فرونشست ۵درصد مساحت ایران
جهانصنعت– ایران در حالی ۱۵برابر اتحادیه اروپا فرونشست زمین دارد و ۵درصد مساحت خود را درگیر این معضل و بحران میبیند که وزارت راه گزارشی به شهرداری تهران درخصوص برخی نقاط ارائه کرد.
فرونشست زمین در ایران از بحرانهای زیستمحیطی چندسال اخیر ایران است که مهمترین علل آن در حال حاضر بحران آب و برداشتهای بیرویه از ذخایر زیرزمینی است همچنین از پدیدههای طبیعی و انسانی است که به فرو رفتن یا نشست سطح زمین اشاره دارد.
ایران جزو کشورهایی با بیشترین فرونشست زمین است، به حدی که میزان فرونشست زمین در ایران ۹۰برابر میانگین کشورهای توسعه یافته است. درحال حاضر ۳۰۰دشت ایران دچار این بحران هستند؛ در برخی دشتهای ایران شرایط از فرونشست عبور کرده و زمین وارد مرحله بحرانی ایجاد فروچالهها قرار گرفته است، از مناطق با شرایط بحرانی میتوان به دشت کاشمر دشت کبودرآهنگ همدان، دشت ورامین، دشت نظرآباد، دشت تهران، دشت مشهد و نیشابور، دشتهای استان کرمان، اصفهان و قزوین اشاره کرد.
یکی از مواردی که در سالهای اخیر به آن به شکل ویژه توجه شده و یکی از نگرانیهای دولت و شهرداریها بوده، فرونشست زمین در اکثر مناطق شهری است. هرچند که گفته میشود باوجود تمام این هشدارها باز هم وزارت نیرو مجوز حفر چاه در مناطق مختلف کشور و بهخصوص پایتخت را صادر کرده است.
آنطور که گفته میشود ۵درصد مساحت ایران(حدود ۸۰ هزار کیلومتر مربع) شاهد فرونشست زمین است. مساحتی معادل ۵درصد از خاک ایران با ۳۶۰منطقه دچار فرونشست است. ۳۶۰منطقه فرونشست در ایران شناسایی شده که تقریبا ۹۰هزار کیلومتر مربع را در بر میگیرد. در سطح جهان سالانه تنها حدود ۳درصد از خاک یک کشور فرونشست بیش از ۲۰سانتیمتر را تجربه میکند.
این وضعیت اینجا بسیار خطرناکتر میشود که نتایج یک تحقیق در سال گذشته نشان داد ایران دومین کشور دنیا از نظر نرخ و سومین کشور از نظر مساحت فرونشست در جهان است.
اتحادیه اروپا چهارمیلیمتر فرونشست زمین در سال را طبیعی اعلام کرده است اما میانگین فرونشست در ایران ۱۵برابر نرخ اعلامشده از سوی اتحادیه اروپا فرونشست دارد و در برخی دشتها حتی به ۳۶سانتیمتر میرسد.
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی بهعنوان نهاد پژوهشی وابسته به وزارت راهوشهرسازی، وظیفه مطالعه، تدوین و گسترش دانش فنی در حوزههای ساختمان، معماری، شهرسازی و حملونقل را برعهده دارد.
این مرکز تنها سازمان رسمی و مسوولی است که وظیفه تحقیق و بررسی مسائل مربوط به ساختوساز را در کشور برعهده داشته و اهداف و وظایفی را مطابق با اساسنامه خود در دستور کار دارد.
بعد از اینکه دو وزارتخانه راه و ترابری و مسکن و شهرسازی ادغام و وزارت راهوشهرسازی تشکیل شد، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی نیز با پژوهشکده حملونقل ادغام و مسوول هماهنگ کردن و اجرای طرحهای تحقیقاتی و پژوهشی در حوزه صنعت حملونقل، شهرسازی و معماری، ساختمان و مسکن، مصالح و روشهای ساختمانی و تهیه ضوابط و مقررات، دستورالعمل و استانداردهای مربوط به این مرکز محول شد.
موضوع فرونشست زمین به قدری حیاتی و مهم است که این مرکز بهعنوان بازوی پژوهشی وزارت راهوشهرسازی تلاش کرده تا جای ممکن از نقاطی که احتمالا دچار فرونشست هستند و دلایل آن گزارشاتی را تهیه و برای رفع مشکل راهکارهایی را اعلام کند.
