مستند ایران؛ سرمایهای فرهنگی
جهان صنعت- مراسم پایانی جشنواره سینما حقیقت شامگاه ۲۵آذرماه باحضور برخی مستندسازان، رائد فریدزاده رییس سازمان سینمایی، حبیب ایلبیگی مدیرعامل سینما شهر، همایون اسعدیان مدیرعامل خانه سینما، علیرضا اسماعیلی معاون توسعه فناوری سازمان سینمایی، حامد جعفری مدیرعامل بنیاد فارابی، نصیر حیدریان رییس ارکستر سمفونیک تهران و مهدی شفیعی معاون توسعه و مدیریت منابع سازمان سینمایی برگزار شد. اجرای این برنامه را فرزاد حسنی برعهده داشت و این مراسم که کارگردانی آن برعهده پژمان ذهاب بود با یک اجرای پرفورمنس آغاز شد. سپس فرزاد حسنی بهعنوان مجری این مراسم از سخنرانان و برگزیدگان درخواست کرد تا برای کوتاهشدن مراسم سخنانشان را کوتاه کنند.
در ادامه محمد حمیدیمقدم، دبیر نوزدهمینجشنواره بینالمللی سینماحقیقت بر روی صحنه حاضر شد و در بخشی از سخنانی گفت: این روزها بزرگان کنارمان بودند و نامهای معتبری از چهرههای علمی، هنری و سیاستمداران در بخشهای مختلف جشنواره فیلم دیدند. مستند باید از میان مردم بگذرد و به مسوولان و مدیران برسد. مستندسازها به گواهی آثاری که خلق کردند همواره یکگام پیشاز دیگران مسائل و مشکلات را دیدند پس پیوند مدیران و مسوولان با جشنواره و سینمای مستند را به فال نیک میگیریم و امیدواریم این ارتباط تقویت شود. او ادامه داد: از سوی دیگر سینمای مستند باید پوستاندازی کرده، به تحول بیندیشد، در شیوه روایت و ساختار باتوجه به مضامین بکرِ بومی فراتر از قواعد مرسوم و تکراری «جهانی» روایت کند و درک بهتری از ایرانِ امروز به تماشاگر بدهد. حمیدیمقدم تصریح کرد: سینمای مستند ایران باوجود کاستیها یکی از نقاط قوت فرهنگی و سرمایه ملی ماست و میتواند فراتر از مرزهای داخلی قدرت و نفوذ خود را برای دیدهشدن در کشورهای همسایه و همسو و افقهایی دورتر افزایش دهد. دبیر جشنواره سینماحقیقت افزود: تجربه مشترک تولید فیلم در غزه در دلِ بحران این درس بزرگ را به ما آموخت که میشود به مسیرهای تازه برای شنیدهشدن صداهای مختلف اندیشید. در جهان امروز که پیچیدگیها و بحرانهای خاص خود را دارد ما دنبال ثبت واقعیت هستیم و برای این هدف تعامل با کشورهای همسایه و سرزمینهایی با ویژگیها و پیوندهای مشترک را در اولویت قرار خواهیم داد. درادامه باحضور حسین زارع، رییس شبکه مستند سیما جایزه ویژه شبکه مستند به فیلم «ابراهیم مردی با دوربین فیلمبرداری» بهکارگردانی علیمحمد صادقی اهدا شد. سپس جایزه معاون راهبردی ریاستجمهوری باحضور محمدرضا جلاییپور به مستند «چهارراه حوادث» بهکارگردانی فرشاد اکتسابی تقدیم شد. پس از آن هیات داوران بخش دانشجویی محمود اربابی، محمد شکیبانیا و رامتین شهبازی روی صحنه آمدند و رامتین شهبازی بیانیه این بخش را قرائت کرد. در بخشهایی از این بیانیه آمده که «هیاتداوران بخش دانشجویی اگرچه از تماشای بسیاری از آثاری که دانشجویان با شرایط و امکانات نسبتا حرفهای ساخته بودند خوشحال بوده و این مساله را مهم دانسته اما اولویت انتخاب داوری خود را به آثاری داد که نه فقط توسط دانشجو ساخته شده باشند بلکه روح دانشجویی اثر نیز در آنها مشهود