نشانههای یکگذار ژئواکونومیکی
جهان صنعت – در سال۲۰۲۵ آسیای مرکزی بهطور چشمگیری جایگاه خود را در عرصه جهانی تغییر داد. برای مدت زیادی اینمنطقه در دوران پساساختار شوروی بهعنوان یکعرصه حاشیهای در امور جهانی شناخته میشد و فقط برای همسایگان نزدیک خود اهمیت داشت اما اکنون این وضعیت بهدلیل داراییهای طبیعی و راهبردی که جهان به آنها نیاز دارد تغییر کرده است؛ ازجمله در حوزه انرژی، مواد معدنی و مسیرهای ترانزیتی.
یکی از نشانههای بارز این تغییر در آوریل۲۰۲۵ به وقوع پیوست زمانیکه اتحادیه اروپا و رهبران قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان در سمرقند اولین اجلاس سران خود را برگزار کردند. این نشست با یک اعلامیه مشترک به پایان رسید که روابط اقتصادی کشورهای شرکتکننده را به شراکت استراتژیک ارتقا داد. تمرکز این اعلامیه بر ارتقای امنیت انرژی، اتصال حملونقل و تامین مواد خام حیاتی بود.
تمایل کشورهای اروپایی به آسیای مرکزی نتیجه ضروریات ناشی از جنگ روسیه در اوکراین است که دولتهای اروپایی را به تامین جایگزینهای مناسب برای واردات انرژی و زنجیرههای تامین واداشت. آسیای مرکزی یکی از بهترین گزینهها برای دورزدن سرزمین روسیه بهشمار میرود و همچنین دارای منابعی است که برای انتقال سبز اروپا ضروری هستند.
ایالاتمتحده نیز در این راستا قرار دارد. ازطریق فرمت C۵+۱ واشنگتن تعاملات خود را با کشورهای آسیای مرکزی تقویت کرده و بر همکاریهای اقتصادی و تابآوری زنجیرههای تامین تاکید کرده است. گفتوگو در حوزه مواد معدنی بحرانی یکی از این عناصر کلیدی است که به ارتباط تولیدکنندگان آسیای مرکزی با بازارهای غربی کمک میکند.
پایگاه تحلیلی تایمز آسیای مرکزی در تحلیلی در این رابطه مینویسد: روابط اقتصادی، مهاجرت نیروی کار و زیرساختهای مشترک به روسیه امکان حفظ حضوری قوی در آسیای مرکزی را داده اما جنگ در اوکراین توانایی آن برای ایفای نقش بهعنوان قدرت غالب را محدود کرده است. دولتهای آسیای مرکزی اکنون روسیه را بهعنوان یکی از چندین شریک در نظر میگیرند.در این زمینه اورانیوم بهعنوان یکعنصر اصلی مطرح شده است. ایالاتمتحده واردات برخی از محصولات اورانیوم روسی را ممنوع کرده و این موضوع به افزایش نقش آسیای مرکزی در زنجیره تامین سوخت هستهای منجر شده است.
در دسامبر۲۰۲۵ رییسجمهور ایالاتمتحده از دعوت از قزاقستان و ازبکستان به اجلاس G۲۰ خبر داد که نشاندهنده اهمیت فزاینده این کشورها در صحنه جهانی است.
علاوه بر این سرمایهگذاریهای خارجی بهویژه ازطرف بانک اروپایی بازسازی و توسعه تقویت شده که نشاندهنده تعهد نزدیک به ۲۶/۲میلیارد یورو در ۱۲۱پروژه است.
در زمینه امنیت انرژی پروژههای جدید مانند سد کمدراتا در قرقیزستان که ظرفیت آن هزارو۸۶۰مگاوات است بهعنوان یکعامل حیاتی برای تامین برق در منطقه شناخته میشود.
کازینفورم نوشت: نگرانیهای امنیتی نیز در سال۲۰۲۵ بر روابط کشورهای آسیای مرکزی تاثیر گذاشت بهخصوص درمورد خشونتها در مرز تاجیکستان و افغانستان که به نگرانیهای امنیتی در منطقه افزود. درنهایت چین بهعنوان بزرگترین شریک تجاری آسیای مرکزی همچنان در این منطقه حضور قوی دارد و دولتهای آسیای مرکزی با هدف حفظ سرمایهگذاریهای چینی درعینحال بر امنیت و تنوع تاکید دارند.
با وجود این چالشها دولتهای آسیای مرکزی راهبرد تنوعسازی را دنبال کردند و در سال۲۰۲۵ این منطقه با ارائه نیازهای جهانی به صحنه بینالمللی پا گذاشت و نشان داد که چرا اهمیت دارد. اکنون باید بهدنبال اجرای صحیح توافقات و تبدیل آنها به زیرساختها و صنایع بود و مسیر مشخصی برای ادامه این روند وجود دارد.