غزال راهب در پاسخ به این پرسش که آیا کل تهران دچار فرونشست زمین شده است؟ چرا که اعلام کرده بودید گزارشی اخیرا به شهرداری ارائه شده و درباره نقاطی که فرونشست زمین زیادی دارند باید راهکاری اندیشیده شود، گفت: فرونشست زمین بیشتر در مناطق جنوب تهران رخ داده است. اغلب مناطق تهران اما درگیر فرونشست زمین هستند. میانگین نرخ فرونشست در استان تهران بین ۲۰ تا ۲۵سانت متغیر است.
رییس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در پاسخ به این پرسش که اخیرا وزارت نیرو به شرکت آبوفاضلاب استان تهران دستور داده ۱۲۰حلقه چاه در مناطق مختلف پایتخت حفر کند، آیا این موضوع موجب بیشتر شدن فرونشست زمین نخواهد شد؟ گفت: قطعا اقدام وزارت نیرو و شرکت آب و فاضلاب تهران در حفر ۱۲۰حلقه چاه موجب سرعت بیشتر فرونشست زمین خواهد شد.
او افزود: به همین دلیل کارگروه ملی ستاد ملی فرونشست تصویب شد که ذیل شورایعالی آب شکل بگیرد و کنترل و نظارت بیشتری درخصوص فرونشست زمین داشته باشد. پس این کارگروه میتواند جلوی حفر این چاهها را بگیرد. اساسا کارگروه ملی فرونشست زمین که هماهنگیهای لازم را اخذ کند ذیل کارگروه شورایعالی آب شکل گرفته است که اقدامات لازم را انجام دهد.
راهب در پاسخ به این پرسش که آیا به سازمانهای متولی این موضوع اطلاع داده شده است؟ گفت: شهرداری تهران از این گزارشها مطلع شده اما اینکه فرونشست زمین در این مناطق میتواند خطرناک باشد اینگونه نیست. هشدارهای لازم داده شده است که مصرف آب از چاهها باید قطع شود. به هر صورت پایش میزان فرونشست در مناطق مختلف کشور یکی از اقداماتی است که مدام توسط مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی انجام میشود.
او تاکید کرد: این اقدام مرکز تحقیقات با همکاری دستگاههایی مثل سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، سازمان نقشهبرداری کشور، پژوهشکده زلزله و پژوهشکده هوایی و سازمان زمینشناسی در حال انجام است و کارگروهی ویژه برای این موضوع تشکیل شده تا بتوان رصد دقیقی از عرصههای فرونشست بهویژه در حوزه زیرساختهای سکونتی، شریانهای حیاتی و ابنیه فنی کشور انجام شود.
راهب در پاسخ به این پرسش که ۸ منطقه از تهران فرونشست زمین دارند. آیا این موضوع صحت دارد؟ گفت: مناطق حاشیهای جنوب تهران و منطقه۱۸، منطقه۱۹ و منطقه۲۰ تهران بیشترین فرونشست زمین را دارند. فرونشست در مناطق مختلف ایران از جمله جنوب تهران، کرمان، یزد و اصفهان مشاهده میشود و آثار آن در نقاط متعددی از کشور قابلرویت است.
فرونشست زمین بر اثر برداشت بیرویه آب از منابع زیرزمینی شاید یکی از دلایل اصلی باشد. بسیاری از آبخوانها(سفرههای آب زیرزمینی) خشک یا بهزودی خشک خواهند شد. گزارشی که کمیته مقابله با خشکسالی در وزارت کشور منتشر کرده و ریاست آن بر عهده خانم بنفشه زهرایی است نشان میدهد تا کمتر از ۱۰سال دیگر بیش از ۲۰درصد از آبخوانهای ما کاملا از آب تهی میشود و با بحران مهاجرتهای گسترده روبهرو خواهیم بود.
فرونشست زمین میتواند بهدلیل عواملی همچون استخراج منابع زیرزمینی، آبهای زیرزمینی، حفاری معادن یا عوامل طبیعی مانند انحلال سنگها و زمینلرزه رخ دهد. این پدیده در مناطقی که زمینهای آنها از رس یا سیلت تشکیل شدهاند، شدیدتر است زیرا این نوع خاکها بهراحتی فشرده میشوند و سطح زمین را دچار فروریزش میکنند. اهمیت این موضوع تا جایی است که برخی مناطق ایران، با نرخ فرونشستی بالاتر از متوسط جهانی مواجه هستند که نگرانیهای فراوانی به همراه دارد و نیازمند اقدامات پیشگیرانه است.