باشد. جسارت، خلاقیت، تفکر باز و خارجاز چارچوبهای متداول و استفاده بهینه از امکانات و بودجههای اندک در اختیار دانشجویان برخی از ملاکهای اصلی هیات داوران بوده است. هیاتداوران مایل است از فیلم «فصل جدید در خانه مجردی» ساخته مهدی ناصری نام ببرد که اگرچه ساختاری مستندنما دارد و جوهر آن غیرواقعی و نمایشی است و نباید در جشنواره مستند «سینماحقیقت» به آن جایزهای تعلق گیرد اما با قراردادن این فیلم در فهرست کاندیداها از تلاش سازندگان برای خلق روایتی جذاب و متاثر از ساختار مستند تقدیر ویژه بهعمل آورده است. امید که در آینده شاهد گسترش بیشتر فیلم مستند در جشنواره باشیم.» لوح تقدیر این بخش به فیلم
«مسخ کراسی» بهکارگردانی الموتی اهدا شد. پس از آن جایزه بهترین فیلم بخش دانشجویی به «میسوفونیا» بهکارگردانی سوگند رضایی تقدیم شد. سپس داوران بخش عکس بهترتیب ساعد نیکزاد، سیفالله صمدیان و مهرداد زاهدیان روی صحنه آمدند. در این بخش اصغر بشارتی برای مجموعه عکس «صید هندسه»، امیرحسین یوسفی برای مجموعه عکس «فوتچل» و پژمان مولایی برای مجموعه عکس «معدن مرگ سیاه» مورد تجلیل قرار گرفتند. پژمان مولایی در سخنانی گفت: عکاسی مادر سینما بوده پس چه خوب است به عکاسی با یکدید دیگر نگاه کرده و حرمت مادر را حفظ کنیم. اگر عکاسی نباشد هیچکارگردان و فیلمی وجود نخواهد داشت و امیدوارم بهایی که به کارگردانها و فیلمسازها داده شده به ما نیز داده شود. او افزود: کاش به عکاسان هم تندیس اهدا میشد و آنرا روی طاقچه خانهمان میگذاشتیم و به اولین دوره جشنواره عکس سینمامستند افتخار میکردیم. سپس رائد فریدزاده، رییس سازمان سینمایی روی صحنه آمد و در سخنانی کوتاه گفت: …سال گذشته در همینجا یک آرزویی کردم آنهم اینکه سینمای مستند بتواند جایگاه خودش را بیشازپیش در سینمای ایران پیدا کند. او ادامه داد: خوشبختانه در این جشنواره باهمت محمد حمیدیمقدم، دبیر جشنواره و ادامه بخشهای مختلف شاهد این شوروشوق کمنظیر هستیم. این شور را در اصل میتوانیم در مخاطبان و صاحبان آثار ببینیم که بسیار پرانرژی هستند. فریدزاده افزود: بهعنوان یکدانشجوی فلسفه فکر میکنم کارکرد سینمای مستند خیلی فراتر از ثبت صرف است. درحقیقت سینمای مستند وجهی سبز از یکتجربه پدیدارشناختی است. در آن یک «زمان روایی» و «همزمانی» را باهم میتوانید ممزوج کنید. ثبت یک لحظه همزمان با انبساط آن لحظه در درون زمان است. اینکه تجربه «درونزمانبودن» برای بشر بهتنهایی امکانپذیر نیست و تجربه زمان ما همیشه در درون زمان محقق میشود. او یادآور شد: سینمای مستند این کارکرد ناب را دارد. اینسینما ثبت اکنون، روایت گذشته و حفظ حافظه برای آینده است. گویی سفری حجمی در خط زمان بوده یعنی وابستهکردن خط خشک زمان به حجم تصویری آگاه. رییس سازمان سینمایی در پایان سخنانش گفت: از اینکه این مهمانی و این تجربه بهواسطه صاحبان آثار گرانقدر و مخاطبان پراشتیاق این عرصه شکل گرفت بسیار خوشحالم. آنها آمدند و کمک کردند که این شور و حال زیبا شکل بگیرد. ازتمام دستاندرکاران این جشنواره که در هماهنگی و برگزاری آن صمیمانه کوشیدند صمیمانه سپاسگزارم و برای همه