریل ترامپ تحلیلی ارائه داد که بعدا صحت آن آشکار شد. او مینویسد تشدید تنش، سیاست لبه پرتگاه و بیثباتی ترامپ با توجه به مزیتهای نسبی چین در جنگ تجاری احتمالا اتلافی عظیم از زمان خواهد بود.
به گفته او، رقابت نظاممند دستکم درحالحاضر تاحد زیادی تعیین تکلیف شده و ارزیابیهای جدیدتر در چین و سطح بینالمللی تابآوری و توانمندیهای نظام اقتصادی چین را نسبتبه همتای آمریکایی آن برجستهتر کرده است.
تعرفهها تجارت جهانی را زیر و رو میکند
ترامپ مطابق وعده خود در اولآگوست تعرفههای بهتعویقافتاده را اجرایی کرد و تقریبا بر تمامی کالاهای وارداتی از کشورهای مختلف مالیاتهای تنبیهی وضع شد. بهنوشته کیت جانسون، مشکل اصلی ادامه تشخیص نادرست ترامپ از مساله و راهحل است. اینگزارش نشان میدهد چرا تعرفهها برای رشد اقتصادی، تورم و اشتغال در آمریکا خبر بدی هستند و چرا بسیاری از کارشناسان معتقدند حتی پس از پایان دوره ترامپ نیز اینعوارض باقی خواهند ماند؟
چه کسی برگههای برنده را در زنجیره تامین در دست دارد؟
گراهام آلیسون، استاد دانشگاه هاروارد با الهام از علاقه ظاهری ترامپ به بازی پوکر پنجدست پایانی «پوکر چین و آمریکا» در جنگ تجاری امسال را تشریح میکند. او تحلیل خود را از اعلام اولیه تعرفهها در آوریل آغاز کرده و توضیح میدهد که چرا واشنگتن همچنان ممکن است کارتهای برندهای برای بازی در اختیار داشته باشد.
آلیسون تاکید میکند که اگرچه وابستگی آمریکا به چین در برخی اقلام حیاتی آسیبپذیریهایی ایجاد کرده اما چین نیز همچنان به آمریکا در حوزههایی کلیدی وابسته بوده و دلار نیز کماکان ارز ذخیره جهانی باقی مانده است. او میپرسد آیا ایندرک متقابل از وابستگی اجتنابناپذیر میتواند پایه فصل جدیدی از رقابت میان دوکشور باشد؟ رقابتی که شاید بهنوعی بازدارندگی متقابل و همزیستی بینجامد.
تهدیدی برای پایان بیطرفی
دربخش پایانی گزارش فارن پالیسی آمده است: برای کشوری مانند سوئیس که بر پایه بیطرفی، دموکراسی مستقیم و احتیاط مالی بنا شده تعرفههای ترامپ صرفا یک شوک اقتصادی نیست بلکه تهدیدی وجودی بهشمار میرود. به گفته یکی از کارشناسان مرکز سیاست امنیتی ژنو در دوران اجبار اقتصادی استثناگرایی حسابشده سوئیس دیگر محافظی کارآمد نیست.
تجربه سوئیس نشانه فروپاشی توافق نانوشته پس از جنگ جهانی دوم است که به کشورهای کوچک و ثروتمند اجازه میداد از نظر سیاسی بیطرف و از نظر اقتصادی شکوفا بمانند. بنابراین گزارش هشدار میدهد که قدرتهای میانی اکنون ناگزیر خواهند بود در نظمی جهانی که هرچه بیشتر دوقطبی میشود جانب یکی از طرفها را بگیرند.
