مصائب نفی «آشتی ملی»
علیرضا کیانپور- بیش از دو هفته از آغاز اعتراضات گسترده معیشتی میگذرد؛ اعتراضاتی که درپی نابسامانی بازار ارز و افزایش افسارگسیخته قیمت کالاهای اساسی با اعتصاب بازاریان پایتخت آغاز شد و یکی، دو روز بعد، وقتی دولت برخلاف خواست اعتصابکنندگان طبق برنامه قبلی خود بهطور رسمی سیاست حذف ارز ترجیحی و تکنرخی کردن ارز را اجرا کرد، آتش خشم معترضان شعلهورتر شد و خیلی زود این اعتراضات به سراسر کشور گسترش یافت.
اذعان عارف به کوتاهی مسوولان در دوران پس از جنگ ۱۲ روزه
مسوولان مختلف کشوری و لشکری در روزهای گذشته به دفعات درباره ریشههای این اعتراضات سخن گفتهاند اما نکتهای که در صحبتهای مقامهای ارشد کشور کمتر مورد اشاره قرار گرفت، نقش خود این مسوولان در بروز این نارضایتی گسترده و متعاقبا شکلگیری اعتراضات بود. مسوولان البته درباره کوتاهیهایی که در مدیریت اقتصاد و مبارزه با فساد انجام گرفت و در نتیجه به انباشت نارضایتی انجامید اشاره میکردند اما کمتر به نحوه نادرست مدیریت مسائل امنیتی اشاره میکردند.
با این همه اما دیروز محمدرضا عارف بهعنوان دومین مقام اجرایی مملکت در بخشی از سخنانش در نشست شورایعالی راهبری برنامه هفتم پیشرفت که با حضور وزیران راهوشهرسازی، امور اقتصادی و دارایی و فرهنگ و ارشاد اسلامی، روسای سازمان برنامهوبودجه و اداری و استخدامی، سخنگوی دولت، دبیر هیاتدولت و برخی دیگر از مسوولان برگزار شد، به این مهم نیز اشاره کرد.
معاون اول رییسجمهور که سخنانش را با عرض تسلیت به بازماندگان و خانوادههای آن دسته از هموطنانی آغاز کرد که بهگفته او، در جریان این اعتراضات بهطرزی «مظلومانه به شهادت رسیدند»، مشخصا به کوتاهی مسوولان در هفتهها و ماههای پس از جنگ ۱۲روزه اشاره کرد و گفت: «پس از جنگ ۱۲روزه فرصتی برای ترمیم و اصلاح وضعیت کشور بود که استفاده نکردیم و امیدواریم این بار که مردم با حضور خودشان این اتفاقات را خاتمه دادند از فرصتها برای اصلاح وضعیت و جلب نظر مردم استفاده کنیم.»
اذعان عارف به اعتراض منطقی بازاریان
عارف که در بخش دیگری از سخنانش با تکرار آنچه در این روزها، تقریبا ازسوی تمامی مسوولان کشور شنیده شده، به تفکیک میان «اعتراض» و آنچه «اغتشاش» خوانده میشود، پرداخت و با تاکید بر اینکه «اعتراض بازاریان برای ثبات در بازار ارز منطقی بود»، تصریح کرد: «نقد بازاریان را میپذیریم که بازار ثبات داشته باشد. دغدغه دولت نیز در طول مدت فعالیت خود این بوده که در بخشهای مختلف اقتصادی آرامش حاکم باشد.»
معاون اول رییسجمهور همچنین با تاکید بر اینکه «دولت اعتراض و نقد را به رسمیت میشناسد»، نسبتبه موجسواری برخی روی «موج اعتراض و نقد منطقی بازاریان» انتقاد کرد و گفت: «بهدلیل حضور مردم شدت توطئههای دشمنان در روزهای گذشته فروکش کرد و با حضور همیشگی و حماسی آنان پرونده این توطئه نیز بسته میشود اما باید به خاطر داشت که بسته شدن این پرونده به منزله اتمام شیطنتها، خباثتها و کنار گذاشتن برنامه راهبردی آنان برای سرنگونی نظام جمهوری اسلامی ایران نیست و دولت و حاکمیت نباید این حوادث را فراموش کنند و باید با آسیبشناسی جامع، علل و عوامل این اتفاقات مشخص شود.»