شما اوقات خوشی را آرزو دارم. در ادامه این مراسم نوبت به بخش غزه رسید و اشرف البولکینی، خولیوپرس دل کامپو و مهدیه سادات محور، داوران این بخش روی صحنه آمدند تا جایزه این بخش را اهدا کنند. جایزه ویژه هیاتداوران در بخش مسابقه غزه به «یادداشتهایی بر تبعید» بهکارگردانی گوستاوو کاسترو از کشورهای برزیل و فلسطین اهدا شد. جایزه بهترین فیلم در بخش مسابقه غزه به «بازی ادامه دارد» بهکارگردانی محمد مصباح از کشورهای فرانسه و فلسطین و «غزه کودکی به یغما رفته» بهکارگردانی مومن غنیم از کشورهای فلسطین و قطر تقدیم شد. در بخش بعدی آنا ماریاآلوارز موریل، واسیلی یوگنی یویچ استپانوف، آرش لاهوتی داوران بخش مستند کوتاه و نیمه بلند بینالملل روی صحنه آمدند. در این بخش سپیده سپهی تندیس بهترین مستند نیمهبلند را برای فیلم «کوروش» دریافت کرد. سپس جایزه ویژه هیاتداوران به فیلم «اصواتی از پرتگاه» بهکارگردانی اروین سرانو و ویکتور رخون از کشور مکزیک اهدا شد. نشان ویژه هم به فیلم «پناهجویان» بهکارگردانی آدام نات از کشور استرالیا تقدیم شد. سپس کلیپی از بخش فیلمهای بلند بینالملل پخش شد و پس از آن فرشاد فرشته حکمت، رشید مشهراوی و گوران رادونوویچ به روی صحنه رفتند. در این بخش جایزه بهترین فیلم بلند بخش بینالملل به فیلم «بز۵۰۱» بهکارگردانی اوریم چرواتولو اهدا شد. جایزه ویژه این بخش به فیلم «کسوف ماه سرخ» بهکارگردانی کارولین گمبال از کشور بلژیک به پاس بهتصویرکشیدن واقعیتها به بیان هنری اهدا شد.
در بخش جنگ ۱۲روزه لوح افتخار برای فیلم «راش» بهکارگردانی «نیما مهدیان» اهدا شد. لوح افتخار نیز برای فیلم «نجوای چیزها» بهکارگردانی علی همراز تقدیم شد. برگزیده بخش ایران–میراثکهن لوح افتخار خود را به فیلم «ارس رود خروشان» بهکارگردانی «هادی آفریده» اهدا کرد. هادی آفریده در سخنان کوتاهی گفت: از مرکز گسترش سینما مستند، تجربی و پویانمایی برای تولید این اثر تشکر میکنم. در منطقه مرزی فیلمبرداری کردیم و حمایتهای مدیر مرکز خیلی برای ما موثر بود. او در ادامه از وزیرفرهنگوارشاداسلامی درخواست کرد که اگر سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی گردشگری و صنایعدستی را دیدید بگویید اصلا با مستندسازان همکاری نمیشود. جایزه ویژه هیاتداوران هم به محسن اسلامزاده و محمدمهدی حبیبی برای فیلم «شاخهای روی آب» تقدیم شد.
در ادامه با حضور وزیرفرهنگوارشاداسلامی، رائد فریدزاده، دریادار بمانی و اعضای هیاتداوران بخش شهیدآوینی متشکل از بهروز افخمی، محمدرضا باشهآهنگر و احسان محمدحسنی جوایز این بخش اهدا شد. تندیس طلایی شهید آوینی بههمراه لوح افتخار برای فیلم «آبراه کوچکی در میان هور» بهکارگردانی مرتضی پایهشناس تقدیم شد. در ادامه تندیس نقرهای شهیدآوینی بههمراه لوح افتخار برای فیلم «ایستاده در کنار تیمز» بهکارگردانی «سیدمصطفی موسویتبار» اهدا شد. موسوی تبار در سخنان کوتاهی گفت: این جایزه را به شهید صنیعخوانی اهدا و از گروه همراهم تشکر میکنم. سپس تندیس برنزی شهیدآوینی بههمراه لوح افتخار به فیلم «عمق میدان» بهکارگردانی «علی شهابالدین» و «محمدعلی یزدانپرست» تقدیم شد.
