قیمت نفت در آستانه جهش بزرگ؟ سناریوهای شوک تا ۱۳۰ دلار
جهان صنعت – قیمت نفت در میانه هفته گذشته بیش از ۴ درصد رشد کرد و روند صعودی در معاملات صبح نیز ادامه یافته است. نفت برنت به بالای ۷۱ دلار در هر بشکه رسید و شاخص وستتگزاس اینترمدیت (WTI) در محدوده ۶۶ دلار معامله شد. این سطوح، بالاترین قیمتها از تابستان گذشته محسوب میشود و نشاندهنده ورود ریسک ژئوپلیتیک به معادلات بازار است.
بازار نفت بهطور مستقیم به سیگنالهای سیاسی واکنش نشان میدهد، اما آنچه نگرانی را تشدید کرده، ماهیت احتمالی درگیری است. مسئله فقط کاهش صادرات ایران نیست؛ نگرانی اصلی به خطر اختلال گستردهتر در جریان نفت خلیج فارس بازمیگردد.
تنگه هرمز؛ نقطه گلوگاه بازار جهانی
ایران روزانه حدود ۱.۵ میلیون بشکه نفت صادر میکند که بخش عمده آن به چین میرود. با این حال، اهمیت ژئوپلیتیک ایران به صادرات خود محدود نمیشود. تنگه هرمز، گذرگاه باریک دریایی در مجاورت ایران، حدود یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان را در خود جای داده است. هرگونه اختلال در این مسیر میتواند اثر فراتر از حجم صادرات ایران داشته باشد و عرضه جهانی را دچار شوک کند.
تحلیلگران بازار انرژی تأکید میکنند که نگرانی اصلی، امکان توقف یا اختلال در عبور نفتکشها از این گذرگاه حیاتی است؛ سناریویی که میتواند به سرعت قیمتها را از محدوده فعلی جدا کند.
در مقطع کنونی، بازار جهانی نفت با مازاد عرضه نسبی و رشد تقاضای ملایم توصیف میشود. افزایش تولید و نبود فشار تقاضای قوی باعث شده قیمتها پیش از این تنشها در محدودهای نسبتاً متعادل قرار گیرد. همین وضعیت باعث شده قیمت بنزین در آمریکا در سطوح نسبتاً پایین باقی بماند و فضای سیاسی بیشتری در اختیار کاخ سفید قرار دهد.
برخی تحلیلگران معتقدند در نبود عامل ژئوپلیتیک، حمایت قیمتی قوی برای عبور پایدار نفت از سطح ۷۰ دلار وجود ندارد. از این منظر، عامل ایران در حال حاضر مهمترین نیروی صعودی بازار است و نبود فشار بنیادی میتواند تصمیمگیری سیاسی را جسورانهتر کند.
سناریوهای قیمت نفت؛ از شوک محدود تا جهش تاریخی
در مقابل این تصویر، نگرانی دیگری نیز مطرح است. ظرفیت جایگزینی در صورت حذف بخشی از عرضه چقدر است؟ برخی برآوردها نشان میدهد تنها ظرفیت مازاد معنادار در اختیار عربستان سعودی قرار دارد. اگر اوپک در بهار تصمیم به افزایش تولید بگیرد، حاشیه امنیت عرضه بهشدت کاهش خواهد یافت و در صورت وقوع اختلال بزرگ، بازار با کمبود جدی مواجه میشود. به بیان دیگر، هرچند بازار اکنون نرم به نظر میرسد، اما در صورت شوک واقعی، فضای جبران کوتاهمدت چندان گسترده نیست.
تحلیل سناریوهای مختلف درگیری نشان میدهد دامنه واکنش قیمت میتواند بسیار متغیر باشد. اگر تنها صادرات ایران هدف قرار گیرد اما زیرساختهای آن آسیب نبیند، افزایش موقتی ۱۰ تا ۱۲ دلار در هر بشکه محتمل دانسته شده است؛ افزایشی که میتواند برگشتپذیر باشد.
اما در صورت حمله مستقیم به زیرساختهای صادراتی ایران، دامنه صعود میتواند بیشتر شود. سناریوی جدیتر زمانی رخ میدهد که ایران تلاش کند عبور نفتکشها از تنگه هرمز را مختل کند؛ در این حالت قیمتها میتواند از ۹۰ دلار عبور کند. چنین سطحی بهمعنای جهش محسوس قیمت بنزین در آمریکا و عبور آن از ۳ دلار در هر گالن خواهد بود؛ در حالی که متوسط فعلی حدود ۲.۹۳ دلار است.
سناریوی افراطیتر شامل حمله ایران به زیرساختهای نفتی دیگر کشورهای بزرگ تولیدکننده در خلیج فارس است؛ رخدادی که میتواند قیمتها را به محدوده ۱۳۰ دلار در هر بشکه برساند و یک جهش تاریخی رقم بزند.
دامنه و مدت هرگونه درگیری احتمالی، تنها تابع تحولات میدانی نیست. سیاست داخلی آمریکا نیز در تعیین مسیر نقش خواهد داشت. افزایش قیمت بنزین همواره برای دولت آمریکا یک متغیر حساس بوده است. از این رو، هرگونه تصمیم درباره مقیاس عملیات، زمانبندی و نحوه مدیریت آن، ناگزیر تحت تأثیر ملاحظات داخلی قرار میگیرد.