انتقاد عارف از دخالت دستگاههای امنیتی در امور سیاسی
عارف اما در بخش دیگری از سخنانش به نکته مهمتری اشاره کرد که در این روزها مسوولان کمتر از آن صحبت کردهاند. او پس از آنکه همسو با اغلب مسوولان بر لزوم «هوشیارسازی جوانان ازسوی نهادهای ذیربط و نخبگان» و «حل مسائل جوانان با صبر و حوصله» تاکید کرد، به نکتهای اشاره کرد که در روزهای گذشته کمتر از آن شنیدهایم. عارف گفت: «این کوتاهی دستگاههای دولتی و حاکمیتی است که اولا بیاعتنایی میکنند و همچنین دستگاههای امنیتی به اموری میپردازند که وظایف ذاتی آنها نیست.»
عارف همچنین در مهمترین بخش از سخنانش تصریح کرد: «پرداختن دستگاههای امنیتی به مسائل اختلافات سیاسی بین نیروهای خودی ظلم به امنیت کشور است و وظیفه بخشهای امنیتی حفظ امنیت ملی است و این سوال مطرح میشود که چگونه این تعداد سلاح وارد کشور شده است.»
معاون اول رییسجمهور با قدردانی مجدد از حضور و میدانداری مردم در حوادث اخیر و جلوگیری شهروندان از تشدید خشونت، تاکید کرد که «این وظیفه مسوولان را سنگین میکند که مسیر را با توجه به مطالبات نسل جوان و نوجوان ادامه دهیم تا این هزینههای غیرقابل جبران به کشور تحمیل نشود.»
تحلیل جواد امام درباره اعتراضات و نقش دستگاههای امنیتی
آنچه محمدرضا عارف بهعنوان دومین مقام اجرایی مملکت درباره کوتاهیهای دستگاههای امنیتی و توجه به مسائل ناضرور بهجای پرداختن به وظایف ذاتی این نهادها مطرح کرده، البته موضع و نگاه درست و معقولی است. چنان که جواد امام که بهعنوان سخنگوی جبهه اصلاحات ایران در این رابطه با «جهانصنعت» به گفتوگو نشسته نیز به آن اذعان دارد.
با این همه اما این فعال سیاسی اصلاحطلب معتقد است که «این همه ماجرا نیست و لازم است علاوهبر اذعان به کوتاهیهای صورت گرفته، اقدامهای موثری در راستای رفع مشکلات و نواقصی که در حوزههای مختلف با آن دستبهگریبانیم، انجام شود.»
او با تاکید بر اینکه گام دوم پس از اذعان به قصور و تقصیر، تلاش برای رفع این ایرادها و اشکالهاست، میگوید: «آقای عارف باید مشخص کنند که چه کسی پاسخگوی بهوجود آمدن این شرایط است. اینکه نمیشود ما هر بار که مشکلی از این دست پیش میآید، غافلگیر شویم و بعد مشکلات را فراموش کنیم تا دوباره در همین شرایط قرار بگیریم.»
این عضو هیاترییسه جبهه اصلاحات ایران با تاکید بر لزوم پاسخگویی دستگاههای امنیتی و دیگر مسوولان میگوید: «تا همین چند ماه پیش نظرسنجیها از نارضایتی حدودا ۸۰درصدی حکایت داشتند، حال آنکه امروز صحبت از نارضایتی ۹۰درصدی است.»
ممانعت از صدور بیانیه جبهه اصلاحات ایران
جواد امام همچنین با انتقاد نسبتبه تقلیل دادن دلایل نارضایتی عمومی به مشکلات اقتصادی و معیشتی گفت: «مشکل اصلی این است که اساسا هیچکس پاسخگوی مشکلات نیست. به هر حال اینکه نمیشود تا این میزان فرصت در اختیار آمریکا و اسرائیل قرار گیرد و هیچکس هم پاسخگو نباشد.»