پس از آن با حضور سیدعباس صالحی، رائد فریدزاده، زینب سلیمانی، محمد حمیدیمقدم و دریادار بمانی جایزه بخش سردار وطن به امیردریادار ناصرسرنوشت شخصیتاصلی فیلم «عمق میدان» تقدیم شد. سپس سیدعباس صالحی در سخنان کوتاهی با اشاره به تعبیر محمدرضا اصلانی، پیشکسوت مستندسازی ایران اظهار کرد: ازمنظر سوژه شاید کمتر کشوری مانند ایران ظرفیت چنین گستردهای برای سینمای مستند داشته باشد و این اغراق نیست. او ادامه داد: ایران ازیکسو دارای تاریخ کهن و عمیقی است که فرصتهای گستردهای برای سوژههای متنوع فراهم میکند و ازسوی دیگر اقلیم گسترده، تنوع فرهنگها و آئینها، ادبیات و قصههای ایرانی، مناسک فردی، جمعی و مذهبی و همچنین وضعیت رنگارنگ و پویای جامعه ایرانی دستمایهای بینظیر برای مستندسازان است. صالحی افزود: در جغرافیایی جهانی زندگی میکنیم و رویدادهایی از مشروطه تا جنگ ۱۲روز اخیر بخشی از تاریخ پرتلاطم ماست. بهعنوان یکشهروند ایرانی از همه مستندسازانی که در سختترین شرایط حتی وقتی همکاری لازم با آنان به دلایل مختلف صورت نمیگرفت مسوولیت خود را فراموش نکردند و دوربینبهدست روایتهایی ماندگاری از ایران سرافراز خلق کردند سپاسگزارم. این روایتها برای ما، نسل آینده و جهان گواهی است بر اینکه ایران تسلیمپذیر نبوده و همیشه سر بلند داشته است. وزیرفرهنگوارشاداسلامی در پایان سخن تاکید کرد: قدر آنروزها و تلاشها را بدانیم، فراموششان نکنیم و مبادا با بدخلقی و تنگنظری آنسایههای محو و مقدس را از یاد ببریم. سپس با حضور داوران بخش ملی شامل محمد کارت، محمد آفریده، محمدحسین حقیقی، یاسر خیر، اعظم رادور راد، سام کلانتری و مهدی نورمحمدی اهدای جوایز این بخش انجام شد. ابتدا ابراهیم حصاری برای کارگردانی فیلم «فصل انگور» جایزه بهترین کارگردانی مستند کوتاه را دریافت کرد. پس از آن بهترین کارگردانی فیلم مستند نیمهبلند به سپیده سپهی برای کارگردانی فیلم «کوروش» اهدا شد. در ادامه حامد سعادت پژوهشگر فیلم «جنگل قائم» جایزه بهترین پژوهش فیلم مستند را دریافت کرد. سپس آرش اسحاقی برای گویندگی و نویسندگی فیلم «پیکار با پیکر» و علی کهن برای گویندگی فیلم «جنگل قائم» تندیس دریافت کردند. در ادامه آرش قاسمی تندیس بهترین صداگذاری را برای فیلم «لاماسو» دریافت کرد. سپس افشین عزیزی و آرش عزیزی برای موسیقی فیلم «نامش زن» تندیس بهترین موسیقی را دریافت کردند. پس از آن تندیس بهترین تدوین به علی فراهانی صدر برای تدوین فیلم «رویای ناتمام» و تندیس بهترین فیلمبرداری به فرشاد افشینپور برای فیلمبرداری فیلم «البرز وحشی» اهدا شد. در ادامه با حضور سیدعباس صالحی، رائد فریدزاده و محمد حمیدیمقدم از برگزیدگان بخش بلند ملی تجلیل شد. در این بخش تندیس جشنواره و دیپلم افتخار و جایزه ویژه هیات داوران به سارا طالبیان برای کارگردانی فیلم «رویای ناتمام» اهدا شد. سپس هیمن خالدی برای کارگردانی فیلم «بالهای آوازخوان» تندیس بهترین کارگردانی مستند بلند را دریافت کرد. نشان فیروزه بهترین فیلم سینماحقیقت به مهدی عوضزاده، هاشم مسعودی و مجتبی احسانی برای تهیهکنندگی فیلم «برای دخترم» اهدا شد. در پایان محمد صوفی، همایون اسعدیان و منوچهر شاهسواری درکنار محمد حمیدیمقدم برای اهدای جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران روی صحنه رفتند. این جایزه به «کابوک» ساخته جعفر صادقی اهدا شد. این فیلم با سرمایهگزاری مرکز گسترش و جعفر صادقی تولید شده است.