سخنگوی جبهه اصلاحات ایران با تاکید موکد بر اینکه این جریان سیاسی هرگونه دخالت خارجی و هرگونه اقدام در راستای تخریب اموال عمومی و خصوصی را محکوم میکند، تصریح کرد: «ما صرفا از این سخن میگوییم که اعتراض را به رسمیت میشناسیم اما حتی وقتی یک جریان شناسنامهدار داخلی همچون جبهه اصلاحات ایران هم میخواهد در واکنش به این همه اتفاق دردناکی که در کشور افتاده، یک بیانیه صادر کند، از همین دستگاههای امنیتی با ما تماس میگیرند و میگویند که حق صدور بیانیه ندارید و اگر بیانیه بدهید، با شما برخورد میکنیم!»
او پس از طرح این پرسش که «وقتی یک جریان سیاسی شناخته شده هم حق صدور یک بیانیه کاغذی را ندارد، چگونه میتوان از به رسمیت شناختن حق اعتراض سخن گفت»، یادآور شد: «ما در این سالها به دفعات تقاضای برپایی تجمع و راهپیمایی دادیم اما حتی یک مورد از این درخواستهای ما هم پاسخ نگرفته است. به هر حال اگر اصل ۲۷ قانون اساسی را قبول دارید باید زمینه اجرای آن را هم فراهم کنید.»
ضرورت بازنگری جدی در اقتصاد سیاست فرهنگ و دیپلماسی
جواد امام با طرح این پرسش از مسوولان که چگونه مرز میان اغتشاش و اعتراض را مشخص میکنند، گفت: «مگر میشود آن حوادث تلخ در ملکشاهی ایلام رقم بخورد و هیچکس هم پاسخگو نباشد. به هر حال وقتی شهروندی با تیر جنگی کشته شده که دیگر نمیتوان به این سادگی از کنار مساله عبور کرد!»
سخنگوی جبهه اصلاحات همچنین با تاکید بر مسوولیت سنگین شخص رییسجمهور بهعنوان رییس شورایعالی امنیت ملی و معاون اول رییسجمهور بهعنوان دومین مقام اجرایی مملکت خاطرنشان کرد: «امروز هم آقای پزشکیان بهعنوان رییس شورایعالی امنیت ملی و هم آقای عارف باید به صحنه بیایند و ضمن نظارت دقیق و مستقیم بر روند تحولات، به مردم توضیح دهند که چه پاسخی به همان اعتراضاتی که میگویند آن را بحق میدانند، دادهاند.»
سخنگوی جبهه اصلاحات ایران با تاکید بر اینکه «ریشه این نارضایتیها به هیچ عنوان تنها در مسائل اقتصادی نیست»، تصریح کرد: «ما امروز هم به جراحی اقتصادی نیاز داریم و هم به جراحی و بازنگری جدی در حوزههای مختلف فرهنگی، سیاسی و اجتماعی. همچنین باید در راهبردهای سیاست خارجی تجدیدنظر کنیم تا دستکم در آینده شاهد تکرار این فجایع نباشیم.»
او همچنین با اشاره به اظهارات اخیر عارف درخصوص خلأهای امنیتی در کشور گفت: «آیا رییسجمهور و مجموعه دولت در این زمینه مسوولیتی ندارند؟! هماکنون حدود ششماه از جنگ ۱۲روزه گذشته اما کماکان روشن نشده که چرا این تعداد از فرماندهان نظامی و دانشمندان ما را زدند و چگونه صدها تن از شهروندان بیگناه به خاک و خون کشیده شدند.»
او با تایید اظهارات روز گذشته عارف گفت: «اینکه نمیشود تمام فکر و ذکر دستگاههای امنیتی ما به رصد سرمایههای داخلی معطوف شود و منافذ واقعی را رها کنیم.»
سخنگوی جبهه اصلاحات ایران با تاکید بر نگرانی شدید این جریان سیاسی نسبتبه تحولات روزها و هفتههای گذشته گفت: «ما حتما نگرانیم و موضع داریم و حتما کنار مردم هستیم اما تا کی باید با تمام شرمندگی به مردم تسلیت بگوییم.»
جواد امام برایناساس خواستار رسیدگی جدی به این مشکلات شد و گفت: «مردم و بسیاری از نیروها و جریانهای سیاسی پیش و پس از جنگ ۱۲روزه به دفعات خواستار آشتی ملی شدند اما هرگز به این مطالبه ملی توجه نشد. ما هرگونه تخریب و دخالت خارجی را محکوم میکنیم اما میدانیم که این مشکلات نیازمند تدبیر و راهکارهای اساسی و ملی است.»
